معتبرترین شرایط عمومی پیمان بین المللی در زمینه قراردادهای عمرانی عبارتاند از:
1-نشریات FIDIC (اختصار عبارت فرانسوی فدراسیون بین المللی مهندسان مشاور)
INTERNATIONAL FEDERATION OF CONSULTING ENGINEERS
2-نشریاتGCC
GENERAL CONDITIONS OF CONTRACT FOR WORKS OF CIVIL ENGINEERING CONSTRUCTION
3-نشریات JBCC
THE JOINT BUILDING CONTRACTS COMMITTEE
4-نشریات NEC (که به ECC تغییر نام یافته است) NEW ENGINEERING CONTRACT
فیدیک مخفف عبارت فرانسوی (Fédération Internationale Des Ingénieurs Conseil)به معنای فدراسیون بینالمللی مهندسان مشاور است.
این فدراسیون بیش از صد سال است که در سوییس مستقر و کارش تولید شرایط پیمان است. فیدیک، در جهت اعتلای کار مهندسان مشاور فعالیت دارد و برای کارهای خدمات مشاوره دستورالعمل و راهنماهای مختلفی تهیه و منتشر میکند.فیدیک، اتحادیه بین المللی مهندسان مشاور میباشد که از اتحادیههای مهندسان مشاور کشورهای مختلف تشکیل شده است و با گروه بین المللی پیمانکاران نیز همکاری دارد فیدیک در سال ۱۹۱۳ توسط پنج انجمن مهندس مشاور از سه کشور بلژیک، فرانسه و سوئیس تأسیس شد. در حال حاضر در حال حاضر بیش از صد کشور در جهان از جمله ایران عضو فیدیک هستند که در قالب ۷۵ انجمن ملّی، کشورهای مختلف بخش خصوصی در فیدیک عضویت دارند که بهعنوان یک نهاد حرفه ای غیردولتی و غیرانتفاعی (NGO) معرّف صنعت مهندسی مشاور در سطح جهانی است و در راستای رسالت حرفه ای خود از منافع شرکت هایی که خدمات دانش محور در زمینه سازندگی و محیطزیست ارائه میکنند، حمایت و پشتیبانی می کنند. لازم به ذکر است، از هر کشور فقط یک انجمن می تواند به عضویت فیدیک درآید. شرکتهایی که در این انجمنهای ملّی عضویت دارند، بهعنوان اعضای فیدیک تلقی شده و میتوانند از مزایای آن از جمله قراردادن الگوی فیدیک در سربرگهای شرکت خود استفاده کنند. انجمن مهندسین مشاور، یکی از دو ارگان پایهگذار جامعه مهندسان مشاور ایران، اولین انجمن حرفهای از ایران بود که در سال ۱۳۵۲ به عضویت فیدیک درآمد. به دنبال این عضویت و در سال ۱۳۵۴ برای نخستینبار مجمععمومی فیدیک در یک کشور غیراروپایی و در ایران برگزار شد. در سال ۱۳۷۴ باتوجهبه اینکه فعالیتهای انجمنهای مهندسین مشاور در جامعه متمرکز شده بود، جامعه مهندسان مشاور ایران جانشین این انجمن و رسماً تنها نماینده فیدیک در ایران شد.
نکته حائز اهمیت این است که شرایط پیمان های تولید شده در فیدیک براساس اصل اعتماد متقابل و در شرایط win–win (برد-برد) شرایط عضویت نوشته است.
اسنادی که در فیدیک تهیه و تولید شده است بر پنج اصل استوار است:
1. Duties — وظایف
2. Rights — حقوق
3. Obligations — تعهدات
4. Roles — نقشها
5. Responsibilities — مسئولیتها
قراردادهای مدل فیدیک از سه بخش زیر تشکیل شده است:
1-موافقتنامه قرارداد (Contract Agreement):
این بخش معمولاً کوتاه بوده و تکمیل آن به عهده تهیهکننده پیشنویس قرارداد است. در ابتدای این بخش شرح کوتاهی که به آن Recital میگویند عنوان میشود.
2-شرایط خصوصی (Particular Condition):
در شرایط خصوصی اطلاعاتی بسته به نوع قرارداد ذکر میشود که باتوجهبه مفاد شرایط عمومی آن را بایستی تکمیل نمود. بهعنوانمثال قانون حاکم بر قرارداد، محل پروژه، نحوه پرداختها و غیره.
3-شرایط عمومی (General Condition):
این بخش که بسیار مفصل است کلیه شرایطی که بایستی برای پروژه در نظر گرفت را شامل میشود. از جمله شرایط مالی، تأخیرات، تعلیق، خاتمه قرارداد، شرایط فورس ماژور، حد مسئولیت، مصونیت و غیره.
ارتباط قراردادهای فیدیک با قراردادهای پیمانکاری در ایران
قراردادهای پیمانکاری، قراردادهایی است که اجرای تعهدات آن به نحو مستمر مطلوب طرفین میباشد و همین ویژگی است که سبب میشود تا طرفین در برخورد با پارهای از مسائل نظیر تغییر در شرایط و اوضاعواحوال قراردادی یا تغییر قیمت مصالح، ماشینآلات و نیروی انسانی که منجر به برهم خوردن توازن و تعادل مالی قرارداد و سخت و دشوار نمودن اتمام پروژه یا انجام عملیات پیمانکاری میگردد، برای تضمین اجرای منصفانه و عادلانه تعهدات اقدام به تدوین شیوههایی نمایند.
در حقوق ایران، شرایط عمومی پیمان مبنای تنظیم قراردادهای پیمانکاری قرار گرفته است که نمونه خارجی آن، قرارداد فیدیک است. در قراردادهای نمونه فیدیک باتوجهبه اینکه سازمان فیدیک یک سازمان خصوصی است و بهطورکلی در شرایط اختصاصی پیمان، طرفین میتوانند مفاد شرایط عمومی را تغییر، اصلاح و یا حذف کنند، اصل آزادی قراردادی بهشرط رعایت اصل اجرای با حسننیت در قرارداد پیمانکاری پذیرفتهشده است و طرفین میتوانند با توافق در شرایط اختصاصی پیمان، در مورد هریک از انواع تغییر تراضی کنند.
انتخاب روش انجام پروژه یکی از تصمیمگیریهای استراتژیک پروژه است که در پایان مرحله مطالعات توجیهی و هم زمان یا پس از تصمیم گیری در مورد روش تأمین مالی پروژه صورت میگیرد. طبق آمار مؤسسه طرح و ساخت آمریکا (DBIA) نسبت پروژههای طرح و ساخت در سالهای ۱۹۸۵ تا ۲۰۰۰ از ۵ درصد به ۳۵ درصد رسیده است.
طبق برآوردهای انجام شده، با انتخاب روش مناسب برای انجام پروژه، میتوان هزینههای پروژه را به طور متوسط ۵ درصد و مدّت اجرای آن را به میزان قابل توجه ای (در بعضی موارد تا حدود ۳۳ درصد) کاهش داد. در این بخش به معرفی کتاب های این مؤسسه پرداخته شده است.
در این راهنما، مطالبی پیرامون شرایط پیمان ساخت و اجرا، شرایط پیمان طرح و اجرا و شرایط پیمان EPC (کلید در دست) آورده شده است.
شرایط پیمان ساخت و اجرا (سه عاملی)، برای ساخت و اجرای کارهایی توصیه میشود که توسط کارفرما یا نماینده وی، یعنی مهندس مشاور، طراحی انجام شده است. در این قراردادها پیمانکار طرح را مطابق پیمان اجرا میکند.
شرایط پیمان طرح و اجرا، در این نوع پیمان، پیمانکار طبق خواستههای کارفرما پروژه را طراحی و اجرا میکند.
شرایط پیمان EPC(کلید در دست)، این پیمان در پروژههایی بکار میرود که قطعیت بالایی در زمینه مدت و قیمت نهایی پروژه مدنظر باشد. پیمانکار در این پیمان مسئولیت کامل طراحی و اجرای پروژه را برعهده دارد.
نمونه موافقتنامه خدمات کارفرما/مشاور، این کتاب نمونهای از فرم قراردادهای خدمات فنی و مهندسی فیدیک است و جهت ارائه خدمات سه عاملی (کارفرما، مهندس مشاور و پیمانکار) به کار گرفته میشود و در اغلب مشارکتهای مالی بانک جهانی در سرمایهگذاریهای بینالمللی زیرساختهای اقتصادی، نظیر جادهها، راهآهن، فرودگاهها، سدسازی و پروژههای نفتی و صنعتی کاربرد دارد.
فرم کوتاه قرارداد، جهت ارائه خدمات انواع امور مهندسی و ساختمانی با ارزش سرمایهای نسبتاً کم توصیه میشود. این شرایط برای کارهای نسبتاً ساده یا تکراری و کوتاهمدت، مناسب ارزیابی میشود.
در کتاب طلایی فیدیک که تحت عنوان طراحی، اجرا و بهرهبرداری پروژهها ارائه شده است، مطالبی در مورد شرایط عمومی طرح و اجرا، شرایط ویژه در این پروژهها و نمونه فرمهایی نیز ارائه شده است.
