سبک‌های دل‌بستگی در زندگی مشترک

وقتی از زندگی مشترک صحبت می‌شود، پای عشق هم به وسط می‌آید. درباره مفهوم عشق و عناصر مهم آن سخن زیاد است اما من نمی‌خواهم از آن‌ها بگویم! هرچند از عشق حرفی به میان نمی‌آورم اما در زندگی مشترک، جدا از عشق، می‌توانیم درباره اصل رابطه نزدیک و صمیمانه میان زوجین صحبت کنیم.

حفظ رابطه نزدیک و صمیمانه در زندگی مشترک، به دو عامل اصلی بستگی دارد یا دست‌کم باید به این دو عامل توجه کرد. یکی از این عوامل، طول مدت زندگی است؛ یعنی حفظ صمیمیت در درازمدت، که البته دشوار اما شدنی است و برای آن مهارت‌هایی وجود دارد. عامل دوم، بویژه در رابطه درازمدت (که از زندگی مشترک، رابطه طولانی‌مدت انتظار می‌رود)، معیارهای دو طرف زندگی مشترک است که برای آن‌ها تعیین می‌کند چه چیزهایی برایشان در این رابطه پذیرفتنی است و چه چیزهایی مقبول نیست.

روشن است که وجود معیارهای شخصی متفاوت ممکن است رابطه صمیمانه را از حالت رضایت‌بخش خارج کند. در این صورت، پایان دادن به رابطه، راه‌حال نخستین و عاقلانه نیست، بلکه باید با کمک همسر و شریک زندگی، راه‌حلی را جستجو کند. برای یافتن راه‌حل مناسب، باید عناصر و عوامل دخیل در رابطه صمیمانه را شناخت و بر اساس آن‌ها مهارت‌های صمیمانه کردن رابطه مشترک را آموخت و به کار برد. یکی از این عوامل مؤثر در رابطه صمیمانه، «سبک‌های دل‌بستگی» است. هر سبکی از دل‌بستگی، در حقیقت بر معیارهای شخصی زوجین اثر می‌گذارد و آن‌ها نیز بر اساس همین سبک دل‌بستگی، نسبت به خودشان و شریک زندگی‌شان، قضاوت می‌کنند و رضایت یا عدم رضایت از زندگی مشترک را به آن برمی‌گردانند.

روان‌شناسان، سه سبک دل‌بستگی را در برقراری و حفظ رابطه نزدیک و صمیمانه معرفی کرده‌اند: سبک‌های (۱) ایمن، (۲) اجتنابی، (۳) مضطرب ـ دوسویه. با شناخت نگرش‌های هر یک از این سبک‌ها، بدون ارزش‌گذاری برای آن‌ها ـ فقط خواهیم فهمید که چه سبکی در دل‌بستگی داریم و البته این شناخت کمک می‌کند تا تأثیر آن را بر رابطه صمیمانه و نزدیک با همسرمان را بررسی کنیم و در پی حل مشکل برآییم.

سبک دل‌بستگی ایمن

افرادی که سبک دل‌بستگی ایمن دارند، نگرشان به رابطه صمیمانه چنین است:

«نزدیک شدن به دیگران و برقراری روابط صمیمانه، برایشان آسان است؛ به راحتی به دیگران وابسته می‌شوند و با این وابستگی، احساس راحتی می‌کنند؛ غالباً نگران طرد شدن یا نزدیکی بیش از حد با دیگران نیستند».

این افراد، عزت‌نفس زیادی دارند و فکر می‌کنند دیگران آن‌ها را دوست دارند. به همین دلیل به راحتی به دیگران اعتماد و رابطه صمیمانه برقرار می‌کنند و از این رابطه، احساس خوشحالی، اطمینان و صمیمت دارند. این‌ها برای طرف‌های دیگر رابطه، حس قدردانی دارند و خود را برای آن‌ها فدا می‌کنند و از سوی دیگر، از آن‌ها هم انتظار پذیرش و حمایت دارند.

روشن است که در زندگی مشترک نیز افرادی که سبک دل‌بستگی ایمن دارند، از این رابطه بیشتر رضایت دارند و تعهد بیشتری هم نشان می‌دهند. آنان به شریک زندگی‌شان اعتماد می‌کنند و از زندگی لذت بیشتری می‌برند.

سبک دل‌بستگی اجتنابی

در سبک دل‌بستگی اجتنابی، نگرش افراد از این قرار است:

«نزدیک شدن به دیگران و برقراری روابط صمیمانه، برایشان راحت و آسان نیست؛ به سختی به دیگران اعتماد می‌کنند و وابسته می‌شوند؛ اساساً از وابسته شدن به دیگران خوششان نمی‌آید و وقتی هم کسی به آن‌ها خیلی نزدیک و وابسته شود، احساس ناراحتی می‌کنند».

کسانی که این سبک دل‌بستگی را دارند، معمولاً بیشتر دوست دارند تنها باشند و از برقراری روابط فردی دوری می‌کنند؛ زیرا اعتماد کردن، نزدیک شدن و وابستگی را خطرناک می‌دانند و بر خلاف سبک قبلی، انتظار دارند دیگران آن‌ها را طرد کنند یا اذیت کنند.

بنا بر این کسانی که سبک دل‌بستگی اجتنابی را دارند، ممکن است در رابطه ازدواج هم، دل‌بستگی و علاقه محکم و شدیدی نداشته باشند. از این رو شاید هنگام قطع رابطه کمتر ناراحت شوند اما از رابطه موجود هم زیاد لذت نمی‌برند و زندگی برایشان شیرین و رضایت‌بخش نیست.

سبک دل‌بستگی مضطرب ـ دوسویه

با شناخت دو سبک قبلی، می‌توانید نگرش و نگاه افرادی را که سبک دل‌بستگی مضطرب دارند حدس بزنید. در واقع این‌ها میان دو سبک قبلی قرار دارند و مشخصه اصلی‌شان هم این است که همیشه نگران این رابطه هستند. این افراد نگاهشان این است:

«برای نزدیک شدن به دیگران و برقراری روابط صمیمانه، نگران هستند؛ احساس می‌کنند آن قدر که خودشان به رابطه و نزدیک شدن مایل‌اند، دیگران به نزدیک شدن و صمیمت با آن‌ها تمایل ندارند؛ گاهی تمایل شدیدشان به ایجاد رابطه صمیمانه، دیگران را از آن‌ها دور می‌کند؛ خیلی نگران طرد شدن هستند».

معلوم است کسی که سبک دل‌بستگی‌اش، مضطربانه باشد، حتی پس از برقراری رابطه صمیمانه، احساس ناامنی می‌کند و شاید نسبت به رابطه‌های دیگر حسادت کند. این افراد، در زندگی مشترک، همیشه نگران هستند که آیا شریک زندگی‌شان او را واقعاً دوست دارد یا نه.


این یادداشت را که اولین قسمت از مباحثی با عنوان «افزایش اثربخشی در رابطه زناشویی» است در سال ۹۶ برای یک مجله حوزه زنان نوشتم که همکاری آغاز نشد!