بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ. الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ الْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ وَ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ عَلَی خَیْرِ خَلْقِهِ سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَ سَلَّمَ وَ آلِهِ أَجْمَعِینَ. أَمَّا بَعْدُفَهَذَا مُخْتَصَرٌ مُضْبُوطٌ فِی عِلْمِ النَّحْوِ جَمَعْتُ فِیهِ مُهِمَّاتِ النَّحْوِ عَلَی تَرْتِیبِ الْکَافِیَةِ مُبَوَّبًا وَ مُفَصَّلًا بِعِبَارَةٍ وَاضِحَةٍ مَعَ إِیرَادِ الْأَمْثِلَةِ فِی جَمِیعِ مَسَائِلِهَا مِنْ غَیْرِ تَعَرُّضٍ لِلْأَدِلَّةِ وَ الْعِلَلِ لِئَلَّا یَشُوَّشَ ذِهْنُ الْمُبْتَدِئِ عَنْ فَهْمِ الْمَسَائِلِ. وَسَمَّیْتُهُ بِ «الْهُدَایَةِ» [۱] رَجَاءً أَنْ یَهْدِیَ اللّهُ بِهِ الطَّالِبِینَ وَ رَتَّبْتُهُ عَلَی مُقَدِّمَةٍ وَ ثَلَاثِ مَقَالَاتٍ وَ خَاتِمَةٍ [۲] بِتَوْفِیقِ الْمَلِکِ الْعَزِیزِ الْعَلَّامِ.
---
[۱]: ۱) قَالَ صَاحِبُ الذَّرِیعَةِ: «نُقِلَ فِی «مَعْجَمِ الْمَطْبُوعَاتِ» ص ۳۰۸ وَ ۲۰۲۴ عَنْ أَحْمَدَ أَبُو عَلِی أَمِینُ مَکْتَبَةِ الْإِسْکَنْدَرِیَّةِ أَنَّهَا تَأْلِیفُ أَبِی حَیَّانَ الْأَنْدَلُسِی مُحَمَّدِ بْنِ یُوسُفَ نَزِیلِ الْقَاهِرَةِ (۶۵۴-۷۴۵) وَ مُؤَلِّفِ «مَنْطِقِ الْخُرْسِ فِی لِسَانِ الْفُرْسِ». وَ قَالَ مُشَارٌ: قَدْ تُنْسَبُ إِلَی الزُّبَیْرِ الْبَصْرِی ابْنِ أَحْمَدَ الشَّافِعِی أَوْ إِلَی عَبْدِ الْجَلِیلِ بْنِ فِیرُوزَ الْغَزْنَوی أَوْ إِلَی ابْنِ دُرَسْتَوَیْهَ عَبْدِ اللّهِ بْنِ جَعْفَرٍ کَمَا فِی کَشْفِ الظُّنُونِ». «الذَّرِیعَةُ: ج ۲۵، ص ۱۶۵ وَ ۱۶۶». وَ نُقِلَ عَنِ الْأُسْتَاذِ الْمُدَرِّسِ الْأَفْغَانِی رَحِمَهُ اللّهُ أَنَّهَا تَأْلِیفُ بِنْتِ ابْنِ حَاجِبٍ. [۲]:۲) وَ الظَّاهِرُ أَنَّهُ سَهْوٌ مِنَ النَّاسِخِ لِأَنَّ خَاتِمَةَ الْکِتَابِ لَمْ تُوجَدْ فِی آخِرِهِ. «تَعْلِیقَةُ الْأُسْتَاذِ الْمُدَرِّسِ الْأَفْغَانِی رَحِمَهُ اللّهُ عَلَی جَامِعِ الْمُقَدِّمَاتِ، ج ۲، ص ۶۳».
ترجمه کامل فارسی:
به نام خداوند بخشنده مهربان. ستایش مخصوص خداوند، پروردگار جهانیان است و عاقبت نیکو [خاص] پرهیزگاران است، و درود و سلام بر بهترین آفریدهی او، سرورمان محمد، که خداوند بر او درود و سلام فرستد و بر تمام خاندانش. اما بعد: این [کتاب]، مجموعهای مختصر و دقیق در علم نحو است که مطالب مهم نحو را بر اساس ترتیب [کتاب] «الکافیة» در آن گرد آوردهام؛ به صورت باببندی شده و مفصّل، با بیانی واضح، همراه با ذکر مثال در تمامی مسائل آن، بدون پرداختن به ادله و علتها، تا مبادا ذهن مبتدی از فهم مسائل بازماند. و آن را «الهدایة» [راهنمایی] نامیدم، به این امید که خداوند به وسیلهی آن، جویندگان [علم] را هدایت کند. و آن را با توفیق خداوند پادشاه پیروزمند دانا، به [شکل] یک مقدمه، سه مقاله و یک نتیجهگیری، تنظیم کردم.
---
[۱]: ۱) صاحب الذریعة گفته: «در «معجم المطبوعات» صفحهی ۳۰۸ و ۲۰۲۴ از احمد ابوعلی (امین کتابخانه اسکندریه) نقل شده که این کتاب، تألیف ابیحیان اندلسی (محمد بن یوسف، ساکن قاهره (۶۵۴-۷۴۵ ه.ق) و مؤلف کتاب «منطق الخرس فی لسان الفرس» است. و مشار گفته: ممکن است به زبیر بصری (پسر احمد شافعی) یا به عبدالجلیل بن فیروز غزنوی یا به ابن درستویه (عبدالله بن جعفر) نسبت داده شود، همانطور که در کشف الظنون آمده است». «الذریعة: جلد ۲۵، صفحهی ۱۶۵ و ۱۶۶». و از استاد مدرس افغانی (خداوند او را رحمت کند) نقل شده که آن تألیف دختر ابن حاجب است.
[۲]: ۲) و ظاهراً این اشتباه از طرف کاتب است، زیرا نتیجهگیری کتاب در پایان آن یافت نشد. «حاشیهی استاد مدرس افغانی (خداوند او را رحمت کند) بر کتاب جامع المقدمات، جلد ۲، صفحهی ۶۳».
توضیح نهایی: کلمه «المبتدی» در متن عربی به معنای «تازهکار» یا «beginner» است که در ترجمه به صورت «مبتدی» یا «تازهکار» آورده میشود. در این ترجمه از معادل فارسی «مبتدی» استفاده شده است. همچنین کلمات عربی مانند «الکافیة» و «الهدایة» نامهای خاص کتابها هستند و به همین شکل باقی ماندهاند.
