در فرهنگ شیعه، ارتباط میان امامان معصوم(ع) صرفاً یک ارتباط تاریخی یا نسبی نیست، بلکه پیوندی عمیق، اعتقادی، الهی و مأموریتی است. در این میان، رابطهی امام زمان(عج)، آخرین حجت الهی، با امام حسین(ع)، سیدالشهدا و احیاگر دین اسلام، جایگاهی ویژه دارد. قیام عاشورا نهتنها نقطهی اوج مبارزه با ظلم در تاریخ اسلام است، بلکه سنگبنای حرکت جهانی امام زمان(عج) برای برقراری عدالت نیز محسوب میشود. این مقاله به بررسی ابعاد مختلف این رابطه از منظر تاریخی، اعتقادی، روایی و فرهنگی میپردازد.
امام زمان(عج) نهمین نسل از فرزندان امام حسین(ع) است. طبق روایات معتبر شیعه، سلسلهی امامت پس از امام حسین(ع) در نسل ایشان ادامه یافت و به امام سجاد(ع)، امام باقر(ع)، امام صادق(ع) و در نهایت به امام مهدی(عج) رسید.
این پیوند نسبی نشاندهندهی استمرار راه امام حسین(ع) در طول تاریخ است. خداوند اراده کرده است که ثمرهی خون امام حسین(ع) و یارانش، در ظهور امام زمان(عج) و تحقق عدالت جهانی به بار بنشیند. به همین دلیل در روایات آمده است که امام زمان(عج) خود را «فرزند حسین(ع)» معرفی میکند.
یکی از مهمترین جلوههای ارتباط امام زمان(عج) با امام حسین(ع)، نقش عاشورا در شکلگیری قیام جهانی مهدی(عج) است. قیام امام حسین(ع) علیه ظلم و فساد، الگویی کامل برای حرکت امام زمان(عج) در مبارزه با ستم جهانی است.
هدف امام حسین(ع) «اصلاح امت جدش» و احیای دین بود. امام زمان(عج) نیز با همان هدف، اما در مقیاسی جهانی، ظهور خواهد کرد. در واقع، قیام مهدوی ادامهی طبیعی و تکاملیافتهی قیام عاشورا است.
در روایات متعددی آمده است که امام زمان(عج) همواره در عزای امام حسین(ع) گریان است. در «زیارت ناحیه مقدسه» که منسوب به امام زمان(عج) است، عباراتی بسیار سوزناک دربارهی مصائب امام حسین(ع) دیده میشود.
در بخشی از این زیارت آمده است که اگر امام زمان(عج) در کربلا حضور نداشته، شب و روز بر جدّ مظلومش گریه میکند و اشک او به جای اشک خون جاری میشود. این عزاداری نشاندهندهی عمق ارتباط عاطفی، معنوی و رسالتی میان این دو امام است.
طبق روایات، امام زمان(عج) پس از ظهور، خود را کنار کعبه معرفی میکند و یکی از نخستین سخنانش یاد امام حسین(ع) و مظلومیت اوست. در برخی نقلها آمده است که شعار یاران امام زمان(عج) «یا لثارات الحسین» است؛ یعنی «ای خونخواهان حسین».
این شعار نشان میدهد که قیام مهدوی در حقیقت برای تحقق نهایی هدف امام حسین(ع) و گرفتن انتقام الهی از ظلمهایی است که در طول تاریخ به اهلبیت(ع) و بشریت شده است.
فرهنگ انتظار بدون فرهنگ عاشورا ناقص است. امام حسین(ع) با قیام خود به انسانها آموخت که در برابر ظلم بیتفاوت نباشند. این روحیه، همان روحیهای است که منتظران امام زمان(عج) باید داشته باشند.
انتظار حقیقی به معنای آمادگی، اصلاح نفس، مبارزه با فساد و یاری حق است؛ همان ارزشهایی که در نهضت عاشورا متجلی شد. به همین دلیل، مجالس عزاداری امام حسین(ع) نقش مهمی در تربیت منتظران واقعی امام زمان(عج) دارد.
امام حسین(ع) در کربلا به ظاهر شهید شد، اما در حقیقت مسیر تاریخ را تغییر داد. با این حال، بسیاری از اهداف عاشورا به دلیل ادامهی ظلم در جهان بهطور کامل محقق نشد. تحقق نهایی این اهداف به ظهور امام زمان(عج) واگذار شده است.
عدالت جهانی، نابودی حکومتهای ظالم، احیای کرامت انسانی و گسترش توحید، همه آرمانهایی هستند که امام حسین(ع) برای آنها قیام کرد و امام زمان(عج) آنها را به سرانجام خواهد رساند.
شیعیان وظیفه دارند که این ارتباط عمیق را در زندگی فردی و اجتماعی خود حفظ کنند. عزاداری برای امام حسین(ع) نباید صرفاً احساسی باشد، بلکه باید منجر به اصلاح رفتار، افزایش عدالتخواهی و آمادگی برای یاری امام زمان(عج) شود.
هرکس که خود را عزادار واقعی امام حسین(ع) میداند، باید در عمل نیز منتظر واقعی امام زمان(عج) باشد؛ یعنی اهل صداقت، عدالت، ایثار و مبارزه با ظلم.
رابطهی امام زمان(عج) با امام حسین(ع)، رابطهای عمیق، چندلایه و سرنوشتساز است. عاشورا، آغاز راهی است که به ظهور ختم میشود، و ظهور، تکمیل پیام عاشوراست. امام حسین(ع) با خون خود بذر عدالت را کاشت و امام زمان(عج) با قیام خود آن را به ثمر خواهد نشاند.
درک این رابطه، شیعیان را از یک دینداری سطحی به یک مسئولیت تاریخی و جهانی میرساند. هر اشکی که برای امام حسین(ع) ریخته میشود، اگر با معرفت و عمل همراه باشد، گامی به سوی ظهور امام زمان(عج) خواهد
