رضایتمندی والدین از آموزش ریاضی به شیوه ی دست ورزی

1- مقدمه

فلسفه ی آموزش ریاضیات در گذشته صرفاً به انتقال مجموعه اي از مفاهیم سازمان يافته به ذهن دانش آموز محدود مي شد كه اين مهم در چارچوب ساختاري مشخص و زنجيره اي نهادينه از مفاهيم و روشها و گامهاي آموزشي عملي مي شد. اما امروزه فلسفه ی آموزش علم ریاضیات به بيش از آنچه در گذشته بود توسعه يافته است که در آن به روند کار به اندازه ی حاصل و نتیجه ی کار اهمیت داده می شود.

در گذشته معلم به شیوه ی سخنرانی، یکسری اعمال جبری و ریاضی را پای تخته به نمایش می گذاشت و دانش آموزان هم طبق الگوی رفتاری معلم، همان روش ها را در حل تمرینات به کار می بردند و معلم هم در پایان هر دوره، آزمون قلم کاغذی که کاملا شبیه سازی شده همان تمرینات بود را به عنوان ابزار ارزشیابی برگزار می کرد.

اما با رویکرد نوین آموزش و انقلابی که در تغییر کتب آموزش ریاضی ابتدایی انجام شد پس از گذشت یک دهه از این تغییرات و توجه معلمین به شیوه های متنوع آموزشی و ارائه ی تدریس به روش دست ورزی، دانش آموزان با فعالیت مؤثر در امر آموزش مشارکت مستقیم دارند و برای رسیدن به هر هدف آموزشی، به خلق ایده و کشف روابط می پردازند.

بهترين محيط براي رشد و پروش استعدادهاي نهفته ي دانش آموز ، كلاس درس است و بهترين فردي كه در طول اين فرايند نقش اساسي دارد ، معلم است . تحقيقات نشان مي دهد كه چنانچه فضاي آموزش مناسب باشد و زمينه ي بروز خلاقيت ايجاد شود هدف از تدريس و اجراي صحيح برنامه ريزي درسي بخوبي تحقق مي يابد .

رسيدن به اين هدف مستلزم آن است كه معلمان  علاوه بر انجام فعاليت هاي گوناگون قبل از تدريس ، با نحوه ي صحيح ارائه و اجراي برنامه ي درسي آگاه باشند و در ارائه ي آن از روش هاي تدريس متناسب با نوع محتوا و نحوه ي سازماندهي محتواي آن برنامه استفاده كنند .

در اين مقاله ابتدا به مقایسه ی مختصر روش آموزش ریاضی در گذشته و حال پرداختیم. بعد مروری داشتیم بر نظرات والدین در مورد این دو شیوه و در نهایت به جمع بندی و نتیجه گیری در خصوص بهترین روش آموزش ریاضی در ابتدایی خواهیم پرداخت.

۲- دیدگاه معلمان در خصوص استفاده از روش دست ورزی در ریاضی، آری یا خیر؟

محققان بر این باورند که از طريق تدريس معمولي و سنتی به شیوه ی سخنرانی که از طرف معلم ایراد می شود و دانش آموز فقط شنونده و بیننده است تنها % 30 از مطالب مورد تدريس، ياد گرفته مي شود در حالي كه اگر يادگيري با استفاده ی صحيح از وسايل ارتباطي به عمل آيد ميزان يادگيري افراد را تا % 75 بالا مي برد . درس رياضي از جمله دروسي است كه داراي وسايل كمك آموزشي زيادي چه دست ساز و چه آماده بوده و عدم استفاده از آنها نقش بسياري بر افت تحصيلي دانش آموزان در اين درس خواهد داشت. اهمیت استفاده از ابزار کمک آموزشی را در میان معلمان شاغل در برخی مدارس غیردولتی شهرستان زاهدان به مباحثه گذاشتیم که اکثر ایشان اعتقاد داشتند استفاده از دست ورزی در تدریس و تفهیم ریاضی فوایدی دارد که به برخی از آنها اشاره می کنیم:

ü      وسايل كمك آموزشي بازده آموزشي را از لحاظ كمي و كيفي افزايش مي دهد .

ü      وسايل كمك آموزشي مي تواند يادگيري را انفرادي كند .

ü      وسايل كمك آموزشي امکان آموزش را با قدرت بيشتري عملي مي سازد .

ü      وسايل كمك آموزشي باعث ایجاد نشاط در کلاس می شود.

ü      ایجاد اعتماد به نفس در دانش آموزان منزوی می کند.

ü      امکان تجسم ذهنی را برای درک مفاهیم آموزشی بالا می برد.

ü      مورد علاقه زياد و فراوان شاگردان هستند و توجه به آنها را به موضوع اصلي معطوف مي سازد .

ü      با ایجاد پیوستگی در افکار دانش آموز و تقویت قدرت تمرکز او، يادگيري را دائمي مي كند .

ü      تجارب واقعي و حقيقي را در اختيار شاگردان قرار مي دهد و موجب فعاليت ايشان مي شود .

ü      تجاربي را در اختيار شاگردان قرار مي دهد كه از راههاي ديگر امكان ندارد زیرا با حواس پنجگانه همراه است.

3- مقایسه نتایج ارزشیابی دانش آموزان در ابتدا و انتهای دوره ی آموزش ریاضی به شیوه دست ورزی

تعداد 10 دانش آموز را به طور تصادفی از دو مدرسه ی متفاوت و یک آموزشگاه علمی در شهرستان زاهدان انتخاب کردیم و از ایشان آزمون سنجش آغازین دوره گرفتیم تا میزان توانایی ایشان در حل مسائل ریاضی مورد سنجش قرار گیرد. سپس یک دوره تقویت و آموزش ریاضی به مدت دو ماه با محوریت آموزش به شیوه ی دست ورزی برگزار کردیم به این طریق که یک چهارم از بازه ی زمانی هر جلسه ی تدریس را به کار با ابزار کمک آموزشی یا ساخت کاردستی های ریاضی مرتبط با هدف آموزشی اختصاص دادیم و سه چهارم باقیمانده ی زمان کلاس را به حل کاربرگ بطور انفرادی و همچنین حل سوال پای تخته توسط دانش آموزان پرداختیم.

پس از آن مجدداً ارزشیابی پایان دوره برگزار گردید. لازم به ذکر است که با توجه به اینکه آموزش در طی دوره بصورت دست ورزی بوده است لذا در مرحله ی ارزشیابی پایان دوره هم صرفاً به آزمون مداد-کاغذی اکتفا نکردیم بلکه بخشی از آزمون بصورت حل مسئله پای تابلو و بخشی از آن هم به حل مسئله با استفاده از ابزارهای کمک آموزشی و به شیوه ی دست ورزی اجرا شد.

4- دیدگاه والدین در خصوص استفاده از روش دست ورزی در ریاضی، آری یا خیر؟

با توجه به اینکه اغلب والدین در مقطع ابتدایی نظارت 100 درصدی بر آموزش فرزندان به ویژه در درس ریاضی دارند لذا تصمیم گرفتیم تا در دو مدرسه و یک آموزشگاه علمی آزاد تعدادی از والدین را بطور تصادفی انتخاب کنیم و از ایشان بخواهیم تا ابتدای دوره، نظرشان را در مورد میزان اعتمادشان به تدریس فعال و دانش آموز محور به شیوه ی دست ورزی در تدریس ریاضی، بیان کنند. برخی نظرات ایشان به اجمال در بیان شده است:

ü      من خودم معلم هستم و این روش را می پسندم و می دانم که اثر گذار است.

ü      به نظر من استفاده از این روش خوب هست اما بچه ها باید بیشتر تمرین و مسئله حل کنند.

ü      استفاده از این روش هیچ اثری در پیشرفت فرزندم در مدرسه و کلاس درس ندارد و فقط وقت گذرانی است.

ü      این شیوه فقط کاردستی درست کردن و بازی های مناسب پیش دبستانی ها است و برای درس ریاضی دبستان مناسب نیست.

ü      من اطلاع چندانی در مورد روش دست ورزی ندارم اما اگر وقت گذرانی نباشد، موافقم.

ü      معلم های قدیم بهتر ریاضی را یاد می دادند و ما هم مرتب رونویسی می کردیم و یاد می گرفتیم.

ü      یک زنگ تمام دانش آموز کاردستی درست می کند و چیزی یاد نمی گیرد مناسب هنر هست نه ریاضی.

اما پس از گذشت یک دوره ی دوماهه از آموزش به شیوه ی دست ورزی در این دو مدرسه و آموزشگاه، دانش آموزان مورد سنجش علمی قرار گرفتند و نتایج آن به اطلاع خانواده ها رسید و ایشان مجدداً دیدگاه خود را در خصوص آموزش به شیوه ی دست ورزی بیان کردند.

 از والدین محترم خواستیم تا نظرات خود را نسبت به عملکرد فرزندشان در منزل نسبت به درس ریاضی در طول دوره، در ذیل برگه ای که ابتدای دوره تکمیل کرده بودند، یادداشت کنند. نظرات و بیانات والدین در پایان دوره نسبت به ابتدای دوره تغییر فاحشی داشت که به برخی از آنها اشاره می کنیم:

ü      فرزندم در منزل از اضطراب کمتری در حل سوالات ریاضی برخوردار بود.

ü      برای حل سوالات ریاضی به من کمتر مراجعه می کرد و بیشتر با انگشتان دست و حتی گاهی با حبوبات و قاشق و چنگال های موجود در خانه، جواب سوالات را پیدا می کرد اما این کار وقت گیر هست.

ü      با اینکه تمرین های کمتری در دفترش می نویسد اما بهتر از قبل درباره ی حل تمرینها صحبت می کند.

ü      در اوقات فراغت هم به ساختن کاردستی های مختلف و شکلهای کتاب ریاضی مشغول شده است.

ü      همانطور که از ابتدای دوره تصور می کردم، با استفاده از روش دست ورزی فرزندم در ریاضی پیشرفت کرده است.

ü      فرزندم مطالب جدیدی یاد گرفته و کمتر از ریاضی می ترسد اما هنوز هم مهارت کافی در حل تمرین ندارد.

ü      اینکه هر جلسه یک چهارم زمان کلاس به دست ورزی می گذشت باعث شد فرزندم در طول دوره غیبت نکند و با انگیزه در کلاسها شرکت کند.

با توجه به آنچه در بخش دیدگاه معلمان خواندیم و آنچه در بخش دیدگاه والدین بیان کردیم، بنظر می آید هرچند هنوز آموزش به شیوه ی دست ورزی نتواسته است اعتماد 100 درصدی والدین را جلب کند و ترس از عدم مهارت کافی در محاسبات ذهنی و عددی دانش آموزان به چشم می خورد اما همه ی افرادی که تحت آزمایش در این تحقیق قرار گرفتند محاسن و فواید آزمون به شیوه ی نوین را درک کرده اند.

5- نتایج پژوهش و پیشنهادها

همان طور که بیان شد بهترين محيط براي رشد و پروش استعدادهاي نهفته ي دانش آموز ، كلاس درس است. رسيدن به اين هدف مستلزم آن است كه معلمان  علاوه بر انجام فعاليت هاي گوناگون قبل از تدريس ، با نحوه ي صحيح ارائه و اجراي برنامه ي درسي آگاه باشند. در گذشته معلم به شیوه ی سخنرانی، یکسری اعمال جبری و ریاضی را پای تخته به نمایش می گذاشت و دانش آموزان هم طبق الگوی رفتاری معلم، همان روش ها را در حل تمرینات به کار می بردند اما با رویکرد نوین آموزش، دانش آموزان با فعالیت مؤثر در امر آموزش مشارکت مستقیم دارند. استفاده از شیوه های نوین آموزش به ویژه روش دست ورزی در ریاضی، اگر از جانب معلم به درستی اجرا شود، نتایج ثمر بخشی بر فرایند یادگیری دانش آموز دارد و موجب رضایتمندی والدین خواهد بود.

و از قدیم گفته اند: 

آنچه یک دیدن کند ادراک آن               سال ها نتوان نمودن با بیان