هیچ چیز به اندازه صدای «قلپ قلپ» سینک ظرفشویی یا بالا آمدن آب کثیف از کف شور حمام نمیتواند آرامش یک روز خوب را بر هم بزند. گرفتگی لوله فاضلاب یکی از متداولترین و البته آزاردهندهترین مشکلاتی است که تقریباً هر homeowner یا مستأجری در طول زندگی خود با آن روبرو میشود. اما این گرفتگیها از کجا میآیند؟ چرا لولههایی که برای دفع فاضلاب طراحی شدهاند، خود به دام انسداد میافتند؟
پاسخ این سؤال اغلب در عادتهای روزمره ما نهفته است. در این مقاله، به طور مفصل به بررسی شایعترین علل گرفتگی لوله فاضلاب میپردازیم و راهکارهایی برای جلوگیری از وقوع این کابوس خانگی ارائه میدهیم.
۱. مو: قاتل خاموش لولههای حمام و سرویس بهداشتی
بدون شک، مو متهم اصلی در گرفتگی لولههای فاضلاب حمام و روشویی است. هنگام دوش گرفتن یا شانه زدن، موها از سر جدا شده و به همراه آب روان به داخل کفشور راه پیدا میکنند. مشکل زمانی آغاز میشود که این تارهای مو به تدریج در کنار هم جمع شده و یک توده متراکم و تورمانند را تشکیل میدهند. این توده به عنوان یک تله عمل میکند و سایر ذرات مانند صابون، روغنهای بدن و کرک را به دام میاندازد. به مرور زمان، این شبکه آنقدر بزرگ میشود که مسیر عبور آب را به طور کامل مسدود میکند.
راهکار پیشگیری: نصب یک صافی یا فیلتر کفشور (Drain Strainer) ساده و ارزانقیمت میتواند تا ۹۰٪ از این مشکل جلوگیری کند. همچنین، جمعآوری موهای ریخته شده در حمام و انداختن آنها در سطل زباله، عادتی بسیار مؤثر است.
۲. چربی و روغن: دشمن پنهان لولههای آشپزخانه
شاید وسوسه شوید که روغن و چربی باقیمانده از ظروف غذایتان را مستقیم داخل سینک ظرفشویی بریزید. این کار یکی از بزرگترین اشتباهات است. روغن، چربی و کره در حالت داغ مایع هستند، اما به محض ورود به لولههای خنک فاضلاب، منعقد شده و به یک توده جامد و چسبناک تبدیل میشوند. این توده چربی مانند سیمانی عمل میکند که سایر ضایعات غذایی مانند ذرات ریز غذا، پوست تخم مرغ و تفاله قهوه را به خود چسبانده و به تدریج قطر داخلی لوله را کاهش میدهد تا جایی که کاملاً بسته شود.
راهکار پیشگیری: هرگز روغن و چربی را در سینک نریزید. پس از پختوپز، اجازه دهید روغن سرد شود، سپس آن را در یک ظرف دربدار (مثل قوطی یا بطری) ریخته و همراه با زبالههای خشک دور بریزید. قبل از شستن ظروف روغنی، آنها را با دستمال کاغذی پاک کنید.
۳. ضایعات غذایی: حجمی که لولهها را خفه میکند
حتی اگر از ریختن روغن خودداری کنید، ریختن ضایعات درشت غذایی داخل سینک میتواند مشکلساز باشد. دستگاههای آسیابکن (Disposal) زیر سینک نیز قادر به خرد کردن همه چیز نیستند. موادی مانند:
پوست تخم مرغ: پوستهها به تکههای ریز ولی تیز تبدیل میشوند که مانند شن و ماسه در کف لوله جمع شده و به تودههای دیگر میچسبند.
تفاله چای و قهوه: این مواد به مرور زمان رسوب کرده و یک لایه لجن مانند بسیار فشرده در لولهها ایجاد میکنند.
پوست سیب زمینی، پیاز و هویج: رشتههای بلند و محکمی دارند که به راحتی به دیواره لوله میچسبند.
نشاسته (برنج و پاستا): این مواد در تماس با آب حجیم شده و حالت ژلهای و چسبناکی پیدا میکنند.
راهکار پیشگیری: مهمترین کار، نصب یک صافی سینک ظرفشویی است. تمام ضایعات غذایی جامد باید در سطل زبالهی جداگانهای (تر یا کمپوست) انداخته شوند. از دستگاه آسیابکن فقط برای پسماندهای بسیار ریز و باقیماندههای روی ظروف استفاده کنید.
۴. اشیاء خارجی: گرفتگیهای فاجعهبار!
این دسته از گرفتگیها معمولاً نتیجه بیدقتی و در سرویسهای بهداشتی رخ میدهند. انداختن هر چیزی به داخل توالت به غیر از دستمال توالت (حتی دستمالهای مرطوب به اصطلاح "قابل شستشو") و فضولات انسانی، یک قمار خطرناک است. متداولترین این اشیاء عبارتند از:
دستمالهای مرطوب و پاککننده: این محصولات هرگز به اندازه دستمال توالت در آب تجزیه نمیشوند و به سرعت باعث ایجاد گرههای بزرگ و غیرقابل نفوذ میشوند.
تامپون و نوار بهداشتی: این محصولات به طور خاص برای جذب و انبساط در رطوبت طراحی شدهاند و میتوانند در یک چشم به هم زدن کل مسیر لوله را مسدود کنند.
پوشک بچه
وسایل شخصی مانند مسواک، اسباببازیهای کوچک کودکان و...
راهکار پیشگیری: یک سطل زباله در دستشویی قرار دهید و به همه اعضای خانواده (و مهمانان) آموزش دهید که فقط دستمال توالت را داخل سیفون بیندازند. برچسبهای هشداردهنده کوچک روی دیوار توالت نیز میتواند مفید باشد.
۵. مشکلات ساختاری و فنی: وقتی مقصر لوله itself است!
گاهی اوقات مشکل از چیزی که میریزیم نیست، بلکه از خود لولههاست.
جمع شدن لولههای قدیمی: لولههای فلزی قدیمی (چدنی یا فولادی گالوانیزه) به مرور زمان دچار خوردگی و زنگزدگی میشوند. این corrosion داخلی، مسیر لوله را باریک کرده و آن را مستعد گرفتگی میکند.
شکستگی و ترک خوردگی: نشست زمین، ریشه درختان و فرسودگی میتواند باعث شکستگی یا ترک خوردگی لوله شود. در این حالت، خاک و شن وارد لوله شده یا ریشه درختان به دنبال آب و مواد مغذی به داخل لوله نفوذ میکنند و یک شبکه ریشهای متراکم ایجاد میکنند که تور عمل میکند.
نصب نادرست: اگر شیب لولهها به درستی رعایت نشده باشد، آب به جای اینکه به سمت پایین جریان یابد، در قسمتی از لوله جمع شده و اجازه میدهد مواد جامد ته نشین شوند.
راهکار پیشگیری: برای مشکلات ساختاری، پیشگیری کار سادهای نیست. در مورد لولههای بسیار قدیمی، بهترین راهکار نوسازی و تعویض آنها با لولههای PVC یا پلیاتیلن نوین است. برای مقابله با ریشه درختان، میتوان از روشهای مکانیکی یا chemical root control به صورت دورهای استفاده کرد.
۶. ساختار صابون و شویندهها
صابونهای قدیمی که از چربی ساخته میشدند (Soap) میتوانستند رسوباتی به نام "سنگ صابون" (Soap Scum) ایجاد کنند. این رسوبات به همراه املاح موجود در آب (آب سخت) روی دیواره لولهها و کفشورها جمع میشدند. اگرچه بسیاری از شویندههای مدرن (Detergent) این مشکل را کمتر دارند، اما هنوز هم ترکیب صابون با املاح آب و مو میتواند یک ماده سخت و گرفتگیزا تولید کند.
راهکار پیشگیری: استفاده از شویندههای مایع مدرن و نصب یک نرمکننده آب (Water Softener) در مناطقی که آب سخت دارند، میتواند بسیار کمککننده باشد.
جمعبندی و توصیه نهایی
گرفتگی لوله فاضلاب یک شبه ایجاد نمیشود؛ این مشکل نتیجه تجمع تدریجی مواد مختلف در طول زمان است. خوشبختانه، با آگاهی از علل رایج و اتخاذ عادات پیشگیرانه ساده میتوانید تا حد بسیار زیادی از بروز این مشکل جلوگیری کنید:
هرگز روغن و چربی را در سینک نریزید.
از صافی برای سینک و کفشورها استفاده کنید.
ضایعات غذایی را در سطل زباله بیندازید، نه در سینک.
فقط دستمال توالت را داخل سیفون بریزید.
به صورت دورهای با استفاده از آب داغ و جوش شیرین و سرکه لولهها را شستشوی ملایم دهید.
اگر گرفتگی رخ داده، برای گرفتگیهای جزئی میتوان از پمپ تخلیه ( plunger) یا مایع بازکنندههای شیمیایی (با احتیاط) استفاده کرد. اما برای انسدادهای شدید یا مکرر، بهترین و ایمنترین کار تماس با یک لولهکش حرفهای است. آنها نه تنها مشکل را برطرف میکنند، بلکه میتوانند با استفاده از دوربینهای inspection، علت اصلی گرفتگی را تشخیص داده و از بروز مجدد آن جلوگیری کنند.
به یاد داشته باشید، پیشگیری همیشه کمهزینهتر و کماسترستر از تعمیر است!
