بررسی موسیقی مقامی نواحی زاگرس نشین
موسیقی اصیل قومی ترکیبی از رنگ ها و تصاویر است، طبیعت پر از اصوات گوناگون است. صدای طبیعت الهام بخش موسیقی است و در واقع این موهبت هدیه طبیعت به انسان است.در این ساختار طبیعت گرایانه لحظه های تامل برانگیز بسیاری هست،کسانی که در دامان طبیعت رشد می کنند، گاهی کوه، درخت، نهر یا یک رودخانه آن چنان تاثیری بر خاطره ها دارد که انعکاس آن در موسیقی کاملا پیداست. نگرش به طبیعت و پدیده های هستی نشات گرفته از وابستگی و دلبستگی به این مهم است.
مردمان بختیاری در مقابل زیبایی های طبیعت تسلیم محض هستند،نامگذاری کودکان به نام کوه، گل،گیاه و پدیده ها از ارتباط صمیمی آنها با طبیعت حکایت دارد. منشا و پیدایش موسیقی اقلیمی طبیعت و خاستگاه آیین های سنتی است.
تحولات اجتماعی، در زندگی و زیست بختیاری نمود بارز دارد. مشاهده می شود که تعاریفی مانند موسیقی فولکلوریک بوجودآمده است. اگر از منظرجامعه شناسی بخواهید، موسیقی بختیاری را تحلیل کنید، این اصطلاح موسیقی فولک مدرن راچگونه تعریف می کنید؟
موسیقی فولک لوریک «مادر»موسیقی اصیل ایرانی است و تابع قوانین و قاعده های جغرافیایی است، سرشار از شور و احساس است،ذات خلاقانه دارد، اندیشه محور است، به آموزه های فرهنگی(آیین و سنت) گره خورده است.بازتاب واقعیت هاست،اگر اساس علمی داشته باشد معتبر جلوه می کند و متعلق به احاد جامعه ی است.
موسیقی اصیل ایرانی هم بر اساس موسیقی ردیفی که به موسیقی سنتی نیز معروف است استوار گردیده است و اگر موسیقی بختیاری هم در همین راستا گام بردارد، در قالب دستگاهی ماندگار خواهد ماند و تنوع موسیقی نواحی سبب خواهد شد که بخش وسیعی از موسیقی ملی پوشش داده شود.
گاهی در شعر و آواز های بختیاری مفاهیم عمیق یافت می شود که نشان گر یک معرفت وآگاهی سرشار در اندیشه سرایندگان آن است
از لحاظ انسان شناسی فرهنگی، موسیقی شناسی تاریخی به نوعی قوم نگاری است.زبانِ افراد مکتب نرفته حاصل مفاهیم وسیعی است، این آگاهی در حافظه ی جمعی مانده است. این شعر سرایان گمنام در حفظ میراث فرهنگی نقش به سزایی دارند. این اقلیم در زمینه ی موسیقی پیشینه ی غنی دارد، آن چنان که شعرـ موسیقی به اشکال مختلف در بیشتر مناطق بختیاری رشد و نمو کرده است.
از طرف دیگر در موسیقی قومی تاثیر ابیات شفاهی پر محتوا را نباید نادیده گرفت. با توجه به مضامین اشعار تنوع آوا و نوا در موسیقی اقلیمی زیاد است. ابیات شفاهی پیشینه ی تاریخی دیرپایی دارند. عشق و احساس دست مایه ی موسیقی آنها قرار گرفته است. شعر اقلیمی تاکید بیشتری روی موضوع و مضمون دارد، پرداخت به شعر اقلیمی نوعی باز سرایش فرهنگ قومی است.
آواز عمده ترين شاخه ی موسيقی قومی محسوب می شود،اگر ابیات خوب خوانده شوند، آواز جایگاه خود را پیدا می کند. بختیاری وارث یک موسیقی آوازی است، موسیقی اقلیمی با آواز سر و کار دارد.شیوه های آوازی تناسب با فضا و زمان دارند. گام اول در آواز تکنیک است، یعنی نحوه استفاده از صدا و تحریرها… ساز و آواز باید با هم تداوم داشته باشند و در حفظ و اشاعه ی موسیقی قومی موثرند.
از لحاظ آسیب شناسی، متاسفانه خوانندگان بیشترین ضربه را به موسیقی قومی زده اند،گاهی اوقات هم آهنگ ساز بختیاری نیست و از ارزش های فرهنگی و زیر و بم آیین و سنت و باورداشت اطلاع درستی ندارد. ارزش های موسیقی در دنیا در حال تغییر و تحول است و تغییرات سریع زندگی موسیقی بومی را تهدید می کند. خوانندگان هر چه از آواز دور می شوند، به سمت ترانه و تصنیف می روند. امروزه موسیقی بختیاری مثل غریقی است که باید به همت والای پژوهشگران و خوانندگان این عرصه نجات پیدا کند. موسیقی قومی دچار بحران جدی است،اما داستان وقتی غم انگیز می شود که همه ادعا دارند خوب می خوانند ،خواننده شدن آسان است ولی صاحب سبک شدن دشوار به نظر می آید.
خلاء های پژوهشی در حوزه ی موسیقی اقلیمی،تا چقدر سبب آسیب های فرهنگی و اجتماعی در بختیاری شده است؟ از چه راه هایی می توان به علم و موسیقی قومی دست یافت؟
برای اعتلای موسیقی اقلیمی باید چاره اندیشی کرد تا به این هنر مردمی،بیش از این آسیب نرسد. برای ثبت فرهنگ موسیقیایی اقلیمی احتیاج به تاسیس خانه ی موسیقی است، تا از لحاظ زیباشناسیک به تکنیک های موسیقی آوازی و موسیقی سازی توجه بیشتری نشان داده شود.
