اقتصاد جهانی معاصر، علیرغم پیشرفتهای فناورانه و رشد تولید، با بحرانهای عمیق و ساختاری مواجه است؛ شکاف طبقاتی، فقر گسترده، تمرکز ثروت در دست اقلیتی محدود، تخریب محیط زیست و سلطه نظامهای مالی ربوی از مهمترین چالشهای آن به شمار میروند. در اندیشه اسلامی و بهویژه در مکتب تشیع، ظهور امام زمان حضرت مهدی (عج) نقطه عطفی در تاریخ بشر تلقی میشود که نهتنها تحولات سیاسی و اجتماعی، بلکه دگرگونی بنیادین در نظام اقتصادی جهان را به همراه دارد. این مقاله به بررسی ویژگیها و پیامدهای اقتصادی ظهور امام زمان (عج) در مقیاس جهانی میپردازد.
اقتصاد جهان امروز بر پایه سرمایهداری لیبرال و سودمحوری افراطی بنا شده است. در این نظام، ارزش انسان اغلب با میزان تولید و مصرف سنجیده میشود و اخلاق جایگاه ثانویه دارد. بانکهای جهانی، شرکتهای چندملیتی و بازارهای مالی، کنترل بخش عظیمی از منابع جهان را در دست دارند. نتیجه این ساختار، گسترش فقر در کشورهای ضعیف، بدهیهای کمرشکن، بهرهکشی از نیروی کار و نابرابری شدید است.
طبق آموزههای دینی، این بیعدالتی فراگیر از نشانههای عصر پیش از ظهور است؛ عصری که «زمین پر از ظلم و جور میشود».
مهمترین اصل در اقتصاد عصر ظهور، عدالت است. امام زمان (عج) نظام اقتصادی را بر پایه قسط و انصاف بازسازی میکند. در روایات آمده است که ایشان «زمین را پر از عدل و داد میکند همانگونه که از ظلم پر شده است».
در اقتصاد جهانی مهدوی:
توزیع ثروت عادلانه میشود
فاصله طبقاتی به حداقل میرسد
فقر ساختاری از بین میرود
عدالت اقتصادی به معنای برابری مطلق نیست، بلکه فراهم شدن فرصتهای برابر و جلوگیری از انباشت ناعادلانه ثروت است.
یکی از مهمترین تحولات اقتصادی در عصر ظهور، حذف ربا از نظام مالی جهان است. ربا در اسلام عامل نابودی اقتصاد سالم و منشأ فقر و نابرابری معرفی شده است.
با ظهور امام زمان (عج):
بانکداری ربوی جای خود را به بانکداری عادلانه و مشارکتی میدهد
سرمایه به جای سوداگری، به سمت تولید واقعی هدایت میشود
بدهیهای ظالمانه کشورها و ملتها لغو یا اصلاح میشود
این تحول، ثبات اقتصادی جهانی را به شکل بیسابقهای افزایش خواهد داد.
در روایات اسلامی آمده است که در زمان ظهور، زمین برکات خود را آشکار میکند. این موضوع نشاندهنده:
استفاده صحیح و عادلانه از منابع طبیعی
حذف تخریب محیط زیست ناشی از طمع اقتصادی
افزایش چشمگیر تولید کشاورزی و صنعتی
اقتصاد جهانی از کمبودهای مصنوعی رهایی مییابد و وفور نعمت جایگزین scarcity برنامهریزیشده سرمایهداری میشود.
در عصر ظهور، ثروت در دست گروه یا کشور خاصی متمرکز نخواهد بود. امام زمان (عج) با از بین بردن ساختارهای استعماری:
کشورهای فقیر را از وابستگی نجات میدهد
منابع غارتشده ملتها را به آنان بازمیگرداند
تجارت جهانی را بر پایه انصاف و احترام متقابل تنظیم میکند
حتی در روایات آمده است که کسی برای دریافت زکات و صدقه یافت نمیشود، زیرا همگان به رفاه نسبی رسیدهاند.
اقتصاد مهدوی صرفاً یک سیستم مادی نیست، بلکه اخلاق نقش بنیادین دارد. دروغ، احتکار، گرانفروشی، فساد مالی و رشوه ریشهکن میشود. اعتماد عمومی افزایش یافته و معاملات بر پایه صداقت انجام میگیرد.
این اخلاقمحوری:
هزینههای نظارتی را کاهش میدهد
بهرهوری اقتصادی را افزایش میدهد
آرامش روانی جوامع را تقویت میکند
ظهور امام زمان (عج) تحولی بنیادین در اقتصاد جهانی ایجاد میکند که بر پایه عدالت، اخلاق، عقلانیت و کرامت انسانی استوار است. این تحول نه یک آرمان دستنیافتنی، بلکه تحقق وعده الهی برای نجات بشر از ظلم اقتصادی و بیعدالتی ساختاری است. اقتصاد جهانی در عصر ظهور، اقتصادی انسانی، پایدار و عادلانه خواهد بود که در آن رفاه مادی در کنار رشد معنوی تحقق مییابد.
ایران به عنوان یکی از مهمترین کانونهای فرهنگی و اعتقادی تشیع، در اندیشه مهدوی جایگاهی ویژه دارد. باور به ظهور امام زمان (عج) همواره در شکلگیری نگرشهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی جامعه ایران تأثیرگذار بوده است. در این مقاله، به بررسی تحولات بنیادین اقتصاد ایران در عصر ظهور پرداخته میشود و نقش عدالت، مدیریت الهی و ظرفیتهای ملی در این دگرگونی تحلیل میگردد.
اقتصاد ایران در عصر غیبت با چالشهایی نظیر:
تحریمهای ظالمانه
وابستگی به نفت
فساد اداری
نابرابری درآمدی
مواجه بوده است. این مشکلات، بخشی از ساختار ناعادلانه اقتصاد جهانی و بخشی ناشی از ضعف مدیریت انسانی است.
طبق روایات، ایران (یا سرزمینهای همسو با آن) نقش مهمی در زمینهسازی ظهور دارد. این نقش، اقتصاد ایران را نیز متحول میکند. با ظهور امام زمان (عج):
مدیریت اقتصادی به دست شایستگان سپرده میشود
تصمیمگیریها بر پایه علم، تقوا و عدالت انجام میگیرد
رانت و فساد ساختاری از بین میرود
در اقتصاد مهدوی، فقر در جامعه اسلامی پذیرفته نیست. در ایران عصر ظهور:
توزیع ثروت عادلانه میشود
مناطق محروم به سرعت توسعه مییابند
فرصتهای شغلی فراگیر ایجاد میشود
زکات، خمس و بیتالمال به شکل صحیح مصرف شده و فاصله طبقاتی به حداقل میرسد.
ایران دارای منابع عظیم طبیعی و انسانی است که در عصر ظهور بهدرستی بهرهبرداری میشوند:
کشاورزی با فناوریهای پیشرفته شکوفا میشود
صنعت از وابستگی رها میگردد
نخبگان و دانشمندان در مسیر خدمت به مردم به کار گرفته میشوند
مهاجرت معکوس نخبگان نیز یکی از پیامدهای این تحول خواهد بود.
با فروپاشی نظام سلطه جهانی در عصر ظهور:
تحریمها بیمعنا میشوند
اقتصاد ایران از وابستگی به ارزهای سلطهگر رها میشود
تجارت خارجی بر پایه عدالت و احترام متقابل شکل میگیرد
ایران به یکی از قطبهای اقتصادی عادلانه در جهان تبدیل میشود.
در عصر ظهور، امنیت اقتصادی فراگیر میشود:
مردم نگران آینده معیشت خود نیستند
تورم، احتکار و گرانفروشی از بین میرود
اعتماد عمومی به حاکمیت افزایش مییابد
این امنیت، بستر رشد فرهنگی و معنوی جامعه را فراهم میکند.
اقتصاد ایران در عصر ظهور امام زمان (عج) از یک اقتصاد آسیبپذیر و ناعادلانه، به اقتصادی پویا، مستقل و عادلانه تبدیل میشود. این تحول، نتیجه حاکمیت ارزشهای الهی، مدیریت معصوم و مشارکت آگاهانه مردم است. ظهور، نقطه پایان رنجهای اقتصادی و آغاز عصر کرامت انسانی در ایران خواهد بود.
