در ساختمانهای امروزی، آسانسور فقط یک وسیله رفاهی نیست؛ بلکه بخشی از زیرساخت حیاتی تردد محسوب میشود. در این میان، درایو آسانسور (3VF) بهعنوان مغز کنترل حرکت کابین، نقشی تعیینکننده در ایمنی، نرمی حرکت و طول عمر موتور دارد. به همین دلیل، خرابی یا سوختن درایو آسانسور صرفاً یک ایراد فنی ساده نیست، بلکه میتواند به توقف کامل سیستم، افزایش هزینههای تعمیر و حتی ایجاد خطرات ایمنی منجر شود.
بسیاری از مدیران ساختمان و حتی برخی سرویسکاران، با مشاهده خطا یا از کار افتادن آسانسور، مستقیماً درایو را مقصر میدانند؛ در حالی که در عمل، بخش قابل توجهی از خرابیها ناشی از عوامل بیرونی، نصب نادرست یا تنظیمات غیراصولی است. شناخت دقیق این عوامل، اولین گام برای جلوگیری از تکرار خرابی و تصمیمگیری درست بین «تعمیر» یا «تعویض» خواهد بود.
درایوهای آسانسوری برخلاف اینورترهای پمپ یا فن صنعتی، تحت چرخه کاری بسیار سنگین (Heavy Duty Cycle) فعالیت میکنند. این تجهیزات باید در طول روز دهها و گاهی صدها بار عملیات استارت، شتابگیری، ترمزگیری و توقف دقیق را انجام دهند؛ آن هم با بار متغیر کابین و شرایط محیطی نامناسب موتورخانه.
همین ویژگیها باعث میشود:
خازنهای لینک DC سریعتر فرسوده شوند
IGBTها تحت تنش حرارتی و الکتریکی شدید قرار بگیرند
کوچکترین خطا در تهویه یا تنظیم پارامترها، به خرابی زنجیرهای منجر شود
۱. نوسانات برق و ضعف سیستم ارتینگ
نوسان ولتاژ شبکه، قطع و وصلهای لحظهای یا ارتینگ ضعیف، از اصلیترین عوامل آسیب به برد کنترل درایو است. بسیاری از سوختگیهای برد فرمان، نه به دلیل خود درایو، بلکه به علت برگشت نویز و اضافه ولتاژ از شبکه یا موتور رخ میدهد.
۲. گرمای بیش از حد و تهویه نامناسب موتورخانه
درایو برای عملکرد پایدار، به گردش هوای مناسب نیاز دارد. تجمع گرما به دلیل خرابی فن، مسدود شدن مسیر هوا یا نصب در فضای بسته، مستقیماً عمر IGBT و خازنها را کاهش میدهد و خطاهای حرارتی (OH) را بهدنبال دارد.
۳. گرد و غبار رسانا (Brake Dust)
گرد حاصل از سایش لنت ترمز آسانسور، ترکیبی از ذرات کربنی و فلزی رسانا است. این ذرات با نفوذ به داخل درایو، بهمرور باعث اتصالهای ناخواسته روی برد و سوختن مدارهای حساس میشوند؛ عاملی که در بسیاری از مقالات رقبا کاملاً نادیده گرفته شده است.
۴. انرژی برگشتی و خرابی مدار ترمز
در حرکت کابین سنگین به سمت پایین، موتور وارد حالت ژنراتوری شده و انرژی الکتریکی به درایو بازمیگردد. اگر مقاومت ترمز یا چاپر ترمز بهدرستی عمل نکند، ولتاژ لینک DC افزایش یافته و خطای OV یا حتی انفجار قطعات قدرت رخ میدهد.
۵. استارتهای مکرر و فرسودگی خازنها
استارتهای پیدرپی باعث شارژ و دشارژ مداوم خازنهای لینک DC میشود. با کاهش ظرفیت خازن، ریپل ولتاژ افزایش یافته و در نهایت برد قدرت یا کنترل آسیب میبیند.
۶. شل بودن اتصالات و کنتاکتور معیوب
اتصالات شل یا کنتاکتورهای خالزده، باعث ایجاد اسپایکهای ولتاژی خطرناک میشوند که میتوانند درایو تعمیرشده را نیز مجدداً بسوزانند.
۷. تنظیم نادرست پارامترها و Auto-Tuning اشتباه
تنظیمات اشتباه شتاب، ترمز یا عدم انجام صحیح Auto-Tuning، فشار مضاعفی به درایو وارد میکند و زمینهساز خطاهای OC و OL میشود.
پیش از ارسال درایو برای تعمیر، انجام این بررسیها ضروری است:
تست میگر موتور و کابلها
اندازهگیری اهم مقاومت ترمز
بررسی سلامت فن و مسیر هوا
بازبینی ترمینالها از نظر آثار حرارتی
نادیده گرفتن این مراحل، حتی پس از تعمیر موفق درایو، منجر به تکرار خرابی خواهد شد.
تستهای سطحی مانند «تست با لامپ» نمیتوانند رفتار واقعی درایو زیر بار آسانسور را شبیهسازی کنند. درایوی که بدون تست دینامیک واقعی تحویل داده شود، ممکن است در شرایط واقعی باعث لرزش کابین یا توقف ناگهانی شود؛ مسئلهای که مستقیماً با ایمنی سرنشینان در ارتباط است.
سرویس دورهای تخصصی و منظم
تمیزکاری اصولی بردها با تجهیزات مناسب
اطمینان از سلامت مقاومت ترمز و ارتینگ
استفاده از قطعات اصلی در تعمیرات
تنظیم پارامترها توسط فرد متخصص
در بسیاری از موارد، تعمیر اصولی درایو آسانسور میتواند با هزینهای بهمراتب کمتر از خرید دستگاه نو، عملکرد ایمن و پایدار را بازگرداند. اما این تصمیم تنها زمانی منطقی است که عیبیابی مهندسی انجام شود و عوامل بیرونی خرابی نیز همزمان برطرف شوند.
بیتوجهی به این اصول، هزینهها را تکرار میکند؛ اما آگاهی، سرویس صحیح و انتخاب مسیر درست، امنیت و آرامش را دوباره به کابین آسانسور بازمیگرداند.
به گفته کارشناسان فنی Marsh Shop، بهعنوان یکی از تأمینکنندگان تجهیزات اتوماسیون صنعتی، بخش قابل توجهی از خرابیهای درایو و برد آسانسور نه به نقص ذاتی دستگاه، بلکه به استفاده از قطعات غیراستاندارد، تهویه نامناسب تابلو فرمان و بیتوجهی به الزامات نصب و نگهداری بازمیگردد. بررسیهای میدانی نشان میدهد رعایت اصول فنی در انتخاب تجهیزات جانبی، کابلکشی صحیح و استفاده از قطعات اصلی میتواند نقش تعیینکنندهای در افزایش عمر مفید درایو آسانسور و کاهش هزینههای تعمیرات داشته باشد.
