در نظامهای حقوقی پیشرفته، کودکان به عنوان گروهی آسیبپذیر نیازمند حمایت ویژه هستند. قانونگذار در ایران نیز با درک این واقعیت، مقرراتی برای حمایت از حقوق کودکان در نظر گرفته است. اما اجرای این حقوق بدون حضور وکیل متخصص، اغلب ناقص یا حتی ناممکن میماند.
مصداق خاص: وکالت در پرونده حضانت همراه با کودکآزاری
فرض کنید پدری پس از طلاق، حضانت فرزند خردسالش را بهدست گرفته است. مادر پس از مدتی متوجه علائم بیقراری، اضطراب و آثار ضربوجرح روی بدن کودک میشود. کودک ابتدا از بیان ماجرا خودداری میکند، اما بعدها در حضور مددکار اجتماعی فاش میکند که از سوی پدر مورد تنبیه بدنی مکرر قرار گرفته است.
در چنین پروندهای، وکیل مادر نقش بسیار کلیدی دارد. این وکیل، علاوه بر مهارت در امور خانواده، باید با حقوق کودک، قوانین حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹ و شیوهی مواجهه با کودکان آسیبدیده آشنا باشد. او باید:
1. دادخواست سلب حضانت بر اساس ماده ۱۱۷۳ قانون مدنی را تنظیم کند.
2. مستندات لازم از جمله شهادت مددکار، گزارش روانشناس و گواهی پزشکی قانونی را جمعآوری و به دادگاه ارائه دهد.
3. در روند دادرسی، از ابزارهای حمایتی مانند حضور مددکار اجتماعی، الزام به مشاورهی خانواده و محدودسازی تماس پدر با کودک بهره ببرد.
4. با استناد به قانون حمایت از کودکان و نوجوانان، تقاضای تعقیب کیفری پدر از حیث کودکآزاری را در دادسرا مطرح کند.
جایگاه وکیل کودک در دادرسی
در برخی موارد، دادگاه ممکن است رأساً یا به پیشنهاد طرفین، برای کودک وکیل تسخیری تعیین کند تا صرفنظر از منافع والدین، از منافع عالیهی کودک دفاع کند. این وکیل نباید به دنبال جلب رضایت والدین باشد، بلکه باید بهترین تصمیم را برای آیندهی کودک از منظر حقوقی و روانشناسی دنبال کند.
نتیجهگیری
در دادرسیهای مربوط به کودکان، خصوصاً در پروندههایی مثل سوءاستفاده، کودکآزاری یا اختلاف بر سر حضانت، حضور وکیل آگاه و دلسوز میتواند از ادامه آسیبهای روحی و جسمی کودک جلوگیری کند. وکالت در این حوزه فقط به مهارت حقوقی نیاز ندارد، بلکه به بینش انسانی، صبر و آگاهی عمیق از روحیات کودکان هم نیازمند است. کودکان، خود توان دفاع از حقوقشان را ندارند؛ این وظیفهی ماست که صدای بیصدای آنها باشیم.
