«نمیفهمم چرا بچهم هر چیزی که توی فضای مجازی میبینه، باور میکنه یا خودش رو با بقیه مقایسه میکنه.»
نوجوانها در سنینی هستند که هویتشان هنوز در حال شکلگیری است. ذهنشان دائماً میپرسد: «من کجام؟ چقدر خوبم؟ آیا میتونم مثل بقیه موفق باشم؟»
حالا وقتی با زندگیهای بینقص و جذاب اینفلوئنسرها در اینستاگرام یا تیکتاک روبهرو میشوند، ناخودآگاه خودش را با آنها مقایسه میکند. برای ما بزرگترها ممکن است واضح باشد که پشت آن عکسها و ویدیوها ساعتها تدوین، انتخاب لحظه و حتی فیلترگذاری وجود دارد، اما برای نوجوان، این تصویر اغلب تبدیل به معیار واقعی میشود.
و همین مقایسهی مداوم میتواند عزتنفس نوجوان را تحت تأثیر قرار دهد. نه به این دلیل که نوجوان بیانگیزه یا تنبل است، بلکه چون مغز او هنوز مهارت تفکیک «واقعیت» از «نمایش رسانهای» را کامل ندارد. وقتی ذهن با معیارهای غیرواقعی مواجه میشود، شروع میکند به خودکمبینی و اضطراب، و این دقیقاً همان جایی است که والدین نگران میشوند.
اینجا نقش ما والدین مشخص میشود: نباید با محدود کردن شدید یا قضاوت کردن، مشکل را حل کنیم. راهکار واقعی این است که به نوجوان کمک کنیم نگاهش به محتوا واقعبینانه شود.
میتوانیم با او درباره پشت صحنه محتوا حرف بزنیم، سؤال بپرسیم و اجازه دهیم خودش فکر کند.
مثلاً میتوانیم بپرسیم:
– «فکر میکنی چند بار این ویدیو ضبط شده؟»
– «چه بخشهایی از زندگی واقعی این فرد دیده نمیشود؟»
– «اگر بخواهد یک روز معمولی از زندگیاش را نشان دهد، چه تفاوتی ایجاد میشود؟»
با این روش، نوجوان یاد میگیرد که تصویر کامل زندگی همیشه در شبکههای اجتماعی نیست و مقایسه کور باعث استرس و خودکمبینی میشود. این تجربه به مرور باعث تقویت سواد رسانهای، تفکر انتقادی و اعتماد به نفس نوجوان میشود.
همچنین، صحبتهای کوتاه و بدون قضاوت، باعث میشود نوجوان حس کند که شنیده میشود و قضاوت نمیشود، و این خودش یک مهارت حیاتی برای تعامل با رسانههاست.
در نهایت، والدینی که با آرامش و صبر به این گفتگوها ادامه میدهند، به نوجوان یاد میدهند که فضای مجازی یک منبع است، نه معیار، و تصمیمگیری هوشمندانه و خودآگاه نتیجه مستقیم این آموزش است.
این تمرین کمک میکند نوجوان بفهمد هر تصویر یا ویدیو در شبکه اجتماعی، تمام واقعیت نیست و مقایسه کور آسیب نمیزند.
۱) یک ویدیوی محبوب نوجوانتان را انتخاب کنید. با او کنار هم نگاه کنید، بدون هیچ قضاوت یا نصیحت.
۲) بعد از دیدن، از او سؤالهای ساده و تحلیلی بپرسید:
– چه بخشهایی از زندگی این فرد در ویدیو دیده نمیشود؟
– فکر میکنی چند بار این ویدیو ضبط شده یا انتخاب شده تا جذاب باشد؟
– اگر یک روز معمولی از زندگیاش را نشان میداد، چه تفاوتی ایجاد میشد؟
۳) مکالمه باید کوتاه باشد. هدف القای فکر و شک سالم است، نه نتیجهگیری یا اصلاح کردن.
۴) در پایان، بحث را به خودش برگردانید:
«الان خودت دوست داری روی چه چیزی تمرکز کنی؟»
۵) این تمرین را چند بار تکرار کنید تا نوجوان یاد بگیرد مقایسه کور را کنار بگذارد و نگاه واقعبینانهتری به فضای مجازی داشته باشد.
آکادمی نوجوان نارون
