چگونه پول خرج کنید تا سرمایه بر باد نرود _ مجتبی جاهد
در اقتصادی که تورم از نفس نمیافتد و قیمت دالر گاهی تندتر از فکر رشد میکند، خرج کردن پول برای مدیرعامل ایرانی دیگر فقط یک تصمیم مالی نیست؛ یک تصمیم استراتژیک برای بقاست. هر روز تصمیم میگیریم پول کجا برود
سرمایهگذاری؟ تبلیغات؟ جذب نیرو؟ یا صرفاً زنده ماندن شرکت؟ در چنین شرایطی، خرج اشتباه میتواند به قیمت سقوط تمام سالها تالش تمام شود.
مجتبی جاهد
اشتباهات رایج مدیران ایرانی در خرج کردن پول
1 .خرج کردن بر اساس هیجان نه دادهها: بسیاری از مدیران، مخصوصاً در شرکتهای نوپا، تصمیم خرج کردن را بر اساس موج بازار یا ترند لحظهای میگیرند، نه واقعیت مالی شرکت. مثال بارز آن خرید تجهیزات یا دفترهای شیک بدون پشتوانه درآمد پایدار است. این نوع خرج کردن، اغلب منجر به افزایش هزینههای سربار )Overhead )میشود که در زمان کاهش درآمد، سنگینترین بار را ایجاد میکند.
2 .بیتوجهی به بازده واقعی )ROI :)در ایران، بخش بزرگی از هزینهها صرف کارهایی میشود که ”بهظاهر“ رشد ایجاد میکند ولی عمالً پول را قفل میکند. مثل تبلیغات بیهدف )که اثرش با تغییر الگوریتمها یا افزایش هزینه تبلیغات از بین میرود(، پروژههایی که فقط برای حفظ پرستیژ راه میافتند، یا نیروهایی که بدون وظیفه مشخص جذب میشوند. اگر نتوانید بازده سرمایهگذاری )ROI - Investment on Return )را برای یک خرج خاص محاسبه کنید، در واقع پول خود را قمار کردهاید. 3 .ترس از سرمایهگذاری بلندمدت: به دلیل بیثباتی اقتصادی و دید کوتاهمدت حاکم بر کسبوکارها، بسیاری از مدیرعاملها حاضر نیستند در حوزههایی مثل آموزش تیم، تحقیق و توسعه )D&R )یا زیرساخت زمانبَر هزینه کنند. این نگرانی موجه است، اما دقیقاً همین نوع خرج است که در بلندمدت، راز نجات از چرخه تورم و وابستگی به نوسانات لحظهای بازار است.
اصول خرج کردن هوشمند در فضای اقتصادی ایران
1 .پول را به جریان بینداز، نه به نمایش: هر خرجی که مستقیماً در گردش مالی شرکت اثر نگذارد )یعنی نقدشوندگی را بهبود ندهد، فروش را باال نبرد یا هزینه عملیاتی را کاهش ندهد(، در سیستم بیمار اقتصادی ما محکوم به نابودی است. بهجای ظاهر فانتزی، به جریان پول فکر کن.
تمرکز بر داراییهای مولد: مانند موجودی کاالی با گردش سریع، یا تجهیزاتی که بهرهوری را به شدت افزایش میدهند. بهبود فرایندهای نقدسازی: هزینه کردن برای کاهش زمان وصول مطالبات )Sales Days DSO - Outstanding )حیاتیتر از خرید یک مبل جدید است.
2 .ریسک را پخش کن )تنظیم پورتفولیوی هزینهها(: در شرایط تورمی، نگه داشتن پول در یک بخش )مثالً فقط نقدینگی یا فقط خرید مواد اولیه( مثل ”ریشه خشکیدن در خاک شورهزار“ است. پول باید در چندین نقطه سرمایهگذاری شود تا اگر یک بخش آسیب دید، بقیه بتوانند جبران کنند.
ارز و طال: بخشی از نقدینگی باید به شکلی حفظ شود که ارزش آن در برابر تورم حفظ شود )دالر یا طال(. تولید و موجودی استراتژیک: خرید مواد اولیه کلیدی قبل از افزایش قیمتها. هزینه کردن بر روی کانالهایی که مستقیماً تبلیغات کارآمد: و قابل اندازهگیری فروش میآورند.
3 .سرمایهگذاری نامرئی ولی حیاتی: هزینه در آموزش تیم، بهبود فرایندها، یا دیجیتالسازی شرکت ممکن است در کوتاهمدت دیده نشود و در صورتجلسات درخشش نداشته باشد، اما دقیقاً همان خرجهایی است که جلوی فروپاشی را در بلندمدت میگیرد و بهرهوری را به صورت پایدار افزایش میدهد.
4 .تفکیک هزینه از سرمایهگذاری: در اقتصاد ایران، حتی یک تبلیغ یا خرید سیستم نرمافزاری میتواند دو معنی داشته باشد: خرج )Expense )یا سرمایهگذاری )Investment.) تفاوتش در این است که آیا بازدهی آینده ایجاد میکند یا نه. یک راهکار ساده برای سنجش: هر هزینهای را قبل از پرداخت با این سوال بسنجید: این خرج چطور به رشد یا پایداری شرکت کمک میکند؟ اگر پاسخ صرفاً حفظ ظاهر باشد، آن را به تعویق بیندازید. • • • • • را به شکل پایدار افزایش میدهد؟ 1+T آیا این خرج، توانایی تولید درآمد شرکت در 1+T را به شکل پایدار افزایش میدهد؟
چگونه هر خرج را تبدیل به سرمایهگذاری کنیم
داده پیش از تصمیم: خرج کردن از روی حدس یعنی قمار. در بازار بیثبات، داده و تحلیل تنها ابزار بقاست. قبل از تخصیص بودجه برای هر پروژه، معیار موفقیت )KPI )و سقف تحمل ضرر )Loss-Stop )آن را تعریف کنید. توجه به بازده زمانی )Period Payback :)هر خرج باید بازگشت زمانی مشخص داشته باشد — مثالً این هزینه در چند ماه برگشت میکند؟ یا چطور جلوی خرجهای آینده را میگیرد؟ در محیط ناپایدار، هرچه دوره بازگشت کوتاهتر باشد، ریسک آن کمتر است. همزمانی با چرخه اقتصادی: خرج بزرگ برای خرید داراییهای ثابت )ماشینآالت، ملک( را زمانی انجام دهید که بازار در رکود است و قیمت داراییها پایینتر، نه در اوج تورم و اوجگیری نرخ ارز. از نوسانات بازار به نفع خرید استفاده کنید. و مهمتر از همه: در ایران باید یاد بگیریم »خرج هوشمندانه«، گاهی یعنی »نخریدن« و حفظ نقدینگی تا زمان مشخص شدن شفافیت های بیشتر.
جمع بندی پول خرج کردن در ایران، فقط هنر مدیریت نیست، هنر پیشبینی و صبر هم هست. یک مدیرعامل ایرانی باید مثل شطرنجبازی فکر کند که زمین بازیاش هر روز عوض میشود. هزینههای نسنجیده، در اقتصادی با چنین نا اطمینانی، مثل ریختن آب در شن است. اما اگر خرج با تحلیل، جسارت و نظم انجام شود، حتی در این خاک خشک هم میشود رشد کرد — فقط باید اهل حساب بود، نه اهل هیجان.
