اسم جبار در مثنوی

جبار یکی از اسما الهی و به معنای شکسته بند است . کریم زمانی در باره ی اسم جبار خداوند می نویسد : اینکه به خداوند جبار می گویند

بدین خاطر است که حق تعالی با افاضه مدام خود نقایص وجودی موجودات را جبران میکند . زیرا اگر افاضه وجودی حق تعالی نباشد

موجودات به عدم محض می روند . (مینا گر عشق - ص 17) چنانچه خود مولانا در مورد چیستی جبر می گوید :

جبر ، چه بود ؟ بستن اشکسته را

یا بپیوسن رگی ، بگسسته را/1071- دفتر اول

به نظر می رسد تمثیل هایی که در باره اسم جبار به کار رفته اند، برای توضیح این دو منظور استفاده شده اند .

۱)خداوند به دل شکستگان یاری می دهد

مولانا در این مفهوم بیان می کند که خداوند به افرادی توجه دارد که با دلی شکسته به پیشگاهش بروند.همچنین در فراز 80

دعای جوشن کبیر این موضوع آمده است : یا جابرالعظم الکسیر .

(حکایت آن پادشاه جهود که نصرانیان را می کشت - دفتر اول)

فهم و خاطرتیز کردن نیست راه

جز شکسته می نگیرد فضل شاه/532_دفتر اول

(در بیان آنکه ترک الجواب جواب - دفتر چهارم)

چون شکسته دل شدی ازحال خویش

جابر اشکستگان دیدی به پیش/1685

(در سبب ورود این حدیث مصطفی - دفتر پنجم)

تو نمی دانی که دایه دایگان

کم دهد بی گریه شیر او رایگان؟/136

(حکایت صدر جهان بخارا - دفتر ششم)

گفت با صدر جهان چون بستدم

ایببسته بر من ابواب کرم/3835

گفت لیکن تا نمردی ای عنود

از جناب من نبردی هیچ جود/3836

د ر هر کدام یک از تمثیل های دایه ، شاه ، صدر جهان و شکسته بند دل شکستگی را نیاز برای توجه خداوند می داند .

۲)شکستن خداوند درست مانند رفویش می ماند

اگر انسان جان خود را در مقابل خداوند فدا کنند ، خداوند آن را تعالی می بخشد .

(گفتن پیغمبر به گوش رکابدار امیرالمومنین علی(ع) - دفتر اول)

گرچه نان بشکست مر تو روزه را

در شکسته بند پیچ وبرتر درا/3881

چون شکسته بند امد دست او

پس رفو باشد یقین اشکست او/3882

انکه داند دوخت او داند درید

هر چه را بفروخت نیکو تر خرید/3885

خانه را ویران کند زیر و زبر

پس به یک ساعت کند معمور تر/3886

گر یکی سر را ببرد از بدن

صد هزاران سر بر آرد در زمن/3887

(خشم کردن پادشاه بر ندیم - دفترچهارم)

گرببرد او به قهر خود سرم

شاه بخشد شصت جان دیگرم/2963

تمثیل های معمار ، شکسته بند ، دوزنده و شاه در این وادی است .

پ.ن: این متن قسمتی است از یک پژوهش که سال دوم دبیرستان انجام دادم و موضوع آن درباره تمثیل هایی بود که مولانا در مثنوی برای اسما الهی به کار برده است.