در فرایند طراحی نرمافزار، تمرکز تنها روی کدنویسی نیست؛ بلکه بر این است که بتوانیم مشکل را درست بفهمیم، فضای دامنه را بشناسیم، context را تحلیل کنیم و تصمیمهای طراحی معنادار بگیریم.
طراحی خوب از «درک دقیق مسئله» شروع میشود، نه از تکنولوژی یا راهحل آماده.
１. شناخت مسئله، business و هدف
طراح نرمافزار باید بداند:
مشکل اصلی چیست
چرا این سیستم ساخته میشود
هدف business چیست
کاربران چه نیازهایی دارند
چه محدودیتها، ریسکها و ارزشهایی وجود دارد
وقتی هدفها و مسئله روشن نباشند:
طراحی بیمعنا میشود
توسعه بیهدف انجام میشود
محصول ممکن است با نیاز اصلی متفاوت باشد
2. اهمیت Context
یکی از محورهای مهم، نقش «context» در تصمیمگیری است.
context شامل:
شرایط محیط
محدودیتهای سازمانی
نیازهای business
تکنولوژی موجود
تیم، مهارتها، بودجه، زمان
وضعیت فعلی سیستم
طراحی همیشه وابسته به Context است و هیچ راهحل مطلقاً درست یا غلطی وجود ندارد. بنابراین، یک تصمیم در یک context عالی است و در context دیگر اشتباه.
3. معماری و طراحی به عنوان تصمیم
معماری مجموعهای از Architecture Decision است. هر تصمیم معماری معمولاً بر اساس:
هدفها
context
محدودیتها
ریسکها
گزینههای موجود
trade-offها
گرفته میشود. این تصمیمها هستند که شکل نهایی سیستم را مشخص میکنند.
4. Trade-offs
در طراحی همیشه بین گزینههای مختلف، توازن برقرار میشود:
سرعت vs هزینه
سادگی vs انعطاف
قابلیت توسعه vs زمان تحویل
کیفیت vs محدودیتهای تیم
هیچ راهحل کامل وجود ندارد. طراحِ خوب کسی است که بتواند ارزشها و هزینههای هر تصمیم را بسنجد.
5. نقشها و مسئولیتها
معمار نرمافزار
مدیر محصول
توسعهدهنده
مدیر پروژه
هرکدام نقش خاصی در تصمیمگیری دارند. معمار نباید بدون شناخت business تصمیم بگیرد و مدیر محصول هم نباید معماری را نادیده بگیرد. هدف این است که همهی نقشها با هم یک مسئله مشترک را حل کنند.
6. بدهی فنی (Technical Debt)
«فشار زمانی»، «تحویل سریع» و «تصمیمهای کوتاهمدت». اینها معمولاً باعث ایجاد بدهی فنی میشوند.
بدهی فنی زمانی ایجاد میشود که:
عجله کنیم
طراحی را نادیده بگیریم
تغییرات موقت انجام دهیم
قوانین معماری را رعایت نکنیم
و در آینده هزینه زیادی برای رفع آن پرداخت میکنیم.
7. تکامل معماری (Evolutionary Architecture)
معماری باید بتواند:
تغییر کند
رشد کند
خودش را با شرایط جدید تطبیق دهد
این همان مفهوم معماری تکاملی است. معماری باید به جای اینکه یکبار برای همیشه طراحی و قفل شود، در طول زمان با نیازها و محدودیتها هماهنگ شود.
8. اولویتها و ارزشها
بعضی تیمها فقط دنبال زیبایی و کمال (Perfectionism) هستند
بعضی تیمها فقط دنبال سرعت
برخی فقط دنبال تکنولوژی جدید
اما طراحی خوب یعنی:
شناخت ارزش واقعی business و هماهنگ کردن تصمیمهای فنی با آن.
9. تفکر طراحی (Design Thinking)
طراحی فقط چیدن کلاس و ماژول نیست
طراحی یک نوع تفکر است
باید مسئله را عمیقاً تحلیل کرد
باید سوال درست پرسید
باید سناریوها را بررسی کرد
باید به نیازهای واقعی business توجه کرد
و این مهارتی است که با تمرین و تجربه به دست میآید.
