سال ۱۴۰۰ بود و کرونا بیداد میکرد. خانوادهها عزیزانشان را از دست داده بودند و تازه میخواستند به سوگ بنشینند که ناگهان موبایلشان زنگ خورد. یک پیامک از وزارت بهداشت. اما این پیامک خبری از تسلیت نداشت، دعوتنامه واکسن بود برای کسی که دیگر زنده نبود. برای مرده.
این روایت عجیب، تلخترین نمونه از یک پدیده گستردهتر در ایران است: دیتابیسهایی که هرگز بهروز نمیشوند. بانکهای اطلاعاتی کسبوکارها، اپراتورهای تبلیغاتی و حتی برخی سازمانهای دولتی، شماره افرادی را که سالها پیش از دنیا رفتهاند، همچنان در لیست مشتریان فعال خود نگه میدارند.
دلیلش ساده است: پاک کردن این اعداد سود ندارد. برای یک پیامکدهنده انبوه، فرقی نمیکند مخاطبش زنده باشد یا مرده. تا وقتی هزینه ارسال پیامک از جیب مشتری است و سود آن به حسابشان واریز میشود، انگیزهای برای پالایش این دادهها ندارند. سازمان ثبت احوال هم بارها اعلام کرده که وزارت بهداشت بانک اطلاعات هویتی خود را دارد، اما انگار تمایلی به استفاده از آن برای بهروزرسانی و حذف شماره فوتشدگان ندارد. این یعنی اگر امروز کسی فوت کند، تا سالهای بعد، تبلیغ وام، سفر، تخفیف و خرید همچنان به سراغ شماره موبایلش خواهد آمد.
این موضوع فقط یک نقص فنی ساده نیست. پشت این اتفاق، ریشههای عمیقتری وجود دارد؛ از بیتوجهی به حریم خصوصی گرفته تا نبود نظارت کافی روی بانکهای اطلاعاتی. در واقع، این پیامکها به تمام خانوادهها یادآوری میکنند که امروز، شماره موبایل ما از خودمان هم بیشتر عمر میکند.
برای اینکه خودتان و خانوادهتان قربانی این بیتدبیری نشوید، این چند کار را انجام دهید: شماره عزیزان از دست رفته را در سامانه ۱۹۵ ثبت و درخواست مسدودسازی کنید. همچنین در سامانه پیامکی اپراتور خود، گزینه عدم دریافت پیامک تبلیغاتی را با ارسال عدد یک به ۸۹۹۹ فعال نمایید.
بانک اطلاعاتی که بهروز نیست، مثل قبری است که درِ آن باز مانده. از مرده حرف میزند اما زندهها را آزار میدهد.
