در عصر دیجیتال، پلتفرمهای آنلاین طلا میتوانند بستری راحت و مطمئن برای خرید و فروش طلا آبشده فراهم کنند، اما برخی سامانهها با عملکرد غیرشفاف، باعث ایجاد نگرانی و سردرگمی در میان کاربران شدهاند. در جریان جنگ ۱۲ روزه بین ایران و اسرائیل، تعدادی از این سامانهها به دستور بانک مرکزی مجبور به مسدود کردن درگاههای پرداخت خود شدند و حتی بیش از ده روز پس از پایان درگیریها، برخی از این درگاهها همچنان غیرفعال باقی ماندهاند.
بانک مرکزی و مراجع قضایی دلیل این توقف را نقض الزامات شفافیت توسط برخی پلتفرمهای آنلاین طلا اعلام کردهاند و تأکید دارند که ادامه فعالیت آنها تنها در صورت رعایت مجموعهای از قوانین و مقررات نظارتی امکانپذیر است. از سوی دیگر، برخی از این پلتفرم های آنلاین طلا که استانداردهای شفافیت را رعایت نمیکنند، اعلام کردهاند حاضر به تبعیت از این الزامات نیستند. این رفتار موجب شده نگرانیهایی درباره احتمال سوءاستفاده مالی، پولشویی و تهدید دارایی کاربران به وجود آید.
با این حال، نمیتوان رفتار تعداد محدودی از سامانههای غیرشفاف را به کل بازار معاملات آنلاین تعمیم داد. هنوز پلتفرمهای آنلاین طلا معتبر و قانونی فراوانی وجود دارند که با پایبندی به قوانین و استانداردهای تعریفشده، محیطی امن و قابل اعتماد برای معاملات آنلاین ایجاد کردهاند. این سامانهها امکان خرید و فروش آنلاین طلا را در بستری شفاف و ایمن فراهم میکنند و سرمایهگذاران میتوانند بدون نگرانی از سوءاستفاده یا از دست رفتن دارایی، معاملات خود را انجام دهند.
در ادامه با مجموعه قوانین و الزامات بانک مرکزی که همه پلتفرمهای آنلاین طلا موظف به رعایت آن هستند، آشنا میشوید و همچنین واکنشهای سامانههای غیرمعتبر نسبت به این مقررات بررسی خواهد شد.
برای تضمین شفافیت در معاملات آنلاین طلا و جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده یا تخلف، بانک مرکزی مجموعهای از قوانین و مقررات را بهعنوان پیششرط بازگشایی پلتفرمهای آنلاین طلا مسدود شده معرفی کرده است. هدف اصلی این الزامات، حفاظت از دارایی کاربران و ایجاد بستری امن و قابل اعتماد برای سرمایهگذاری است. رعایت این مقررات برای ادامه فعالیت تمامی سامانهها الزامی است.
برخی پلتفرمهای آنلاین طلا معتبر، مانند توکنیکو، از ابتدای فعالیت خود به اجرای این قوانین پرداختهاند و با ایجاد زیرساختهای مالی و امنیتی مناسب، اعتماد کاربران را جلب کردهاند. با این حال، برخی دیگر که استانداردهای لازم را ندارند، هنوز اقدام به رعایت این الزامات نکردهاند و همین امر، نگرانیهایی در زمینه امنیت سرمایه کاربران ایجاد کرده است.
۱. ذخیره واقعی طلا در بانک کارگشایی: هر پلتفرم آنلاین طلا موظف است معادل حجم معاملات خود، طلای کافی را در بانک کارگشایی بهعنوان وثیقه نگه دارد. این طلای وثیقه باید ظرف سه ماه به شمش طلا استاندارد با عیار 995 تبدیل شود. این اقدام اطمینان میدهد که دارایی کاربران واقعی و قابل ردیابی است و از وقوع پدیده «خالیفروشی» جلوگیری میکند.
۲. ارتباط شفاف کیفپول کاربران با حساب بانکی: همه تراکنشها باید بهطور کامل قابل پیگیری باشند تا از هرگونه جابهجایی پنهان یا غیرقانونی وجوه جلوگیری شود. این الزام تضمین میکند که کاربران همواره بر جریان مالی خود نظارت دارند.
۳. ثبت معاملات در سامانه جامع تجارت: تمامی خرید و فروشها در پلتفرمهای آنلاین طلا باید در این سامانه ثبت شوند تا معاملات از اعتبار قانونی برخوردار باشند. ثبت اطلاعات علاوه بر شفافیت، امکان نظارت دقیق نهادهای مسئول را نیز فراهم میکند.
۴. تسویه وجوه کاربران در حداکثر ۴۸ ساعت: حقوق کاربران باید ظرف دو روز کاری به حساب آنها واریز شود. هرگونه تأخیر یا قصور در انجام تعهدات میتواند اعتماد سرمایهگذاران را تحت تأثیر قرار دهد و سلامت مالی پلتفرم را به چالش بکشد.
۵. دریافت تأییدیه امنیتی پلیس فتا: سامانهها موظفاند تمامی استانداردهای امنیتی را رعایت کرده و تأییدیه رسمی پلیس فتا را دریافت کنند. این الزام حفاظت اطلاعات کاربران و تراکنشها در برابر تهدیدهای سایبری را تضمین میکند.
بانک مرکزی بر اجباری بودن رعایت این شروط تأکید کرده و نظارت بر اجرای آنها بر عهده دادستانی کل کشور، پلیس فتا، پلیس امنیت اقتصادی و بانک کارگشایی است. پلتفرمهای آنلاین طلا که هنوز درگاههای پرداختشان مسدود است، فقط پس از تأیید این نهادها اجازه بازگشایی خواهند داشت. علاوه بر این، اتحادیه کسبوکارهای مجازی موظف است با حضور فعال در ارزیابی و نظارت بر عملکرد سامانهها، اطمینان حاصل کند که قوانین بهدرستی اجرا میشوند.
رعایت این الزامات نهتنها محیطی امن و شفاف برای کاربران فراهم میکند، بلکه استانداردهای صنعت خرید و فروش آنلاین طلا را ارتقا داده و سامانههای قانونی را از نمونههای غیرمعتبر متمایز میسازد.
با وجود ابلاغ رسمی پنج الزام قانونی توسط بانک مرکزی، برخی پلتفرمهای آنلاین طلا که شفافیت کافی در عملکرد خود ندارند، نه تنها از اجرای این مقررات سر باز زدهاند، بلکه در رسانهها مواضعی انتقادی و قاطع نسبت به آنها اتخاذ کردهاند. این سامانهها قوانین اعلامشده را غیرقانونی و غیرقابل اجرا میدانند و بر این باورند که این الزامات بدون بررسی دقیق کارشناسی وضع شدهاند.
نمونهای از دیدگاه مدیران این پلتفرمها:
مدیرعامل یکی از این پلتفرمها در گفتوگویی اظهار داشته است: «شروط بانک مرکزی فاقد پشتوانه کارشناسی شفاف هستند و در برخی موارد غیرقابل دفاعاند. الزام به تبدیل طلای کاربران به شمش استاندارد میتواند بهمعنای انتقال غیرمستقیم کنترل داراییهای مردم به نهادهای خاص باشد.»
واکنش برخی فعالان صنفی نیز توجه رسانهها را جلب کرده است:
رضا الفتنسب، رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی، اقدام بانک مرکزی را چنین تشبیه کرده است: «شرکت گاز بهخاطر کیفیت بد نان، گاز نانواییها را قطع کند.»
این اظهارات در حالی مطرح میشوند که در سطح جهانی، روند حرکت به سمت شفافیت مالی، قانونمندی و افزایش امنیت سایبری در کسبوکارهای آنلاین همواره در حال گسترش است. سرمایهگذاران انتظار دارند معاملات خود را در محیطی امن و قابل اعتماد انجام دهند، به ویژه زمانی که موضوع سرمایهگذاری بر یکی از باارزشترین فلزات گرانبها یعنی طلا باشد.
عدم رعایت شفافیت توسط برخی پلتفرمهای آنلاین طلا باعث وارد آمدن آسیب جدی به اعتماد عمومی و دارایی کاربران شده است. برای مثال، اگر بانک کارگشایی بهعنوان ضامن معاملات، وثیقه طلای کافی دریافت نکند، سرمایهگذاری کاربران روی طلایی انجام میشود که ممکن است وجود واقعی نداشته باشد؛ پدیدهای که با عنوان «خالی فروشی طلا» شناخته میشود و یکی از نگرانیهای اصلی نهادهای قضایی در حوزه معاملات آنلاین طلا است.
علاوه بر این، عدم وجود درگاههای امن و شفاف و برخوردهای غیرمنطقی نسبت به نظارتهای قانونی، باعث تضعیف اعتماد سرمایهگذاران و کاهش اعتبار کل بازار آنلاین طلا میشود.
در نقطه مقابل، پلتفرمهای آنلاین طلا معتبر مانند توکنیکو از ابتدای فعالیت خود تمامی الزامات قانونی و امنیتی را رعایت کردهاند. این سامانه شمشهای ضدجعل طلا را که برای نخستین بار در ایران تولید شدهاند، متناسب با حجم معاملات کاربران به صورت مستمر در بانک کارگشایی نگهداری میکند. علاوه بر این، رسید وثیقه و سایر مجوزهای قانونی به راحتی در صفحه اصلی پلتفرم قابل مشاهده است.
