ابَر ماه آبی خون‎آلود

در ۳۱ ژانویه سال جدید میلادی شاهد یک پدیده نادر و چشم‎نواز هستیم: ماه‎گرفتگی یا خسوف! اما این ماه‎گرفتگی با دو پدیده ابَرماه و ماه آبی نیز همراه است.

احتمالاً تیتر نوشته شما را به پرسش انداخت که چطور ممکن است ماه هم آبی و هم خون‎آلود یا سرخ باشد؟ بگذارید ابتدا پدیده ماه آبی را تعریف کنیم. ماهِ آبی به پدیده‎ای گفته می‎شود که در یک ماه میلادی، دو بار شاهد ماه بَدر یا ماه کامل باشیم. در اوایل ژانویه و شروع سال نوی میلادی (بسته به موقعیت جغرافیایی ناظر) شاهد اولین ماه بدر ژانویه بودیم. دومین ماه بدر در این ماه هم در اواخر ژانویه رخ خواهد داد. ماه آبی برای همه نقاط زمین رخ نمی‎دهد. ماه در شرق استرالیا و کشورهای شرق آسیا در اول فوریه کامل می‎شود.


ماه آبی پدیده چندان نادری نیست و تقریباً هر ۲٫۷ سال یک‌بار روی می‎دهد؛ زیرا ماه قمری (از ماه نو تا ماه نوی بعد) اندکی کوتاه‎تر از ماه شمسی (۲۹٫۵۳ روز در مقابل ۳۰ یا ۳۱ روز ماه شمسی) است. به خاطر همین اختلاف اندک بعضی سال‎های شمسی دارای ۱۳ ماه قمری هستند!

همان‎طور که در ابتدای بلاگ گفته شد ماه‎گرفتگی پیش رو با دو پدیده دیگر هم‎زمان است، ماه آبی که توضیح داده شد و ابرماه. اَبَرماه زمانی اتفاق می‎افتد که ماه در هنگام بدر در نزدیک‎ترین نقطه خود به زمین (حضیض) برسد. فاصله متوسط ماه تا زمین ۳۸۴,۴۰۰ کیلومتر و در حضیض ۳۵۸,۹۹۴ کیلومتر است.

طلوع ماه کامل برفراز تپه‎ای در کالی، کلمبیا (عکس از Jaime Saldarriaga/رویترز)
طلوع ماه کامل برفراز تپه‎ای در کالی، کلمبیا (عکس از Jaime Saldarriaga/رویترز)

برخلاف خورشیدگرفتگی که تنها در مناطق خاصی از زمین قابل‌مشاهده هستند، ماه‎گرفتگی در هرکجا که ماه قابل‌رؤیت باشد، دیده می‎شود. ماه‎گرفتگی هرماه رخ نمی‎دهد؛ زیرا صفحه مداری ماه به دور زمین و زمین به دور خورشید مقداری مورب است پس به‌ندرت پیش می‎آید که زمین، ماه و خورشید در یک راستا قرار بگیرند.

رصد و تماشای ماه‎گرفتگی

مناطقی که در آن‎ها، ماه‎گرفتگی قابل مشاهده خواهد بود و دیگر اطلاعات درباره این ماه‎گرفتگی از eclipsewise.com
مناطقی که در آن‎ها، ماه‎گرفتگی قابل مشاهده خواهد بود و دیگر اطلاعات درباره این ماه‎گرفتگی از eclipsewise.com

در زمان ماه‎گرفتگی ساکنان شرق اروپا و غرب آسیا شاهد طلوع شاعرانه ماه سرخ‌رنگ هستند. برای ساکنان کرمان، ماه در ساعت ۱۷:۱۶ دقیقه به‌صورت گرفته طلوع می‎کند. در ساعت ۱۷:۲۰ شاهد بیشترین گرفتگی کلی هستیم. در ساعت ۱۷:۳۷ گرفتگی کامل به پایان می‎رسد و گرفتگی جزئی شروع می‎شود که آن‌هم در ساعت ۱۸:۴۱ دقیقه به پایان می‎رسد و ماه وارد نیم‎سایه (بخش روشن‎تر و بیرونی سایه زمین) می‎شود. توجه داشته باشید برای رصد تمام ماه‎گرفتگی باید درجایی مرتفع یا با افق باز مستقر شوید چراکه در زمان بیشترین گرفتگی، ماه در ارتفاع کمی به سر می‎برد.

در اصفهان اما بیشترین گرفتگی و طلوع ماه هم‎زمان و در ساعت 17:37 دقیقه روی می‎دهد. گرفتگی جزئی در ساعت 18:41 دقیقه به پایان می‎رسد و گرفتگی نیم‎سایه‎ای هم در 19:38 تمام می‎شود. اگر در اصفهان زندگی می‎کنید؛ فراموش نکنید که برای رصد این ماه‎گرفتگی اول از همه باید به فکر افق باز باشید.


  • عکس عنوان پست از Marco Casonato در ایتالیا گرفته شده.
  • در متن بالا تا حدود زیادی از وبسایت space.com کمک گرفته شده.
  • در قسمت پایانی فعلاً فقط مشخصات شهر کرمان را نوشتم ولی در صورت تمایل اسم شهرتان را اعلام کنید تا پست ویرایش شود.