برنامه «Shark Tank» در نسخهٔ آمریکایی یک سریال واقعنمایی (Reality TV) است که از سال ۲۰۰۹ آغاز شده است. در هر قسمت، کارآفرینانی با ایده، محصول یا کسبوکاری نوآورانه وارد صحنه میشوند و در برابر هیأتی از سرمایهگذاران موفق (که در برنامه به آنها «Shark» یا «کُروکودیل» گفته میشود) قرار میگیرند. هدف این است که کارآفرینان با فروش سهمی از کسبوکارشان یا ارائهٔ سهام/حقوقی از آن، سرمایه، دانش، راهنمایی و شبکهٔ ارتباطی دریافت کنند. اگر سرمایهگذار یکی از پیشنهادها را قبول کند، وارد مذاکرات میشوند و در نهایت قرارداد ممکن است امضا شود یا نشود.
چند نکته هست که باعث شده Shark Tank اینقدر محبوب و تأثیرگذار شود:
ترکیب سرگرمی و واقعیت: دیدن آنکه یک فرد عادی با رؤیایش وارد شود و در مقابل سرمایهگذاران قرار بگیرد، جذابیت زیادی دارد.
درسهای واقعی برای کارآفرینان: بینشهایی که سرمایهگذاران مطرح میکنند، برای کسانی که کسبوکار دارند یا میخواهند داشته باشند، آموزنده است.
فضای رقابتی، تنش و هیجان: محیطی که در آن مخاطب منتظر است ببیند آیا پول به ایده داده میشود یا نه، باعث درگیری احساسی میشود.
مشهور شدن ایدهها: برخی از کسبوکارهایی که در برنامه حضور پیدا کردهاند، پس از برنامه رشد زیادی داشتهاند، که این خود انگیزهٔ کارآفرینان است.
در این بخش، به ساختار کلی هر قسمت و نحوهٔ اجرا میپردازیم.
ورود کارآفرینان و ارائهٔ ایده
در ابتدای هر قسمت، چند تیم یا کارآفرین وارد صحنه میشوند. آنها محصول یا خدمات خود را معرفی کرده، توضیح میدهند که چه چیزی دارند، چه مشکلی حل میکنند، چقدر فروش داشتهاند، چه میزان سرمایه میخواهند و در ازای آن چه سهمی پیشنهاد میدهند.
نقد و پرسش سرمایهگذاران
پس از ارائه، یکی از Sharks (یا چند نفرشان) شروع به پرسش میکنند: مثلاً دربارهٔ هزینهٔ تولید، حاشیهٔ سود، بازار، برنامهٔ بازاریابی، رقبا و … . این پرسشها خیلی مهماند چون نشان میدهند ایده تا چه حد جدی است.
پیشنهاد، رد یا مذاکره
اگر یکی از سرمایهگذاران علاقهمند شود، پیشنهاد میدهد. ممکن است پیشنهاد با شرایط خاصی همراه باشد (مثلاً سرمایهٔ کمتر با سهم بیشتر، یا حق امتیاز). گاهی کارآفرینان میان سرمایهگذاران مختلف مذاکره میکنند. اگر توافق نهایی شود، قرارداد امضا میشود؛ در غیر این صورت ممکن است «به ما نپیوستند» شود.
بخش نتیجه
پس از بخش اصلی، ممکن است گزارش کوتاهی از وضعیت بعدی کسبوکار ارائه شود (در بعضی قسمتها «بعد از برنامه چه شد؟»). این بخش برای مخاطب جذاب است چون میبیند آیا وعدهها عملی شدهاند یا نه.
در ادامه، به معرفی دقیق هرکدام از سرمایهگذاران اصلی برنامه «Shark Tank» نسخهٔ آمریکا میپردازیم: سابقه، ویژگیها، سبک سرمایهگذاری و نکات جالب.
باربارا کورکران (به انگلیسی : Barbara Ann Corcoran)
نام کامل: Barbara Ann Corcoran.
تولد: ۱۰ مارس ۱۹۴۹، ایالات متحده.
زمینهٔ کاری: کارآفرین، سرمایهگذار، نویسنده و سخنران. وی شرکتی به نام The Corcoran Group در زمینه املاک و مستغلات در نیویورک تأسیس کرد و بعدها آن را به مبلغ قابلتوجهی فروخت.
در برنامه Shark Tank از اولین فصلها حضور دارد و یکی از سرمایهگذاران ثابت است.
نکات برجسته:
تجربهٔ شخصی از شروع با سرمایهٔ کم و موفقیت در زمینه املاک.
یکی از کسانی است که تمرکز زیادی بر «ارزش پیشنهادی» (USP) و برند دارد.
در مصاحبهها به کارآفرینان میگوید: «اگر نمیتوانی داستانت را بهخوبی بگویی، کسی سرمایهگذاری نمیکند.» (بهطور خلاصه)
چرا جذاب برای مخاطب ایرانی؟ چون نشان میدهد یک زن کارآفرین با شروع کوچک توانسته به موفقیت برسد؛ برای زنان کارآفرین یا کسانی که خواهان الهاماند، بسیار مثالزدنی هست.
مارک کیوبن (به انگلیسی : Mark Cuban )
نام کامل: Mark Cuban.
تولد: ۳۱ ژوئیه ۱۹۵۸، پیتسبرگ، پنسیلوانیا، آمریکا.
زمینهٔ کاری: کارآفرین، سرمایهگذار، مالک باشگاه بسکتبال «دالاس ماوریکس» (Dallas Mavericks).
حضور در برنامه: Mark Cuban از فصل ۲ وارد برنامه شد و تا فصلهای بعد بهعنوان یکی از Sharks شناخته میشود.
ویژگیها:
دیدگاه روشن و مستقیم؛ اغلب با صداقت کامل مسائل مالی را بیان میکند.
تجربهٔ زیادی در دنیای فناوری، رسانه و ورزش دارد.
نکتهٔ ویژه: برای بلاگرها یا وبلاگ شما، میتوانید بخشی به «چرا مارک کی به برنامه اضافه شد؟» و «رفتار او در میز مذاکره» اختصاص دهید.
لوری گرنیه (به انگلیسی : Lori Grenier)
نام کامل: Lori Greiner.
تولد: ۹ دسامبر ۱۹۶۹ (حدوداً).
زمینهٔ کاری: مخترع، کارآفرین و سرمایهگذار. وی بیش از ۱۰۰ محصول تولید کرده و چندین پتنت دارد.
در برنامه: از فصل ۳ بهعنوان Shark حضور دارد.
سبک سرمایهگذاری: غالباً به محصولاتی علاقهمند است که قابلیت فروش بالا و تکرارشوندگی دارند، مخصوصاً در حوزه مصرفکننده.
برای وبلاگ میتوانید بنویسید: «چطور لوری توانسته از طراحی محصول تا فروش عمده پیش برود؟» و «دروغها یا سختیهای راه او».
رابرت هرجواک (به انگلیسی : Robert Herjavec)
نام کامل: Robert Herjavec.
تولد: ۱۴ سپتامبر ۱۹۶۲، کراوِزینی (Croatia سابق)، یوگسلاوی؛ بعداً به کانادا مهاجرت کرد.
زمینهٔ کاری: کارآفرین در زمینه فناوری و امنیت سایبری، مدیرعامل شرکت Herjavec Group.
حضور در برنامه: یکی از Sharks ثابت از فصلهای اولیه.
ویژگیها:
داستان مهاجرت موفق؛ از فردی ساده به سرمایهگذار بزرگ.
با صبوری و روشهای منطقی صحبت میکند، برای مخاطب، الگوی «از صفر تا صد» محسوب میشود.
دیموند گارفیلد جان (به انگلیسی : Daymond John)
نام کامل: Daymond Garfield John.
تولد: ۲۳ فوریه ۱۹۶۹، نیویورک، آمریکا.
زمینهٔ کاری: کارآفرین در صنعت مد و فشن، مؤسس برند FUBU.
حضور در برنامه: یکی از Sharks از همان ابتدا.
سبک سرمایهگذاری: اغلب به برندها، محصولات مصرفی با هویت قوی و بازاریابی خوب علاقهمند است.
نکته برای پست شما: میتوانید بخشی به «رمز موفقیت دیمُند در برندسازی» اختصاص دهید.
ترِنس توماس کوین اولیری (به انگلیسی : Terence Thomas Kevin O'Leary)
نام کامل: Kevin O’Leary.
زمینهٔ کاری: سرمایهگذار، کارآفرین و شخصیت تلویزیونی.
حضور در برنامه: از فصل اول در برنامه حضور دارد.
ویژگیها:
معروف است با لقب «Mr. Wonderful».
سبک رفتار سختگیرانهتری دارد: محاسبات مالی دقیق، سؤالهای شدید، کمتر احساساتی.
برای وبلاگ: بخش «چرا او گاهی بدقلق بهنظر میرسد و چرا این مهم است؟» میتواند جذاب باشد.
دنیل لوبتزکی (به انگلیسی : Daniel Lubetzky)
نام: Daniel Lubetzky.
زمینهٔ کاری: مؤسس برند معروف KIND (تنقلات) و سرمایهگذار؛ بهعنوان یکی از Sharks در فصلهای جدید حضور دارد.
نکتهٔ مهم: حضور او نشاندهندهٔ تغییر نسل و ورود سرمایهگذاران جدید به برنامه است؛ این بخش در وبلاگ میتواند بخش «چشمانداز آینده» را شکل دهد.
در این بخش، چند درس کلیدی را که کارآفرینان میتوانند از برنامه Shark Tank بگیرند، مرور میکنیم:
آمادگی و تحقیق دقیق مهم است
قبل از ورود به «تنگنای سرمایه»، کارآفرین باید بداند که بازار چقدر بزرگ است، حاشیهٔ سود چیست، هزینهٔ تولید چقدر است، و جایگاه برند کجاست.
ارزش پیشنهادی (USP) را به وضوح بیان کن
یکی از جملههای پرتکرار در برنامه: «چرا محصول شما؟ چرا حالا؟ چرا شما؟». اگر نتوانید USP را واضح بیان کنید، سرمایهگذار جذب نمیشود.
اعداد شفاف بده
سرمایهگذاران در برنامه به اعداد نگاه میکنند: فروش، رشد، سود، قیمتگذاری، هزینهها. ابهام یا مبهمگویی خطرناک است.
آمادهٔ مذاکره باش، ولی از ارزش خودت دفاع کن
ممکن است پیشنهادی کمتر از چیزی که خواستهای بدهند، یا شرایطی بگذارند که سهم شما خیلی کاهش یابد. تصمیمگیری هوشمندانه مهم است.
داستان پشت محصول مهم است
مردم و سرمایهگذاران عاشق داستاناند؛ داستانی که نشان دهد چرا این کسبوکار مهم است، چه مشکلی حل میکند، چگونه متفاوت است.
پس از برنامه نیز کار ادامه دارد
گرفتن سرمایه تنها شروع است. رشد، بازاریابی، تیم، اجرا مهمترند. نسخههایی که پس از برنامه نابود شدهاند، زیادند.
