این مقاله مربوط به تاریخچهای از جوامع، تأثیر اطلاعات جعلی روی جوامع مختلف و راهکارهای تشخیص اطلاعات جعلی از اطلاعات واقعی است. در این مقاله تاریخ شکلگیری و دیجیتال شدن جوامع را به صورت جداگانه توضیح دادهام و تمرکزم را روی بخش اطلاعات جعلی گذاشتهام تا موضوع «مغالطه»(استدلالهای منطقی اما نادرست که به سادگی باور میشوند) که در عصر امروز چالشی جدی هستند به صورت کامل و دقیق بررسی کنم.
در این مقاله سعی در پوشش مباحثی مانند فنآوری دیجیتال، مغالطه، اخبار جعلی، ابعاد مختلف تأثیرات مغالطه، راهحلهای تشخیص مغالطه و ... شده است. از ابتدا به بررسی ابعاد جامعهشناسی این موضوعات پرداخته و در بخشهای بعدی به بررسی تأثیرات اخبار جعلی و مغالطه در جامعه خواهیم پرداخت.
برای اینکه بتوانید منبع دقیق هر قسمت از بخشهای اول تا ششم را به دست آورید، به شمارههای زده شده در انتهای متن هر بخش، در پانویس یا در بخش «منابع و مراجع» مراجعه کنید.
میخواهم برایتان از جامعه امروز بگویم، جامعهای که اگر به بررسی تاریخ و سرگذشت آن بپردازیم، تحولات زیادی را مشاهده میکنیم. تحولاتی در حوزه فرهنگ، اقتصاد و سیاست. این تحولات بُعد دیگری هم دارند، یعنی تأثیر روانی که در این مقاله از یک نوع آن یعنی تأثیرات باورپذیری بالای «مغالطات» گفته شده است. از این تحولات استفاده میکنیم و به بررسی جامعه و تأثیرات مغالطه روی جامعه میپردازیم. [ ۱ ]
در این مقاله تاریخ جامعه، به دو بخش تحولات اساسی و جامعه دیجیتال تقسیم شده است. در این بخش شکلگیری اساسی جامعه را بررسی میکنیم.
جامعه، تشکیلاتی از مردم است که در آن، مردم با فرهنگهای مختلف و شیوههای رفتاری گوناگون، در کنار یکدیگر به زندگی میپردازند. در گذشته، اعضای یک جامعه، آزادی عمل بیشتری نسبت به امروز داشتند و میتوانستند بدون آنکه فردی در کار آنها مداخله کند، به انجام کار خود بپردازند. اما در طی سالیان، مردم با همفکری به نتیجهای تاریخساز و مهم رسیدند، اقداماتشان نباید به نابرابری جامعه منجر شود. [ ۳ ]
همین نتیجه باعث شد تا مردم مجموعهای از هنجارهای اجتماعی را اختراع کنند که باعث انتظام و میزان برابری مطلوبی بین مردم شود؛ آن مجموعه، «قانون» بود. مجموعه مقرراتی که به مردم اجازه میداد تا حق و حقوقی برای خود داشته باشند و بتوانند از آن دفاع کنند. [ ۳ ]
بنابراین میتوان نتیجه گرفت که مردمِ درون یک جامعه، باعث تغییر و تحول یک جامعه میشوند و خود مردم هستند که یک جامعه را تشکیل میدهند. یا باعث پیشرفت، یا باعث پسرفت جامعه میشوند. [ ۳ ]
از این اطلاعات میتوان در تاریخچه و تأثیرات موضوعاتی مانند اخبار جعلی در بخشهای بعدی استفاده نمود و رفتار جامعه را به عصر دیگری از جامعه مرتبط کرد که در بخشهای بعدی به بررسی آن خواهیم پرداخت.
این بخش طبق تحقیقات جامعهشناسی و خلاصهای از منابع گوناگون است.
تحولاتی که در بخشهای قبل خواندیم، تنها بخشی از تحولات جوامع بود که تا قبل از اختراع صنعت دیجیتال اتفاق افتاده بود. از این بخش به بعد، قرار است به بررسی نیمه دوم تاریخ جامعه، یعنی جامعه دیجیتال بپردازیم.
جامعه دیجیتال از زمانی شکل گرفت که شبکه جهانی یا همان اینترنت به صورت عمومی عرضه شد. این فنآوری در بیشتر کشورهای دنیا، در دهه ۱۹۹۰ میلادی و در ایران، در اوایل دهه ۱۳۷۰ شمسی به عموم ارائه شد. به همین سبب، مردم میتوانستند از راه دور با یکدیگر ارتباط داشتهباشند. [ ۱ ] [ ۴ ] [ ۷ ]
این شبکه به قدری توسعه یافت که دیگر نه تنها افرادی که یکدیگر را میشناختند میتوانستند با یکدیگر از راه دور ارتباط بگیرند، بلکه همگی مردم اعم از افراد آشنا و ناآشنا میتوانستند با یکدیگر ارتباط بگیرند! این نقطه شروع پیامرسانها و شبکههای اجتماعی بود که امروزه به مجموعه آنها، فضای مجازی میگوییم. [ ۱ ]
اگرچه جامعه دیجیتال باعث پیشرفت جامعه شد اما بستری شد برای ورود اخبار جعلی به جامعه که در ادامه به آن خواهیم پرداخت. [ ۴ ] [ ۱ ]
بخشی از این اطلاعات از تحلیل و تحقیقات هوش مصنوعی و بخشی دیگر هم مربوط به تحقیقات بنده از تارنماهای گوناگون است که در بخش پیوست میتوانید به پیوند آنها دسترسی پیدا کنید.
پس از توسعه یافتن جامعه دیجیتال، مردم بیشتر زمان خود را صرف فضای مجازی میکردند. اتفاقات متحولکننده و مهمی هم در این زمان رخ داده بود، اطلاعرسانی اخبار و موضوعات مختلف در فضای مجازی. این، یک رخداد مهم و کاربردی در فضای مجازی بود، چراکه باعث شد تا اخبار، سریعتر از نهادهای خبررسان وابسته به نهادهای حکومتی منتقل شوند و مردم زودتر از اتفاقات کشور خود و اطراف باخبر شوند. اما پس از امتداد این خبررسانیها و فرارسیدن عصر جدیدی از فنآوری دیجیتال، چالشی جدی در فضای مجازی پیش آمد که در بخشهای بعدی به عواقب این چالش خواهیم پرداخت. [ ۱ ]
این بخش بر اساس دانشهای اطلاعاتی و پرداختن به بررسی موضوعات فضای مجازی نوشته شده است.
در بخشهای قبلی به تحولاتی که جوامع مختلف در حوزه فنآوری دیجیتال داشتند، اشاره کردیم و به صورت خلاصه ولی مفید توضیح دادیم. حال میخواهیم به بحث اصلی مقاله، یعنی اخبار جعلی و اهمیت آن در جامعه بپردازیم.
در زمانی که فضای مجازی بسیار رشد کرد و مردم توانایی به اشتراک گذاشتن اخبار را با یکدیگر از راه دور پیدا کردند، برخی از سازمانها، شروع به ساخت اخبار جعلی کردند. هدف آنها این بود که اخباری جعلی را در ذهن مردم نهادینه کنند که از سودهایی که در آینده برای آنها دارد بتوانند استفاده کنند. به این نوع از اخبارها در زبان انگلیسی، «Fake News» میگویند. [ ۱ ] [ ۶ ]
از زمانی که اخبار جعلی ساخته شدند، برخی از مردم هم بدون دلیل این کار را انجام دادند. این کارها عواقبی دارد اعم از ایدئولوژیهای مغرضانه، دستکاری افکار عامه مردم، ایجاد تنشهای عمومی، فقدان پیوستگی مردمی و ... . [ ۱ ]
[ ۶ ]
درواقع اکثر اخبار جعلی از نوع انتقال اطلاعاتی به نام «مغالطه» استفاده میکنند. یعنی بیان استدلالهایی مانند استدلالهای جنگی در اخبار(استدلال احساسی درباره جنگ، ترساندن مخاطبان یا کلیگویی درباره گروه یا گروههایی خاص)، به گونهای که عامه مردم که توانایی تشخیص استدلال منطقی اما نادرست را ندارند، به راحتی باور کنند. [ ۱ ] [ ۳ ] [ ۵ ]
در این بخش سعی در فهماندن اهمیت تشخیص مغالطات در فضای مجازی بود که در بخشهای بعدی ارتباط این موضوع با موضوعات دیگر را بررسی خواهیم کرد.
این بخش بر اساس مطالعات رسانهای، پرس و جو از دیگران و صحبتهای استاد علی عباسی دبیر مباحث مغالطه و تشخیص مغالطه تدوین شده است.
درست است که امروزه با پیشرفت فنآوری و هوش مصنوعی، میتوان اخبار جعلی را به صورتی که تشخیص آنها از اخبار واقعی بسیار دشوار باشد ساخت، اما با دانشِ بر مغالطه و تحقیق، میتوانیم بفهمیم کدام اخبار جعلی و کدام اخبار واقعی هستند. [ ۱ ] [ ۳ ] [ ۵ ]
برای اینکه بتوان در حوزه مغالطه و تشخیص مغالطه دانشی کسب کرد، باید مطالعات زیادی انجام داد و با بررسی و تحلیل مغالطات معروف، دانشی در این حوزه کسب کرد. این کار نیاز به خواندن کتابهایی مانند کتابهای مغالطات معروف و روشهای تشخیص آنها دارد که به سادگی میتوان آنها را بررسی کرد. [ ۳ ] [ ۱ ] [ ۵ ]
روشهایی دیگر مانند بررسی سوابق رسانه یا نویسنده، تشخیص مغلطهها بر اساس استدلالهای بر پایه احساس(استدلالهایی که بر پایه منطق نیستند)، کلیگویی و حذف بخشهای مهم یک موضوع، استفاده از صحتسنجهای خبری(مانند صحتسنج factcheck) و ... برای تشخیص اخبار جعلی بسیار مناسب هستند که شما به راحتی میتوانید از طریق آنها به صحت خبر پی ببرید. [ ۴ ] [ ۱ ] [ ۵ ]
در این مقاله به بررسی تاریخچه جوامع و موجودیت اخبار جعلی پرداخته شد. نتیجهای که از این مقاله میتوان گرفت، این است که باید مهارت تشخیص مغالطات را در خود تقویت نمود تا از تأثیراتی که اخبار جعلی و مغالطات بر ما میگذارند در امان ماند. [ ۱ ]
محتوای بخشهای پیشین بیشتر از تفکرات، نظرات و تحقیقات از تارنماهای گوناگون است که در بخش بعدی یعنی بخش پیوست میتوان به آنها دسترسی پیدا کرد.
در این مقاله اطلاعاتی از منابع مختلف آمده است که میتوانید از طریق پیوندهای زیر به این اطلاعات دسترسی پیدا کنید:
پرسشهایی از هوش مصنوعی «Grok 3» با موضوع «فنآوری دیجیتال»
تارنمای «ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد» با موضوع «فنآوری رایانهای»
تارنمای «ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد» با موضوع «اخبار جعلی»
تارنمای «ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد» با موضوع «مغالطه و مغلطه»
صحبتهای استاد «علی عباسی» دبیر مبحث «مغالطات و تشخیص مغالطات»
صحبتهای استاد «سید سینا ساداتی شاد» در موضوع «تعریف و علت وجود قانون»
دانش و استدلالهای شخصی و پرس و جو از افراد دیگر
[ ۱ ] دانش و استدلالهای شخصی
[ ۲ ] صحبتهای استاد «ساداتی شاد»
[ ۳ ] صحبتهای استاد «عباسی»
[ ۴ ] پرسشهایی از هوش مصنوعی «Grok 3»
[ ۵ ] موضوع «مغلطه» از تارنمای «ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد»
[ ۶ ] موضوع «اخبار جعلی» از تارنمای «ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد»
[ ۷ ] موضوع «فنآوری رایانهای» از تارنمای «ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد»
متشکرم از شما بابت خواندن این مقاله، امیدوارم این مقاله برایتان مفید بوده باشد.
