نمایشگاه عکس «هویت ماندگار ترکان قشقایی» این روزها در تبریز، قلب فرهنگدوست آذربایجان، برپا شده است مجموعهای از ۳۱ قاب عکس که نه صرفا تصویر، بلکه بازتاب جان یک فرهنگ زنده و جاری در گسترهی دشتها، کوهها و بیابانهای فارس است. عکسهایی که بیواسطه، بیژست و بیصحنهسازی، از دل زندگی اصیل عشایر قشقایی بیرون آمدهاند و با نگاهی مردمنگارانه، روایتگر نغمههایی هستند که هنوز در باد کوچ و در سکوت دشت نفس میکشند.
این مجموعه عکس حاصل سالها سفر، صبر و نگاه تیزبین حمیدرضا روستا، عکاس اقوام و عشایر است. هنرمندی که از دل دشتهای فارس برخاسته و از سال ۱۳۹۶ به دل ایلها و اقوام ایران سفر کرده تا با ثبت چهرهها، آیینها و لحظههای ناب، روایتگر فرهنگی باشد که گاه در هیاهوی شهر و رسانه به حاشیه رانده شده است. او درباره انگیزهاش از خلق این مجموعه میگوید: «عشق من به فرهنگ ژرف ترکان قشقایی، چون ضربان قلبم آرام و بیوقفه است. در مقام یک عکاس، هدفم تنها ثبت لحظهها نبود بلکه میخواستم نغمههایی را زنده نگه دارم که در رنگ لباسها، نگاههای ژرف و هنر دستان خستگیناپذیر جاری است.»
مجموعه هویت ماندگار نه تنها روایت زندگیست، که گفتوگوییست تصویری میان گذشته و حال. چادرهای رنگین، گوسفندهایی که زمزمهی کوچاند، دشتهایی که نفس میکشند و آسمانی که هنوز خاطرهی نغمههای ایل را به دوش میکشد همه در قابهای روستا زندهاند. او میکوشد با بهرهگیری از تکنیکهای مدرن عکاسی، پلی میان دیروز و امروز بسازد تا مخاطب امروزی، نه فقط ناظر، که لمسکننده عظمت و لطافت زندگی ترکان قشقایی باشد.
روستا در گفتوگوی کوتاهی از استقبال پرشور مردم تبریز و مردم ترک آذربایجان گفت و افزود: «حضور مردم برای من بسیار الهامبخش بود. حس کردم این پیوند فرهنگی و احساسی میان ترکهای آذربایجان و قشقاییها زنده و واقعیست. در آینده قصد دارم مجموعههایی از دیگر ترکان ایران چون پیچاقچیهای کرمان، شاهسونها و ترکمنصحرای زیبا را نیز به نمایش بگذارم.»
این عکاس متولد ۱۳۶۴ با نگاهی عاشقانه به فرهنگ اقوام ایرانی، هنوز باور دارد که اصالت در خاک این سرزمین زنده است در باد، در دشت، در چهرههایی که خاموش نشدهاند فقط نیاز به نگاهی دوباره دارند. روستا درباره چرایی پرداختن به فرهنگ قشقایی میگوید: «آیینها، سنن و زبان ترکان قشقایی، با فرهنگ فارسهای استان فارس درآمیخته است. من با این فرهنگ بزرگ شدهام و به آن علاقهای قلبی دارم. حس کردم این بخشی از هویت خود من است که باید ثبت شود.»
اما دلیل انتخاب تبریز برای برگزاری این نمایشگاه نیز برای او روشن است: «فرهنگ ترکان قشقایی شباهتهایی با فرهنگ ترکهای آذربایجان دارد. پیوندهای زبانی، پوششی و آیینی باعث شد احساس کنم این نمایشگاه میتواند در تبریز مخاطبانی همدل پیدا کند، که خوشبختانه همینطور هم شد.»
او همچنین تأکید میکند که عکسهای مجموعه حاصل زندگی در کنار ایل قشقایی در بهار امسال است و هیچیک از تصاویر صحنهپردازی نشدهاند. «همهچیز طبیعی بود. من فقط تماشاگر و ثبتکنندهی لحظههایی بودم که خودشان اتفاق میافتادند. این مجموعه بیشتر مردمنگاری است تا صرف عکاسی.»
حمیدرضا روستا نمایشگاهش را پلی میداند میان دیروز و امروز: «هدفم صرفا ثبت یک قاب نبود، میخواستم چیزی را منتقل کنم که در نگاه تماشاگر رسوخ کند. یک حس، یک احترام، یک درک از زندگی ساده اما بزرگ.»
در جهانی که تصویرها گاه از حقیقت فاصله میگیرند، حمیدرضا روستا دوربینش را نه برای بازنمایی، بلکه برای زیستن در میان مردم روشن کرده است. او باور دارد که اصالت، هنوز در خاطرهی خاک نفس میکشد اگر کسی باشد که با نگاه، آن را ببیند و با قلب، آن را بفهمد.
نمایشگاه هویت ماندگار تنها مجموعهای از تصاویر نیست؛ دعوتیست برای مکث، برای بازگشت به ریشهها، برای ایستادن در برابر قابهایی که حقیقت را بیواسطه بازتاب میدهند حقیقتی که در نبض خاک و نفس ایل هنوز جاریست.
نویسنده و مصاحبهکننده: مجتبی رزمی
