حقوق هوایی

همه ما کم و بیش مسافر هواپیماهای مسافرتی بوده‌ایم، اما به‌راستی پرواز یک هواپیما، فروش بلیت و حمل بار و مسافر به همین راحتی است که ما می‌پنداریم؟

بدون تردید برای انجام هر کاری نیاز به بررسی، تلاش، قانون‌گذاری و دانش فنی است تا بتوان آن را به نتیجه رساند، حقوق هوایی حقوقی است که ناظر بر تمام اوضاع و احوالی است که برای پروازی ایمن و نشست و بر خواستی مطمئن موردنیاز است.

تعیین مرزهای هوایی یکی از نکات بسیار مهم در حقوق هوایی به شمار می‌رود، جالب است بدانید که مرزهای هوایی به حدودی از هوا گفته می‌شود که کشورها بر آن حاکمیت مطلق دارند، دولت‌ها می‌توانند بر این محدوده وضع قانون نمایند و کریدورهای خاصی را برای هر پرواز تعیین کنند، همچنین حاکمیت‌ها قادرند محدوده‌های ممنوع پروازی معین و از پرواز برخی هواپیماها بر روی برخی از فضای بالایی محدوده سرزمینی خود جلوگیری به عمل‌آورند، برای این منظور تحدید حدود هوایی از اهمیت بالایی برخوردار است، به‌گونه‌ای که امروزه مرز افقی هوای سرزمینی را به‌موازات مرزهای سیاسی و زمینی دانسته و حد افقی آن را تقریباً ۱۰۰ کیلومتر از پایین‌ترین سطح دریا به سمت فضا محاسبه می‌نمایند، این مقدار هوا جایی است که هواپیماهای تحت پوشش سازمان هواپیمایی کشوری تمامی کشورها حق‌دارند از آن استفاده نموده و حق عبور بدون ضرر را به‌واسطه آن دارا می‌باشند، نتیجه آنکه هواپیماهای نظامی و دولتی حق ورود به این حدود هوایی را نداشته و باید برای پروازهای خود مجوزهای خاصی را کسب و اخذ نمایند.

از منظر حقوقی برای پرواز هر هواپیما وجود چند مجوز و اجازه لازم است، اجازه سازمان هواپیمایی کشوری برای هماهنگی‌های کلی ترافیک هوایی یکی از مهم‌ترین مجوزها است همچنین کسب اجازه از فرودگاه مبدأ و اخذ اجازه برای فرود در فرودگاه مقصد نیز از دیگر مجوزها به شمار می‌رود.

همچنین حقوق هوایی در خصوص نحوه مسافر پذیری، مقدار کالای قابل‌حمل، کالا و اشیاء ممنوعه، نحوه قیمت‌گذاری بلیت‌ها، نحوه حل اختلاف، و همچنین مسائل پیچیده‌تری چون احوال شخصیه در درون هواپیما مانند تولد، ازدواج و فوت در درون هواپیما، قانون حاکم بر هواپیما در نقاط مختلف هوایی، قانون حاکم بر قراردادهای منعقده در داخل هواپیما و مانند آن نظارت و چتر خود را بر روی چنین مسائلی می‌گستراند.

ثبت هواپیما و نحوه استفاده از آن در قلمروهای مختلف هوایی نیز از دیگر مسائلی است که در حقوق هوایی موردبحث قرار می‌گیرد، همچنین تعیین مقدار خسارت‌های وارده در هوا به مسافران، کشورها، محیط‌زیست و ذی‌نفعان نیز از دیگر مواردی است می‌توان در حقوق هوایی به آن اشاره کرد.

بنابراین در یک جمع‌بندی می‌توان عنوان نمود که حقوق هوایی رشته‌ای از علم حقوق است که قوانین و قواعد مربوط به عبور و مرور هواپیماها و بهره‌برداری از هوا و همچنین روابط حقوقی و تجاری ناشی از آن‌ها را بررسی می‌کند. همچنین به دلیل ماهیت مسافرت‌های هوایی این رشته معمولاً بخشی از حقوق بین‌الملل به‌حساب آمده و حقوق بین‌الملل هوایی نیز نامیده می‌شود. علاوه بر این قواعد و مقررات مربوط به فرودگاه‌ها و مقررات مربوط به حق پرواز و هدایت هواپیما نیز در قلمرو حقوق هوایی قرار می‌گیرد.