مصاحبه با نشریه علمی دانشجویی هِردُک
خرداد ۱۴۰۵
شماره دوازدهم
مصاحبه کننده: فرناز فرنام
مصاحبه شونده: محمدرضا غلیاف
دامپزشکی حیاتوحش دیگر آن شاخهی مهجور و دورافتادهای که فکر میکردیم نیست؛ حالا سالهاست که از حاشیه، درست به متن دغدغههای تخصصی ما راه پیدا کرده است. این تغییر نگاه، فقط برای حفاظت از گونههای ارزشمند نیست؛ بلکه ما را با پیوند عمیق سلامت خودمان و محیطزیست، یا همان مفهوم کلیدی «سلامت واحد» (One Health) روبهرو کرده است.
در این شماره، دلمان میخواست این بار کمی متفاوت به ماجرا نگاه کنیم. پای صحبتهای کسی که مسیر را در دل طبیعت و در مواجهه با چالشهای میدانی حیاتوحش طی کرده است. قصد داشتیم فراتر از کتابها و کلاسها، از دریچهی تجربیات جناب آقای دکتر محمدرضا غلیاف به لایههای پنهان این مسیر پرفراز و نشیب نگاه کنیم؛ از محیطهای صعبالعبوری که کار در آنها نفسگیر است تا لحظاتی که یک تصمیم تخصصی میتواند مسیر یک گونه را عوض کند.
برای درک بهتر این چالشها و پیوند میان تخصص دامپزشکی و دنیای وحش، دعوت میکنیم در ادامه با ما همراه باشید و به روایت این گفتوگو بنشینید
۱-سلام و عرض ادب لطفا خودتان را به طور کامل معرفی بفرمایید.
سلام
عرض ادب و احترام
محمدرضا غلیاف هستم فارغ التحصیل دکتری حرفه ای دامپزشکی از دانشگاه آزاد اسلامی واحد کازرون
متولد ساری و ساکن همدان هستم
در حال حاضر دامپزشک باغ وحش دهکده طبیعت علیصدر در همدان و کلینیسین اگزوتیک پت در مطب دامپزشکی آفریقا در شهرستان همدان هستم
دوره های مرتبط با طب حیات وحش و اگزوتیک پت را گذراندم و مولف کتاب داروهای کاربردی طب حیوانات خانگی که خلاصه و ترجمه ای از BSAVA SMALL ANIMAL FORMULARY است و کتاب بیماری های انگلی چشم گربه سانان حیات وحش میباشم
و همچنین مقاله ای از اینجانب تحت عنوان Protective effect of hydroalcholic extract of pelargonium graveolens L. On rats with acetaminophen induced Nephrotoxicity در نشریه Iranian journal of kidney diseases منتشر شده است که در مورد اثر پیشگیرانه عصاره گیاه شمعدانی بابت آسیب های استامینوفن به کلیه در موش است.
۲. چه عواملی شما را به سمت دامپزشکی حیاتوحش سوق داد و چه ویژگیهایی این حوزه را برای شما متمایز میکند؟
دامپزشکی حیاتوحش از حوزههای نسبتاً بکر دامپزشکی است که فرصت کشف و مطالعه در آن بسیار زیاد است. استادی داشتیم که میگفتند: چیزی به اسم سلیقهی درمان نداریم، بلکه پروتکل درمان داریم؛ در حیوانات حیاتوحش و اگزوتیکپت، در بسیاری گونهها هنوز پروتکلی تعریف نشده که این مسئله این حوزه را از بسیاری از حوزههای دیگر دامپزشکی متمایز میکند. علاقه به کشف پروتکلها در کنار عشق و علاقهای که به حیوانات حیاتوحش و اگزوتیک داشتم و دارم، دلیل وارد شدنم به این حوزه بود.
۳. دامپزشکی حیات وحش را برای دانشجویان دامپزشکی و مخاطبان عمومی چگونه تعریف میکنید؟
دامپزشکی حیات وحش به خاطر مشارکت در حفظ میراث محیط زیستی و تبدیل شدن به متخصصانی که بقای گونههای در معرض خطر انقراض مدیون آن هاست، مسیری بسیار خاصی هست.
۴. مهمترین تفاوتهای تشخیصی و درمانی در کار با گونههای وحشی نسبت به حیوانات اهلی چیست؟
تفاوت بین گونههای وحشی و دامپزشکی دام بزرگ و کوچک به خاطر عدم تعریف پروتکلهای درمانی در بسیاری گونهها،کمبود منابع علمی و نیاز به امکانات خاص است.
۵. در بیهوشی، مهار و انتقال حیوانات وحشی، چه ملاحظات فیزیولوژیک و رفتاری بیشترین اهمیت را دارند؟
در حیوانات وحشی حاشیه ایمنی دارویی جهت بیهوشی بسیار باریک هست. به همین منظور لازم هست همیشه طوری احتیاط رعایت شود که هم موقع کار و انتقال ایمنی اشخاص رعایت شود و هم سلامت حیوان که دقت ویژه ای را میطلبد.
۶. در تجربه شما، شایعترین آسیبها یا بیماریهای حیاتوحش کداماند و چه سهمی از آنها ناشی از فعالیتهای انسانی است؟
از شایعترین آسیبهای حیاتوحش شکارهای غیرمجاز هستند که منجر به انقراض بسیاری از گونهها شدند و گونههای زیادی را نیز در معرض خطر انقراض قرار دادهاند. از دلایل لزوم ایجاد باغوحشها هم همین مسئله است. باغوحشها برای حفاظت از گونههای حیاتوحش و حفظ میراث محیطزیستی ایجاد شدند.
رسالت باغوحشها یکی جلوگیری از انقراض بسیاری از گونههای ارزشمند و دیگری ایجاد نقاهتگاهی برای بسیاری از حیوانات است که به خاطر آسیب در اثر تیر خوردن توسط شکارچی یا عوامل دیگر توانایی زندگی طبیعی در آنجا را از دست دادهاند و موقتاً یا دائماً در باغوحش بستری میشوند.
۷. در تصمیمگیری درباره درمان،بازتوانی،رهاسازی یا یوتانازی، چه اصول علمی و اخلاقی معیار قرار میگیرد؟
تا وقتی که حیوان میتواند بدون درد کشیدن به زندگی ادامه دهد موظف هستیم که تمام اقدامات لازم و در حد توان را برای حفظ آن انجام دهیم. البته بحث دیگری که در مورد حیوانات وحشی آسیب دیده در طبیعت وجود دارد پدیده Capture Myopathy است که برخی حیوانات وحشی با وجود اقدامات درمانی لازم زندگی در اسارت را تحمل نمیکنند و جان میدهند.
۸. دامپزشکی حیاتوحش از منظر مفهوم «سلامت واحد یا One Health» چه جایگاهی دارد؟
از یک منظر زئونوز، که تلفات غیرعادی در یک منطقه حفاظتشده میتواند هشدار یک پاندمی قریبالوقوع باشد.
و دوم از منظر اکوسیستم که شیوع بیماری در منطقهای ممکن است منجر به اختلال در زنجیره غذایی گردد و جمعیت حیوانات شکارچی را به سمت دامهای اهلی منطقه روانه کند. این مسئله ممکن است در اثر رهاسازی ناآگاهانه برخی اگزوتیکپتها در طبیعت رخ دهد.
۹.کدام بیماری های مشترک میان حیات وحش،دام و انسان نیازمند پایش و توجه بیشتری هستند؟
هاری در سگ سانان و خفاش و آنفولانزا در پرندگان
۱۰. در مرز تماس دامهای اهلی و حیاتوحش،مهمترین تهدیدهای اپیدمیولوژیک چیست؟
انتقال بیماریهای نوظهور از حیوانات وحشی به دامهای اهلی و همچنین انتقال عوامل بیماریزا از دامهای اهلی به حیوانات وحشی، که ممکن است حیوانات وحشی در برابر آنها هیچگونه مقاومت یا ایمنی نداشته باشند.
۱۱. آیا پایش سلامت حیات وحش میتواند بهعنوان یک سیستم هشدار زودهنگام برای بیماریهای نوپدید عمل کند؟
صدد در صد، همانطور که عرض شد تلفات غیر عادی در یک منطقه حفاظت شده ممکن است هشدار یک پاندمی قریب الوقوع باشد.
۱۲. مهمترین تهدیدهای کنونی حیاتوحش کشور را چه میدانید؟
شکارهای غیرمجاز و رهاسازی پتهای اگروتیک در طبیعت، مانند رهاسازی راکون و میمون در جنگلهای شمال ایران. این راکونها عموماً لانه پرندگان بومی را تخریب کرده و منجر به کاهش جمعیت آنها میشوند. همچنین این میمونها ممکن است ناقل بیماریهایی برای گونههای بومی آن منطقه باشند. یا رهاسازی لاکپشتهای گوشقرمز در رودخانهها که به دلیل تهاجمیتر بودن نسبت به لاکپشتهای ایرانی، در رقابت غذایی با آنها قرار گرفته و منجر به کاهش جمعیت لاکپشتهای بومی میشوند.
۱۳. دانشجویان علاقهمند به این حوزه باید بر چه مهارتها و دانشهایی تمرکز کنند؟
یادگیری دائمی و بهروزرسانی اطلاعات. بازار کار حیات وحش محدود است، اما بازار کار پت های اگزوتیک رو به گسترش است و دامپزشکی که در این حوزه فعالیت میکند، دائماً باید اطلاعات خود را بهروز کند. اگر بخواهیم یک مورد را نام ببرم که نیاز به تمرکز ویژه دارد، بپوشی و کنترل درد است.
۱۴. آینده دامپزشکی حیاتوحش در کشور را چگونه میبینید و چه اقداماتی برای تقویت این حوزه ضروری است؟
آینده مهم اما قابل بهبود است. توجه دانشکدههای دامپزشکی به علم این حوزه شدیداً لازم است. مورد دیگر، اصلاح دیدگاه نسبت به باغوحشهاست. باغوحشزندان حیوانات برای نمایش دادن آنها نیست، بلکه محلی برای جلوگیری از انقراض گونهها و نگهداری از حیوانات است که در طبیعت آسیب دیدهاند. البته روشن است که بسیاری از این باغوحشها، چه در ایران و چه در جهان، نیازمند اصلاح شرایط هستند. اما نفی کلی وجود باغوحشها لزوماً به صلاح محیط زیست و حیاتوحش نیست. توجه دانشکدههای دامپزشکی به علم حیاتوحش میتواند منجر به بهبود شرایط بسیاری از این مراکز شود.
در پایان، اگر نکته پیشنهاد یا دیدگاهی وجود دارد که در پرسشهای مطرحشده به آن پرداخته نشده و بیان آن را برای جامعه دامپزشکی یا مخاطبان نشریه مفید میدانید،سپاسگزار میشویم آن را با ما در میان بگذارید.
در آخر از تیم نشریه شما تشکر میکنم. همواره نیروهای فعالی مانند شما باعث پیشرفت جایگاه علم دامپزشکی در
ایران میشوند.
بسیار خرسندیم که فرصت شد از دریچهی نگاه جناب آقای دکتر محمدرضا غلیاف به دنیای
حیاتوحش سفر کنیم. از صبر، شکیبایی و اشتیاق ایشان برای انتقال تجربیات میدانهای دشوار به نسل جوان دامپزشکی، سپاسگزاریم.
صحبتهای ایشان فراتر از یک مصاحبه، برای ما کلاس درسی بود که ضرورت مسئولیتپذیری در قبال حیاتوحش را دوباره یادآوری کرد.
برای ایشان در مسیر دشوار و ارزشمندی که در پیش دارند، آرزوی موفقیت و تداوم درخشش داریم.
نشریه علمی دانشجویی هِردُک
خرداد ۱۴۰۵
شماره دوازدهم
