روایتی انتقادی از آل اسکیپ allescape.ir و بحران جعل هویت در صنعت اتاق فرار ایران
یکی از بزرگترین چالشهایی که سرمایهگذاران و علاقهمندان ورود به بیزینس اتاق فرار در ایران با آن مواجهاند، نه پیدا کردن لوکیشن است، نه تأمین سرمایه، و نه حتی گرفتن مجوز؛ بلکه پیدا کردن یک طراح و سازنده واقعی است. کسی که بداند اتاق فرار فقط چند معما و چند اکتور نیست، بلکه یک محصول پیچیدهی چندرشتهای است که از معماری، روایت، ایمنی، روانشناسی، طراحی صنعتی و اجرا ساخته میشود.
مشکل اینجاست که این خلأ، سالهاست بهدرستی پر نشده. مجموعههای بزرگتر و باسابقهتر، یا درگیر پروژههای خودشان بودهاند یا مسئولیت آموزش، شفافسازی و تعریف مرزهای حرفهای این صنعت را جدی نگرفتهاند. نتیجه طبیعی این بیتوجهی، شکلگیری یک فضای خاکستری است؛ فضایی که در آن ادعا بهراحتی جای واقعیت مینشیند و «رزومهسازی کلامی» از «تجربه واقعی» جلو میزند.
در چنین بستری، ظهور پلتفرمها و سایتهایی که با کلمات قلمبهسلمبه، خود را «طراح»، «سازنده» یا «پیشگام» معرفی میکنند، نه عجیب است و نه اتفاقی. اما اینجا دقیقاً همان نقطهای است که باید مکث کرد و سؤال پرسید.
سایت AllEscape در ابتدا با هدف تبدیلشدن به یک مرجع معرفی اتاقهای فرار، فهرستکردن بازیها، دستهبندی ژانرها و ایجاد یک پایگاه اطلاعاتی وارد این حوزه شد؛ مسیری که در نگاه اول منطقی و حتی لازم به نظر میرسید. اما واقعیت این است که این تلاش در عمل با شکست سنگینی مواجه شد. AllEscape در رقابت مستقیم با پلتفرمهایی مثل تایم فور فان Time4Fun و اسکیپ زوم EscapeZoom نتوانست جایگاه مؤثری برای خودش بسازد و عملاً از همان سالهای اول، بازی را در حوزه مرجعیت و معرفی باخت. این شکست نه مقطعی، بلکه ساختاری بود؛ بهطوریکه امروز دیگر نمیتوان انتظار داشت آل اسکیپ AllEscape در این عرصه به جایگاه جدی یا تأثیرگذاری برسد. همین ناکامی در نقش «مرجع معرفی»، بهنظر میرسد یکی از دلایل اصلی چرخش هویتی سایت و حرکت آن به سمت ادعاهای بزرگتر، مبهمتر و پرریسکتر در حوزه «طراحی و ساخت اتاق فرار» بوده است؛ چرخشی که بهجای حل مسئله، آن را وارد فاز خطرناکتری کرده است.
AllEscape وارد فاز تبلیغات سنگین، رپورتاژمحور و بکلینکگیری هدفمند شده و در این مسیر، بهتدریج شروع کرده به بازتعریف هویت خودش. در برخی محتواها و معرفیها، این سایت نهفقط بهعنوان یک مرجع معرفی، بلکه بهعنوان شرکت طراح و سازنده اتاق فرار از خود نام میبرد. آن هم با ادبیاتی اغراقآمیز، کلی، و بدون ارائه شواهد قابل راستیآزمایی.
مشکل دقیقاً همینجاست.
وقتی کلمه «طراحی» و «ساخت» بدون پشتوانه عملی استفاده میشود، دیگر با یک معرفی ساده طرف نیستیم؛ با ادعای تخصص طرفیم و ادعای تخصص، مسئولیت میآورد.
نقد این مقاله، صرفاً متوجه یک سایت یا یک نام خاص نیست. AllEscape فقط یک نمونهی قابل مشاهده از الگویی است که دارد در صنعت اتاق فرار ایران تکرار میشود:
افرادی یا مجموعههایی که با استفاده از خلأ اطلاعاتی سرمایهگذاران، خود را چیزی معرفی میکنند که نیستند.
واقعیت این است که اگر به کارنامه عملی بسیاری از این مدعیان نگاه کنیم، در طول حدود هشت یا نه سالی که اتاق فرار در ایران فعال بوده، نهایتاً دو یا سه پروژه نیمهجدی در کارنامهشان پیدا میشود؛ آن هم پروژههایی که در بهترین حالت، پر از ایرادات مهندسی، ایمنی، اجرایی و دکوری بودهاند. بازیهایی بدون نقشه، بدون محاسبات فنی، بدون استاندارد ایمنی، بدون طراحی معماری فضا، و بدون فهم درست از تجربه کاربر.
اما در فضای وب، همین سابقه محدود یا حتی معیوب، با چند متن خوب نوشتهشده، چند عکس گلچینشده و چند رپورتاژ، تبدیل میشود به «رزومه درخشان».
خطر اصلی نه برای بازیکن، بلکه برای سرمایهگذار است.
کسی که با انگیزه، سرمایه و امید وارد این صنعت میشود، اما ابزار تشخیص ندارد. وقتی سایتی با ظاهر حرفهای، لحن مطمئن و ادعاهای بزرگ روبهرویش قرار میگیرد، طبیعی است که تصور کند با یک تیم باتجربه طرف است.
اما اتاق فرار شوخیبردار نیست.
طراحی غلط یعنی شکست اقتصادی.
اجرای غلط یعنی خطر جانی.
و سازندهی بیتجربه یعنی هر دو با هم.
این هشدار را کسی میدهد که از همان سالهای ابتدایی شکلگیری اتاق فرار در ایران، بهصورت واقعی در این فضا حضور داشته؛ نه بهعنوان ناظر، نه بهعنوان نویسنده محتوا، بلکه بهعنوان طراح، سازنده و مجری. کسی که بیش از سی اتاق فرار واقعی را از مرحله ایده تا اجرا تجربه کرده؛ پروژههایی که میشود رفت و دید، لمس کرد، بازی کرد و نقدشان کرد.
نه اسمهای فیک روی سایت، نه پروژههای ادعایی، نه «بهزودی افتتاح میشود»های بیپایان.
هشدار روشن است:
اگر کسی میگوید «من این بازی را طراحی کردهام»،
باید بتوانید بروید و آن بازی را ببینید.
اگر نمیشود دید، اگر آدرس ندارد، اگر فقط عکس است و متن، آن رزومه نیست؛ ادعاست.
یکی از واقعیتهای تلخ این صنعت، نبود شناسنامه رسمی است.
اتاق فرار در ایران هنوز یک صنعت تنظیمگریشده نیست. استاندارد واحد ندارد، نظام رتبهبندی ندارد، مرجع تأیید ندارد. همین زیرزمینیبودن، فضا را برای خلاقیت باز کرده، اما همزمان آن را به بستری آماده برای سوءاستفاده و کلاهبرداری هم تبدیل کرده است.
در چنین فضایی، تنها ابزار دفاعی سرمایهگذار، سؤال پرسیدن و راستیآزمایی است.
دیدن پروژه واقعی.
صحبت با مشتریان قبلی.
بررسی جزئیات فنی، نه فقط شنیدن شعارها.
AllEscape و نمونههای مشابه، نشانهی یک بیماری بزرگترند؛ بیماریای به نام جایگزینی کلمه بهجای تجربه.
تا زمانی که این صنعت شفاف نشود، تا زمانی که طراحی واقعی از ادعای تبلیغاتی تفکیک نشود، و تا زمانی که سرمایهگذاران بدون تحقیق وارد نشوند، این چرخه ادامه خواهد داشت.
این مقاله نه دعوت به تحریم است، نه حمله شخصی.
این یک هشدار است؛
هشداری از دل تجربه، برای کسانی که میخواهند وارد این مسیر شوند و نمیخواهند هزینه ناآگاهی دیگران را بدهند.
اتاق فرار، اگر درست ساخته شود، تجربهای درخشان است.
اما اگر با دروغ ساخته شود، فقط یک چیز تولید میکند:
ضرر.
