اگر بخواهیم نگاهی کلی به ابزارهای سرمایهگذاری در فلزات گرانبها داشته باشیم، باید از جهانیترین شکلِ آن شروع کنیم: صندوقهای قابل معامله در بورس (ETF) یا صندوقهای کالایی که پشتوانهشان فلزات ارزشمند مانند طلا، نقره، پلاتین و پالادیوم است. این صندوقها به سرمایهگذار این امکان را میدهند که بدون در اختیار داشتن فیزیکی این فلزات، در نوسانات قیمتشان شریک شوند، چنانکه صندوقهای طلای مشهور مانند SPDR Gold Trust در جهان بازارهای بزرگ سرمایه را تحت تأثیر قرار دادهاند.
در سطح جهانی، صندوقهای ETF فلزات گرانبها تنوع زیادی دارند: برخی فقط روی یک فلز مثل نقره یا طلا تمرکز میکنند، برخی دیگر سبدی از چند فلز گرانبها را نگه میدارند و حتی صندوقهایی وجود دارند که در شرکتهای معدنی فلزات سرمایهگذاری میکنند. نقره در این میان جایگاه خاصی دارد چون هم بهعنوان دارایی سرمایهای خودنمایی میکند و هم بهدلیل کاربردهای صنعتی، نوساناتی دارد که میتواند بازده متفاوتی نسبت به طلا ارائه کند.
در دنیا صندوقهای مختلفی وجود دارند که نمایانگر همین ایدهاند:
صندوقهای فلزات گرانبها فیزیکی، که شمشها یا فلزات واقعی را در خزانه نگه میدارند تا قیمت واحدهایشان بازتابدهنده قیمت بازار فلز باشد، همانطور که صندوقهای طلا کار میکنند. صندوقهایی که ترکیبی از فلزات دارند، مانند صندوقهای سبدی که طلا، نقره، پلاتین و پالادیوم را با هم نگه میدارند. و صندوقهایی که در شرکتهای استخراج و فرآوری فلزات سرمایهگذاری میکنند، مثل ETFهای معدنی، که از طریق سهام شرکتهای فعال در این صنعت در معرض نوسان قیمت فلزات قرار میگیرند.
بهطور کلی در سالهای اخیر شاهد رشد قابلتوجه سرمایهگذاری در صندوقهای فلزات جهانی بودهایم. آمارها نشان میدهد که تعداد این صندوقها و ارزش داراییهای تحت مدیریت آنها رشد داشته و بخشهای متنوعی از فلزات گرانبها را پوشش میدهند.
در ایران هم قبلاً صندوقهای مبتنی بر طلا راهاندازی شدهاند که به سرمایهگذاران اجازه دادهاند بدون خرید سکه یا شمش، از تغییرات قیمت طلا بهرهمند شوند. این صندوقها منابع خود را عمدتاً در گواهی سپرده طلای بورس کالا یا ابزارهای مشابه سرمایهگذاری میکنند و واحدهایشان مثل سهام در بورس قابل معامله است.
این تجربه درک تازهای از سرمایهگذاری با پشتوانه فلزات برای بازار ایران فراهم کرد و نشان داد که میشود از فلزات گرانبها بهره برد، بدون دغدغه نگهداری فیزیکی، ریسک سرقت یا هزینه انبارداری.
تا همین چند ماه پیش، نقره در ایران مشابه طلا نبود؛ یعنی نه ابزار رسمی برای سرمایهگذاری داشت و نه شاهد صندوقهای بورسی برای این فلز بودیم. اما اوضاع حالا دارد تغییر میکند. سازمان بورس و اوراق بهادار مجوز پذیرهنویسی سه صندوق سرمایهگذاری مبتنی بر فلز نقره را صادر کرده است این صندوقها در شاخه کالایی فلزات صنعتی فعالیت خواهند کرد.
یکی از این صندوقها که بیش از همه در بازار خبرساز شده، صندوق نقرابی از گروه مالی فیروزه است. این صندوق میخواهد همان کاری را با نقره انجام دهد که صندوقهای طلا قبلاً انجام دادند: یعنی دسترسی ساده، شفاف و بورسی به نقره برای سرمایهگذاران. این یعنی دیگر لازم نیست نقره را فیزیکی بخری یا نگران نگهداری و فروشش باشی؛ فقط واحدهای صندوق را خریده و فروشی و در سود و زیان قیمت نقره شریک میشوی.
پذیرهنویسی این صندوقها نشاندهنده یک نقطه عطف در بازار سرمایه ایران است، اولین تجربه جدی در حوزه نقرهای که ابزار مدرن سرمایهگذاری را با یک دارایی سنتی ترکیب میکند.
چند دلیل باعث میشود این اتفاق برای سرمایهگذاران ایرانی جذاب باشد:
ابتدا اینکه دسترسی به نقره بهصورت بورسی و بدون دردسر فراهم میشود؛ دیگر نگران نگهداری یا فروش فیزیکی نیستی. دوم اینکه نقره، بهدلیل کاربرد صنعتی و حساسیت به چرخههای اقتصادی، میتواند تنوع متفاوتی در سبد سرمایهگذاری نسبت به طلا ایجاد کند و این دقیقاً همان هدف تنوعبخشی است که صندوقها دنبال میکنند.
سوم اینکه با ابزارهای شفاف و قانونی، میشود ریسک را بهتر مدیریت کرد و نقدشوندگی بهتری داشت نسبت به روشهای سنتی.
در مجموع، عرضه صندوقهای نقرهای در بورس ایران یک حرکت قابلتوجه است در راستای مدرنتر کردن بازار سرمایه و فراهم کردن ابزارهای متنوعتر برای سرمایهگذاری. صندوق نقرابی گروه فیروزه یکی از اولینهای این نسل جدید است و میتواند راه را برای ابزارهای مشابه باز کند.
در سطح جهانی، فلزات گرانبها نقش مهمی در مدیریت ریسک و تنوعبخشی دارند، و حالا بازار ایران هم بهسمت تکمیل این طیف حرکت میکند. اگر این صندوقها با نقدشوندگی مناسب، شفافیت عملیاتی و مدیریت حرفهای همراه باشند، میتوانند به گزینهای جدی برای سرمایهگذاران تبدیل شوند بهویژه برای کسانی که میخواهند هم از ثبات نسبی نقره بهره ببرند و هم تنوع را در سبدشان داشته باشند.
