روش های مصاحبه خبری

روش های مصاحبه خبری
1- تاریخچه مصاحبه خبری
در سال 1820 روزنامه لندن مورنینگ هرالد به تقلید از نقل سوال و جوابهای دادگاه‌ها که چندی بر روزهای یکشنبه در روزنامه انگلیس چاپ می شد، مطالب طنز آمیزی را با عنوان « دادگاه پلیسی بر استریت» منتشر کرد. یک سال پس از چاپ نخستین مصاحبه خبری در جهان بود که کاغذ اخبار میرزا صالح شیرازی به مثابه نخستین روزنامه ایران منتشر شد.
می دانیم که پنجمین روزنامه ایرانی، روزنامه شرف است. در هر شماره از این روزنامه شرح حال یکی از بزرگان سیاسی کشور همراه با تصویری نقاشی شده از او چاپ می شد. در شماره اول آن در سال 1300 هـ. ق شرح حال ناصرالدین شاه و همچنین مظفرالدین میرزا ولیعهد چاپ شده است. در 87 شماره این روزنامه که طی 9 سال انتشار یافت شرح حال 148 نفر منتشر گردید که تمامی آنها را محمدباقر اعتماد السلطنه تنظیم می کرده است.
2- تعریف مصاحبه
خبر گزارشی عینی از واقعیتهاست که دارای یک یا چند ارزش خبری بوده واحتمالاً تحت تاثیر عوامل درون سازمانی و برون سازمانی شکل گرفته است.
ارزش خبر
ارزش های هفتگانه خبر عبارتند از:
در برگیری در زمان‌حال یا آینده مستلزم نفع یا ضرر (مادی یا معنوی) مستقیم یا غیرمستقیم
شهرت مثبتی یا منفی
برخوردها، اختلافها و تضادهای جسمی و فکری
استثناها و شگفتیها
بزرگی و فراوانی تعداد و مقدار
مجاورت جغرافیایی و معنوی
تازگی و زمان رویداد
عوامل درون سازمانی و برون سازمانی
عوامل درون سازمانی : مانند اعمال نظر مدیریت ...... به صورت آشکار و یا نهان جامعه پذیری کارکنان، .........خبری با توجه به معیارها و ارزشهای اجتماعی، سیاسی، مذهبی و غیره اعمال نظر شخصی خبرنگار براساس باورها، نگرش ها و اعتقادات شخصی او و عوامل دیگر
عوامل برون سازمانی: مانند اعمال نفوذ اشخاص حقیقی و حقوقی ( دولتی ویا خصوصی، مانند صاحبان آگهی، گروههای فشار سیاسی، مذهبی، اقتصادی و غیره خوانندگان روزنامه و عوامل دیگر)
اکنون سوال این است که روزنامه نگاران چگونه می توانند به واقعیت دست یابند؟
مشاهده عینی و مستقیم واقعیت موردنظر و تهیه گزارش آن
جست و جو برای جمع آوری اسناد و مدارکی که به نحوی با واقعیت موردنظر ارتباط دارد و استفاده از آنها در گزارش از واقعیت
استفاده از اطلاعاتی که دیگران به صورت انعکاسی از واقعیت با هدف خاص برای وسیله ارتباط جمعی فرستاده اند. مثل بولتنها اطلاعیه ها، نامه های روابط عمومی و .....
مصاحبه مستقیم
اجازه دهید موضوع هدف را در مصاحبه به طور ملموستری دنبال کنیم. معمولاً هدف مصاحبه کننده با هدف مصاحبه شونده در یک ........ ارتباطی مصاحبه نیست. ممکن است مصاحبه شونده از مصاحبه برای کسب احترام و آبرو محبوب ساختن خویش متعجب کردن دیگران و حتی پنهان کردن واقعیت از مردم استفاده کند. در حالی که هدف مصاحبه کننده باید دستیابی به واقعیت باشد.
4 عامل عمومی عدم موفقیت مصاحبه در الگوهای جهان سومی به چشم می خورد:
الف) کمبودها و ناتواناییهای شخصیتی مصاحبه کنندگان
ب) کمبود امکانات حرفه ای و کمی اطلاعات تکنیکی مصاحبه کننده در باره موضوع مصاحبه
امکانات حرفه ای و آگاهی به تکنیکهای مصاحبه
حال فرض کنید مصاحبه کننده ای بخواهد مصاحبه شونده خود را به خوبی بشناسد آیا امکانات برای او مهیاست؟ آیا مجموعه کتابهای « کیست او» که در اکثر کشورهای پیشرفته، موضوعات و چاپهای متعدد آن به عنوان ابزارهای مفیدی برای مصاحبه کنندگان منتشر شده، در اختیار او نیز هست؟ آیا به یک بانک اطلاعاتی قوی منظم و با توانایی ارائه سریع اطلاعات دسترسی دارد؟ آیا همان حجم اطلاعات مربوط به جوامع غربی که در شبکه اطلاعاتی وجود دارد در شبکه های بومی او نیزهست؟ متاسفانه پاسخ اغلب این سوالات منفی است.
ج) عملکرد مصاحبه شوندگان
شناخت قبلی مصاحبه شونده
فردی که در یک کشور جهان سوم به هر دلیل حرفه روزنامه نگاری را انتخاب می کند، بی شک انگیزه لازم را برای شناخت قبلی مصاحبه کننده خواهد یافت.
د) تسلط مصاحبه کننده به موضوع و سوابق آن
خبرگزاری جمهوری اسلامی، صدا و سیما، روزنامه های کیهان و اطلاعات و شماری از مجلات و روزنامه های دیگر کشور، آرشیوهای موضوعی در اختیار دارند. برخی از این آرشیوها، مجموعه پوشه هایی است از بریده جراید که به صورت موضوعی طبقه بندی و بایگانی شده اند. برخی نیز مجموعه های میکروفیلم و اخیراً نیز دیسکت های کامپیوتری است. چنین آرشیوها و بانکهای اطلاعاتی می تواند بسیار مفید باشد ولی کافی نیست حتی خبرنگاران غربی که از آن امکانات وسیع برخوردارند اغلب دارای آرشیوهای شخصی نیز هستند. آرشیوهای شخصی می تواند راه ملی عملی برای حل مسئله عدم دسترسی به موضوع مورد مصاحبه و پیشینه آن باشد.
انتخاب حداقل یک روزنامه با ویژگیهای زیر:
به طور مرتب منتشر شود.
زمینه های فعالیت حوزه خبری شما را بیشتر منعکس کند
دارای اعتبار باشد
ترتیب این سه باعث می شود که بتوان یک روزنامه خاص را برای همه خبرنگاران توصیه کرد.
تعین خبرها، مقالات، گزارشها و حتی آگهی هایی که نگهداری آنها ضروری به نظر می رسد.
کد گذاری
لازم است در حاشیه هر مطلب یک خط کسری بکشید و در صورت کسر علامت اختصاری و تاریخ روزنامه را بنویسید کد موضوع بریده مذکور را می توانید در مخرج کسر بنویسید.
برش مطالب
آرشیو موضوعی یا آرشیو شماره مسلسل
پیش خوانی اطلاعات
د) نتایج سه گانه آرشیو شخصی
مهمترین نتایج کوتاه مدت این شیوه آن است که روزنامه نگار را ملزم می کند که در جریان روز مسائل مربوط به فعالیت خود قرار گیرد.
مهمترین نتیجه میان مدت این آرشیو همان امکان دسترسی به اطلاعات موردنیاز برای فعالیت خبری بویژه دسترسی به پیشینه مصاحبه شونده و موضوع مورد مصاحبه است.
مهمترین نتیجه دراز مدت این آرشیو شخصی آن است که هر چه روزنامه نگار با سیلقه تر و با تجربه تر باشد، آرشیو او غنی تر و کاملتر می شود. بنابراین در مقطعی که روزنامه نگار به سن و تجربه بالایی می رسد خواهد توانست به مدد این آرشیو با تالیفاتی درباره موضوعی خاص از تاریخ سیاسی عصر خود و تحولات آن پدید بیاورد.

مقدمات مصاحبه و مشکلات آن
اولین کار برای یک مصاحبه تعیین شخص و موضوع مصاحبه است. گرفتن وقت برای مصاحبه اغلب به وسیله‌ی مصاحبه گر انجام می گیرد.
الف) طرح سوالات (قبل از مصاحبه)
ب) مشکل ارائه سوال با مصاحبه شونده قبل از مصاحبه
ج) انتظار برای شروع مصاحبه
در بسیاری از موارد دیده می شود که مصاحبه کننده راس ساعت مقرر برای انجام مصاحبه در محل حاضر می شود در حالی که مصاحبه با تاخیر حتی در حدود دو ساعت انجام می گیرد. سوای اهمیتی که زمان در کار خبری دارد وجود این تاخیر و انتظار ناشی از آن می تواند بر جریان مصاحبه تاثیر منفی بگذارد ممکن است در مدت انتظار خبرنگار در یک محیط ناآشنا و بدون پیش بینی برای نحوه گذراندن زمان دچار خستگی و بی حوصلگی شود و باعث یک نوع بی قراری می شود.
ت) نحوه مقابله یا خودداری مصاحبه شونده از پاسخگویی
دلایل خودداری مصاحبه شونده از انجام مصاحبه متعدد بوده و مهمترین آنها به شرح زیر است:
مصاحبه شونده حقیقتاً تصور می کند حرف تازه ای ندارد.
مصاحبه شونده متوجه اهمیت موضوع تازه ای که موردنظر خبرنگار است، نیست
مصاحبه شونده حرف تازه ای دارد اما تصور می کند حرف محرمانه است و فعلاً باید مسکوت بماند.
محافظه کاری یا ترس از عواقب مصاحبه او را وادار به فرار از مصاحبه می کند.
مصاحبه شونده آنچه را که می داند مهم می پندارد ولی به دلایلی مصاحبه کننده را مناسب برای بیان این مطلب نمی داند.
مصاحبه شونده خسته و عصبی است و در آن لحظه تمایلی برای مصاحبه ندارد.

نحوه مقابله در مقابل پاسخ ندادن به مصاحبه گر به شرح زیر است:
ایجاد رابطه‌ی عاطفی و دوستانه
تسلط مصاحبه گر به موضوع مصاحبه
تحریک ضعیف مصاحبه شونده به شیوه های گوناگون
الف) بیان شایعاتی است که در حوزه فعالیت مصاحبه شونده مطرح است
ب) رودررو قرار دادن مصاحبه شونده با مسائلی پر اشتباه و پر نکته
ج) نقصهای مربوط به حیطه فعالیت مصاحبه شونده را با بیان محترمانه در عین زیرکی گوشزدکرد
4. تحریک شدید مصاحبه شونده در مواقع اضطراری و در صورت لزوم
5. مقابله با مصاحبه شونده از طریق وسیله ارتباط جمعی
2- نقش روابط عمومی ها در انجام مصاحبه های خبری
مسئله روابط عمومی در ایران و برخی از کشورهای جهان سوم معضلی است که هنوز کار ...... بر روی آن انجام نشده است. روابط عمومی پدیده ای است که هنوز جایگاه و تاثیر آن درجهان تحولات جامعه چه مثبت چه منفی مشخص نشده. اما مسلم است که یک نفوذ فرهنگی است که در جامعه نفوذ کرده و رشد کرده است.
در جریان یک مصاحبه
مقابله با پارازیت در ارتباط
اصطلاح پارازیت اغشاش یا اختلال در فراگرد ارتباط
پارازیت مجموع عواملی است که بر فراگرد ارتباط تاثیر منفی می گذارد.
الف)پارازیت هایی که منبع ان بیشتر مربوط به مصاحبه شونده است.
بی حوصلگی و عدم تمرکز مصاحبه شونده
ممکن است مصاحبه شونده دچار پارازیتی ناخواسته و غیر ارادی باشد. مصاحبه شونده به طور آگاه یا ناخودآگاه اما در هر صورت تحت تاثیر حال و هوای خود در تلاش است که هر چه زودتر خبرنگار را به اصطلاح دست به سر کند.
راه های مقابله با این نوع پارازیت ها
الف) از مصاحبه شونده کسل خواسته شده شخص دیگری را به جای خود معرفی کند.
ب) همان کسالت و بی حوصلگی شخص را مورد صحبت قرار داده
ج) ابتدا صحبت را از جایی که مورد علاقه او است آغاز کنید
د) با سوالات کوتاه آغاز کنیم تا در صورت تمرکز ادامه دهیم
ث) ابراز احساس همدردی خبرنگار با مصاحبه شونده و کوتاه کردن گزارش
2. ساکت و کم حرف بودن
3. نگرش نادرست مصاحبه شونده از مصاحبه کننده
- برخی از مصاحبه شوندگان از مصاحبه گر تلقی یک ابزار شخصی را دارند نه یک نماینده مردم و انتظار دارد نقش ضبط صوت را ایفا کند. و این انتظار ناشی از آگاهی نداشتن کافی خبرنگار است که می خواهد سوال هایی کمی کند و جواب های کمی بگیرد که نمی تواند راجع به آنها نظر بدهد و همان نقش ضبط صوت را عمل می کند.
- عدم امنیت شخصی و بی اعتمادی مصاحبه گر به رسالت وسایل ارتباط جمعی است.
- احساس فاصله‌ی زیاد بین مصاحبه شونده و مصاحبه گر است.
4. ارائه اطلاعات نادرست
الف) وعده های دروغی که برای احداث شرکت ها و پروژه های عمرانی استفاده می شود
ب) پنهان کردن بخشی از واقعیت و یا مثبت جلوه دادن یک واقعیت منفی و یا منفی جلوه دادن یک واقعیت مثبت
5. خروج مصاحبه شونده از مسیر اصلی صحبت
راه حل اصلی آن کنترل مصاحبه را به دست گرفته و مانع گسسته شدن مصاحبه شود زیرا در غیر این صورت اگر مصاحبه کننده کلام مصاحبه شونده را قطع کند ممکن است سبب گسستن شیرازه صحبت شود و اگر مصاحبه کننده به این مطالب بی توجه باشد و تنها در ظاهر با حرفهای مصاحبه شونده گوش کند عملاً کسل و خسته کننده و وقت را نیز از دست داده
حال راه های مقابله با این کار
الف) جمع بندی از صحبت های او و مطرح کردن سوال اصلی
ب)از مکث های کوتاه استفاده کرد برای بیان بحث اصلی
پ) پارازیت هایی که منبع اصلی آن مصاحبه کننده است
قطع بی موقع صحبت های مصاحبه شونده طرح یک سوال بی موقع اظهارنظرهای فاضلانه و بیجا راجع به گفته های مصاحبه شونده درگیر شدن با مصاحبه شونده و تبدیل مصاحبه به یک محاکمه و بازجویی می تواند بخشی از اینگونه پارازیت باشد.
ثبت و ضبط مصاحبه
استفاده از وسایل کار برای ثبت مصاحبه
دوربین عکاسی / یادداشت برداری ضبط صوت از وسایل ثبت اطلاعات محسوب می شوند و به دلیل شی بودن آنها نمی توان قطعی نظر بر مفید و یا مضر بودن آن داد.
دلایل مفید و یا مضر بودن وسایل
ممکن است مصاحبه شونده براساس معنی ذهن خود کسی را خبرنگار بداند که در هنگام مصاحبه ضبط صوت بهمراه دارد و مطالبی را یادداشت می کند و در صورت لزوم عکاسی می کند ولی در مقابل کسی که بنا به دلایلی یکی از این وسایل را به همراه ندارد خبرنگار ماهر نمی داند و شاید از همراهی با او امتناع کند.
2- ممکن است به محض مطلع شدن از ضبط صدای شخص فرد خود را در چارچوب حس کند و خشک و رسمی برخورد کند و دیگر آن حالت صمیمی را نداشته باشد.
ممکن است اتکا به ضبط صوت ثبت و نگارش خبرفوری را به تاخیر بیندازد
وجود ضبط صوت تنها راه فرار خبرنگار از افترا و یا کتمان حقایقی است که شاید تکذیب شود
ارتباط چهره به چهره و تمرکز داشتن ضبط صوت بالاتر می رود
2- تند نویسی، خلاصه و چکیده نویسی
الف) تند نویسی
2 روش تندنویسی در خبرگزاری ها برای سرعت دادن به کار می رود
مخفف کردن
حذف قید صفت و افعالی که بعداً قابل حدس باشد
ب) خلاصه و چکیده نویسی
در این روش جمله های مهم که جنبه چکیده دارد یادداشت می شود و از یادداشت برداری حرفهای حاشیه ای جمله پردازیها و توضیحات زاید خودداری می شود
3. نگارش مصاحبه
در برخی موارد دیده شده که یک مصاحبه خوب و موفق به هنگام انتشار تبدیل به یک مطلب کسالت آور می گردد و آنچه دارای ارزش خبری بوده در لابه لای مطالب گم شده و یا بسیاری از موضوعات که می توانسته مهم باشد حذف شده است. چنین اتفاقی یعنی بی ثمر شدن حاصل تمام تلاشهایی که تاکنون برای موفقیت یک مصاحبه مطرح شد
نگاهی به مبحث مصاحبه خبری در کتابهای روزنامه نگاری غرب
مهمترین نقطه توجه آنها هنوز هم آماده بودن قبلی مصاحبه کننده برای انجام مصاحبه باشد
مقایسه ی مصاحبه خبری با سایر مصاحبه های حرفه ای از 12 بعد و هم چنین متون مربوط به روزنامه نگاری غرب و جهان سومی ها
مصاحبه به عنوان هدف یا وسیله ای برای یک هدف
در دست داشتن ابتکار عمل در مصاحبه
نقشهای حرفه ای و تخصصی مشارکت کنندگان در مصاحبه
پایگاه اجتماعی و اعتبار مشارکت کنندگان در مصاحبه
نمایندگی و انتخاب مصاحبه شوندگان
حمایت از موقعیت مصاحبه کننده
رازداری و تبلیغاتی بدون مصاحبه
صحت اسناد در مصاحبه
شدت اثر اجتماعی در مصاحبه
ظرفیت دوام روابط میان مصاحبه شونده و مصاحبه کننده
ا............. در زمان اجرای مصاحبه و زمان و فضای انتشار مصاحبه
تمامی انواع مصاحبه ها یک ارتباط میان فردی است ارتباط با هدف دستیابی به اطلاعات اما مصاحبه های خبری می توانند زمینه ای برای فعالیتهای بعدی روزنامه نگار با شد و حتی همین اخبار می تواند منبع آرشیو باشد و به عنوان سند از آن استفاده کرد و به تنهایی هیچ ارزشی نداشته باشد.

در اکثر مصاحبه ها ارباب رجوع است که ابتکار عمل را برای ترتیب دادن مصاحبه در دست دارد اما در مصاحبه های خبری هر 2 سوی مصاحبه می توانند دارنده ابتکار عمل باشند که نوعی معامله به مثل است.
در مصاحبه های حرفه ای غیر روزنامه نگاری اکثراً یک فرد معمولی است و فاقد تخصص خاص هستند ولی در مصاحبه های خبری اصلاً این گونه نیستند و نمی شود کسی بدون تخصص خاص باشد در یک مصاحبه خبری
اعتبار و منزلت اجتماعی نسبتاً بالای هر دو سوی شرکت کنندگان در یک مصاحبه خبری همراه با نقشهای حرفه ای که هر دو اجرا می کنند یک رابطه ویژه و استثنایی را به وجود می آورد که مشابه آن در مصاحبه های غیر خبری وجود ندارد.
در اکثر مصاحبه های حرفه‌ای غیر خبری مقرراتی برای مصاحبه کننده وجود ندارد که در انتخاب خود فرد خاص را برای مصاحبه برگزیند. در حالی که در مصاحبه های خبری چنین نیست این مصاحبه کننده است که مصاحبه شونده را انتخاب می کند.
مصاحبه شونده شروع به طرح دوستی از مصاحبه کننده نماید و هدف او از این کار تنها به دست آوردن اطلاعات نباشد بلکه وی نوعی مقابله و ضدیت صریح یا تلویحی با موقعیت مصاحبه کننده را دنبال کند
در خلال اکثر مصاحبه ها، اسنادی که به آن صورت جمله می گویند به عنوان سندی در اثبات گفته های مصاحبه شونده تنظیم می شود
در مصاحبه غیر خبری فرم ها عموماً استاندارد و یکسان است و برای مراحل بعدی آن ها موردنیاز است ولی در مصاحبه های خبری فرم ها شکل های استانداردی ندارند.
در بسیاری از مصاحبه های حرفه ای خبری هرگاه هر یک از دو سوی مصاحبه به هدف موردنظر دست یابند و یا اینکه برایشان مشخص شود که دستیابی به هدف امکان پذیر نیست رابطه را قطع می کنند ولی در مصاحبه های خبری باید دقت داشت که روابط به این سادگی از هم گسستنی نیست.
اگر مصاحبه های غیرخبری با تعیین وقت قبلی صورت می گیرد ولی در مصاحبه های خبری هیچ الزامی نیست اگر مصاحبه ها براثر رخداد یک حادثه صورت می گیرد که آن هم زمان خاصی ندارد و همچنین در مصاحبه غیرخبری مشکلات و حل آن در یک زمان محدود صورت می گیرد و اگر زمان کم باشد جلسات بعدی هم به آن مشکلات رسیدگی می شود. ولی در مصاحبه خبری همچنین چیزی امکان ندارد.
در مصاحبه های غیر خبری وضعیت به صورتی است که حداقل یکی از دو سوی مصاحبه در جایگاه و محلی آشنا قرار خواهند گرفت و در مصاحبه های خبری محل مصاحبه به طور مکرر تغییر می کند برای هر دو شخص
مدل آرمانی ارتباط سه سویه ملت- مطبوعات- دولت
وقتی می گویم « دولت»، مقصودمان مجموعه ای از نمادهاست که قوای اجرایی، قانونگذاری، اداره امور مرکزی و محلی، دادگستری، پلیس و نیروهای مسلح را در بر می گیرد آن گونه که آبرکرامبی «فرهنگ جامعه شناسی» می گوید: حق انحصاری به کاربردن مشروع زو را در اختیار دارد.
عامل تشکیل دولت « ملت» است. یعنی تا ملتی نباشد دولت وحکومتی نیست. البته می توان گونه‌های مختلفی از رابطه دولت – ملت را در طول تاریخ دید. در واقع هر چه اصالت بیشتری به فرد داده شده، از اقتداردولت کاسته شده است. و در مقابل هر چه اصالت بیشتری به جامعه داده شده دولت به عنوان نماینده جامعه تلقی گردیده و بر اقتدار دولت افزوده شده است از همین رویکرد است که دولتهای اقتدارگرایی چون فاشیسم ایتالیایی و آلمان خلق شده اند در واقع دولتها همواره اعتبار یکسانی برای ملتهای تحت حکومت خود قایل نشده اند. هرگاه کشوری در معرض خطر یا تجاوز قرار گرفته مفهوم « ملت» جان تازه ای یافته است و هرگاه ملت علیه حکومت سر به شورش بر می‌داشته و انقلاب آغاز می شده حکومت از واژه «ملت» می گریخته است از سوی دیگر گاه دولتها آنچنان ملتها را کنار می گذاشته اند و همه چیز را در دست می گرفته اینکه شرایط دولت مداری به وجود می آمد و از همین دولت مداری بود که یاسای چنگیزی و یا مقررات استالین شکل می گرفت.
رابطه دولت و مطبوعات از یک سو می تواند نمادی از رابطه دولت و ملت باشد از سوی دیگر مطبوعات می توانند ابزاری برای یک گفت و گوی سه سویه میان « دولت، ملت و نخبگان» باشد
با توضیحات فوق می توان مدل مناسب ارتباط دولت- مطبوعات را این گونه توصیف کرد که این ارتباط نباید ارتباط عمومی، از بالا به پایین و یک سویه باشد. مطبوعات باید به رغم تنوع و تعدد و داشتن تمامی ویژگیهای تکثر و با مشارکت یا حضور نخبگان در آن و بدون سلطه حکومت بر آن، و در زیر چتر قانون به صورت یک عقل مستقل، از یک سو ناظر بر عملکردها ( چه دولت، چه ملت) و از سوی دیگر تحلیلگر و منعکس کننده عملکردها باشند. در این صورت است که خواهند توانست نقش انتقادی و هشدار دهنده خود را به خوبی ایفا کنند.

منبع:rpoblic.blogfa