برگرفته از دیدگاههای هلن واتسون
موضوع حجاب همیشه یکی از بحثبرانگیزترین مسائل در جوامع غربی بوده. از یک طرف، رسانهها و بخشی از روشنفکران غربی حجاب را نشانهای از محدودیت زن معرفی میکنند؛ و از طرف دیگر، تعداد قابل توجهی از زنان ــ چه مسلمان و چه تازهمسلمانشده ــ آگاهانه به حجاب رو میآورند. خانم هلن واتسون در مقالهی خودش («مسئله حجاب در غرب») دقیقاً همین پارادوکس را بررسی میکند: چرا چیزی که در نگاه برخی «قید و بند» است، برای گروهی دیگر تبدیل به «ابزار آزادی و هویتیابی» میشود؟
در فرهنگ غالب غرب، مخصوصاً بعد از حوادث ۱۱ سپتامبر و موجهای اسلامهراسی، حجاب بیشتر با مفاهیمی مثل «سرکوب»، «اجبار» و «عقبماندگی» گره خورده. خیلی از سیاستمداران و متفکران غربی معتقدند که زن با کنار گذاشتن حجاب به آزادی واقعی میرسد. برای همین، زن محجبه اغلب در محیط کار، دانشگاه یا حتی خیابان با نوعی نگاه منفی، فشار اجتماعی یا تبعیض روبهرو میشود.
واتسون میگوید باید دقیقتر به انتخاب زنان نگاه کرد. برای بسیاری از زنان، حجاب یک عمل «اجباری» نیست، بلکه انتخابی آگاهانه است.
بعضیها آن را نشانهای از پایبندی به دین و معنویت میدانند.
برخی بهدنبال حفظ کرامت فردی و رهایی از نگاه جنسیمحور جامعه هستند.
و گروهی دیگر از آن بهعنوان اعتراض به فرهنگ غالب غربی استفاده میکنند؛ فرهنگی که زن را بیشتر بهخاطر ظاهر و جذابیتش ارزشگذاری میکند تا عقل و شخصیتش.
یکی از نکات جالبی که واتسون مطرح میکند این است که حجاب در غرب فقط یک تصمیم مذهبی نیست؛ بلکه در بسیاری از موارد، نوعی بیانیه اجتماعی و سیاسی است.
زن محجبه در واقع میگوید:
«من بخشی از سیستمی که زن را ابزار تبلیغات و کالاهای مصرفی میکند، نیستم.»
از این منظر، حجاب تبدیل میشود به نوعی «فمینیسم معکوس»؛ یعنی مقابله با فمینیسم سطحی غربی که آزادی زن را در برهنگی یا نمایش بدن خلاصه کرده است.
واتسون این سؤال کلیدی را مطرح میکند:
آیا آزادی زن یعنی اینکه بدنش هرچه بیشتر در معرض نگاه باشد؟
یا آزادی یعنی اینکه زن بتواند خودش انتخاب کند که دیده نشود؟
برای بسیاری از زنان محجبه، پاسخ روشن است: آزادی واقعی یعنی اینکه خودم تعیین کنم چگونه دیده شوم.
هلن واتسون در نهایت به این نتیجه میرسد که حجاب در غرب یک نماد چندلایه است:
برای عدهای، نشانهی محدودیت و عقبماندگی.
برای عدهای دیگر، انتخابی آگاهانه، هویتی و حتی اعتراضی.
بنابراین، حجاب در غرب چیزی فراتر از یک تکه پارچه روی سر است؛ بیانگر رابطهی پیچیدهی دین، سیاست، جنسیت و فرهنگ است. زنی که در جامعهای غربی حجاب را انتخاب میکند، در حقیقت در حال مقاومت در برابر جریان فرهنگی پرقدرتی است که میخواهد زن را صرفاً به «ظاهر» تقلیل بدهد.
این متن برداشت و خلاصهای آزاد از مقاله:
هلن واتسون، «مسئله حجاب در غرب» منتشر شده در وبسایت ensani.ir
همچنین:
https://www.socanth.cam.ac.uk/directory/dr-helen-watson
https://www.joh.cam.ac.uk/research/academics/fellows/dr-helen-watson
