مختصری درباره اقتصاد رفتاری

در اقتصاد نئوکلاسیک اقتصاد دانان با پیش فرضی درخصوص انسان (انسان عقلایی) به تبیین دیگر پدیده های اقتصادی می پردازند اما موضوع مورد مطالعه اقتصاد رفتاری خود چگونگی رفتار انسان است. اقتصاد دانان رفتاری به وسیله ی علوم شناختی ای همچون روانشناسی و عصب شناسی به این مهم می پردازند. آنان در پژوهش های خود دریافته اند که عواطف و گرایشات ذهنی(سوگیری ها) شناخت انسان را محدود می کند و مدل سازی بدون در نظر گرفتن این محدودیت شناختی برای تبیین واقعیت کنش های انسانی ناکارآمد خواهد بود.

مثال زیر را در نظر بگیرید. اگر بخواهید از بین این سه تلویزیون با قیمت های داده شده یکی را انتخاب کنید، کدام را بر می گزینید؟

۱)پاناسونیک ۳۶ اینچ ۶۹۰ دلار

۲)توشیبا ۴۲ اینچ ۸۵۰ دلار

۳)فیلیپس ۵۰ اینچ ۱۴۸۰ دلار

اگر گزینه ی سوم را حذف کنیم، انتخاب شما کدام یک خواهد بود؟

اگر پاسخ شما در مورد پرسش اول، "گزینه ی ۲"و برای پرسش دوم، "نمی دانم" باشد. شما دچار یک سوگیری شناختی شده اید. اگر به گزینه ها دقت کنید، گزینه ی سوم نسبت به گزینه ی دوم بسیار گران تر است و تنها به این دلیل در گزینه ها آمده است تا مشتریان را به انتخاب گزینه ی دوم که قیمت معقول تری دارد، ترغیب کند. این مثال نشان می دهد که ما ارزش یک کالا را به تنهایی نمی فهمیم و برای تصمیم گیری به مقایسه می پردازیم. شکل ۱ نیز همین نتیجه را نشان می دهد با وجود این که دایره های سیاه با هم برابر هستند، سمت چپی به دلیل این که دایره ی های اطرافش کوچکتر است بزرگ تر دیده می شود. عموما افراد در زمان عدم قطعیت و هنگام تصمیم گیری سریع دچار این سوگیری ها می شوند.

۱
۱

تلاش های اقتصاد دانان رفتاری در مشخص کردن این نابخردی ها و تبیین چند پدیده ی معاصر همچون بحران مالی ۲۰۰۸ و جدایی بریتانیا از اروپا، موجب توجه اقتصاد دانان به توانایی های این رشته ی جدید جلب شد، تا جایی که نوبل اقتصاد در سال ۲۰۱۷ به ریچارد تالر به خاطر تحقیقاتی از این دست اهدا شد.

متخصصین این رشته پس از شناخت این سوگیری ها در وهله ی اول، به دنبال ساز و کار هایی برای رفع این نواقص شناختی و برنامه ریزی بر پایه ی آن هستند. به عنوان مثال در مبحث مالی ، از مشکلات مهمی که گریبان گیر سرمایه گذاران است می توان به "ارزیابی بعضا نادرست سرمایه گذاران از علایق و خواست های خود، واقعیت های مربوطی که سرمایه گذاران عموما تمایل به نادیده گرفتن آن ها دارند و محدودیت های توانایی آنان در پذیرش مشاوره و استفاده از آن در تصمیم گیری"* اشاره کرد .پیشنهاد اقتصاد دانان رفتاری برای رفع این نقص، تهیه ی پرسش نامه هایی برای شناخت شخصیت سرمایه گذاران است.(شکل۲) چنانچه در شکل می بینید در این مدل، اگر فرد مطمئن و محتاط باشد به این معنی است که او "با احتیاط پیشه کردن در مورد موضوعات و با داشتن سطح معینی از اطمینان، خودشان تصمیم می گیرند[...] این گروه برای مشاوران سرمایه گذارای مشتریان خوبی هستند "** و به همین شکل برای دیگر شخصیت ها نیز رهنمود های مناسب را به مشاوران پیشنهاد می کنند.

۲
۲


پ.ن:

*:ص ۳۶ از کتاب مالی رفتاری ترجمه ی احمد بدری

**ص ۴۳ همان

پ.ن ۲:مثال تلویزیون و شکل ۱ از کتاب نابخردی های پیش بینی پذیر نوشته ی دن آریلی برداشته شده است.

https://t.me/IFNBehavioral