در ۳۱ ژانویه سال جدید میلادی شاهد یک پدیده نادر و چشمنواز هستیم: ماهگرفتگی یا خسوف! اما این ماهگرفتگی با دو پدیده ابَرماه و ماه آبی نیز همراه است.
احتمالاً تیتر نوشته شما را به پرسش انداخت که چطور ممکن است ماه هم آبی و هم خونآلود یا سرخ باشد؟ بگذارید ابتدا پدیده ماه آبی را تعریف کنیم. ماهِ آبی به پدیدهای گفته میشود که در یک ماه میلادی، دو بار شاهد ماه بَدر یا ماه کامل باشیم. در اوایل ژانویه و شروع سال نوی میلادی (بسته به موقعیت جغرافیایی ناظر) شاهد اولین ماه بدر ژانویه بودیم. دومین ماه بدر در این ماه هم در اواخر ژانویه رخ خواهد داد. ماه آبی برای همه نقاط زمین رخ نمیدهد. ماه در شرق استرالیا و کشورهای شرق آسیا در اول فوریه کامل میشود.
ماه آبی پدیده چندان نادری نیست و تقریباً هر ۲٫۷ سال یکبار روی میدهد؛ زیرا ماه قمری (از ماه نو تا ماه نوی بعد) اندکی کوتاهتر از ماه شمسی (۲۹٫۵۳ روز در مقابل ۳۰ یا ۳۱ روز ماه شمسی) است. به خاطر همین اختلاف اندک بعضی سالهای شمسی دارای ۱۳ ماه قمری هستند!
همانطور که در ابتدای بلاگ گفته شد ماهگرفتگی پیش رو با دو پدیده دیگر همزمان است، ماه آبی که توضیح داده شد و ابرماه. اَبَرماه زمانی اتفاق میافتد که ماه در هنگام بدر در نزدیکترین نقطه خود به زمین (حضیض) برسد. فاصله متوسط ماه تا زمین ۳۸۴,۴۰۰ کیلومتر و در حضیض ۳۵۸,۹۹۴ کیلومتر است.
برخلاف خورشیدگرفتگی که تنها در مناطق خاصی از زمین قابلمشاهده هستند، ماهگرفتگی در هرکجا که ماه قابلرؤیت باشد، دیده میشود. ماهگرفتگی هرماه رخ نمیدهد؛ زیرا صفحه مداری ماه به دور زمین و زمین به دور خورشید مقداری مورب است پس بهندرت پیش میآید که زمین، ماه و خورشید در یک راستا قرار بگیرند.
در زمان ماهگرفتگی ساکنان شرق اروپا و غرب آسیا شاهد طلوع شاعرانه ماه سرخرنگ هستند. برای ساکنان کرمان، ماه در ساعت ۱۷:۱۶ دقیقه بهصورت گرفته طلوع میکند. در ساعت ۱۷:۲۰ شاهد بیشترین گرفتگی کلی هستیم. در ساعت ۱۷:۳۷ گرفتگی کامل به پایان میرسد و گرفتگی جزئی شروع میشود که آنهم در ساعت ۱۸:۴۱ دقیقه به پایان میرسد و ماه وارد نیمسایه (بخش روشنتر و بیرونی سایه زمین) میشود. توجه داشته باشید برای رصد تمام ماهگرفتگی باید درجایی مرتفع یا با افق باز مستقر شوید چراکه در زمان بیشترین گرفتگی، ماه در ارتفاع کمی به سر میبرد.
در اصفهان اما بیشترین گرفتگی و طلوع ماه همزمان و در ساعت 17:37 دقیقه روی میدهد. گرفتگی جزئی در ساعت 18:41 دقیقه به پایان میرسد و گرفتگی نیمسایهای هم در 19:38 تمام میشود. اگر در اصفهان زندگی میکنید؛ فراموش نکنید که برای رصد این ماهگرفتگی اول از همه باید به فکر افق باز باشید.
