40 سال 40+ سریال/ شناسنامه ای از تنوع روایت در مجموعه های تلویزیونی 4 دهه اخیر


دست پر تلویزیون به لحاظ ساخت سریال های ماندگار طی 4 دهه اخیر سبب شد تا به فکر تهیه فهرستی از این مجموعه های تلویزیونی باشم. این فهرست با توجه به اثربخشی اجتماعی، ماندگاری، ساختار حرفه ای و رعایت الگوی ژانر بدون ترتیب و اولویت تدارک دیده شده است. در ضمن مجموعه های موفق شبکه نمایش خانگی هم در این فهرست قرار گرفته اند.

1- امام علی(ع)/ حماسی - مذهبی

مهم ترین سریال تاریخی تلویزیون، پرداختی جذاب به زندگی شهسوار بی رقیب عدالت و تقوا امیرمومنان علی مرتضی(ع) دارد. الگوی قهرمان و ضد قهرمان به خوبی در این سریال رعایت شده و اغلب بازیگران مجموعه توانسته اند شاید بهترین و اثرگذارترین بازی های کارنامه هنریشان را در این مجموعه به یادگار بگذارند. این سریال به دلیل اشاره و پرداخت مستقیم به زندگی اصحاب بدر و شورا(امام علی(ع)، عمار یاسر، ابوذر غفاری، ابن مسعود، عثمان بن عفان، طلحه، زبیر و سعدبن ابی وقاص) از یکسو، پرداخت هدفمند به زندگی اصحاب برجسته امیرمومنان همچون مالک اشتر و محمد بن ابی بکر از سوی دیگر همچنین توجه دراماتیک ارزشمند به شخصیت های ضد قهرمانی چون معاویه، ولید بن عقبه، عمروعاص، مروان بن حکم، ابوموسی اشعری و هواخواهان اموی آنها توانسته تا به عنوان یک یادگاری مهم و ارزشمند رسانه ای یا به بیان بهتر میراث گران بهای رسانه ای 40 سال اخیر معرفی شود.

2- آرایشگاه زیبا/ کمدی درام خانوادگی
سریالی که همچنان دارای حرف و پیام برای مخاطبانش است. سوژه تاثیرپذیری پسر از مادر در جریان ازدواج، گعده های دوستانه برای صحبت و جوک گفتن در یک محل خاص به عنوان شناسه ای از سبک زندگی ایرانی ها در این سریال به درستی مورد تاکید قرار می گیرد. چالش ازدواج مرد میانسال مجرد با زن دارای فرزند هم به خوبی در این سریال مطرح شد. از زاویه ای دیگر مجموعه مرضیه برومند در مقیاس زمانی دهه 60 و 70 تجربه ای نوآورانه در نظر می آمد و شکلی از کمدی موقعیت مبتنی بر قابلیت های محیط و مکان را نشان می داد. این تجربه به دلیل تامل مناسب بر روی موقعیت دراماتیک یک آرایشگاه مردانه و آدم هایی که در آن رفت و آمد داشتند، کمدی نابی را آفرید که هنوز هم طراوت خود را حفظ کرده است. اتفاقات و وقایعی که در این آرایشگاه می افتاد در ظرف زمانی خود نوآورانه به نظر می آمد و بازی تماشایی بازیگرانش از جمله رضا بابک و محمود بصیری در جاافتادن بهتر بستر کمیک اثر نقش موثری داشت.

3- آژانس دوستی/ کمدی درام اجتماعی
یکی از مهم ترین مجموعه های نشر دهنده صمیمیت و دوستی و بازتابنده صفات همدلی و اتحاد، همچنان برای مخاطبان جذاب و گیراست. کارگردانان این مجموعه اپیزودیک که هر قسمت آن به یک موضوع مشخص اجتماعی می پرداخت از فرصت قرار داده شده در اختیارشان به بهترین نحو استفاده کردند و مجموعه ای را برای مخاطبان تولید کردند که پیام هایش هیچگاه کهنه نمی شود و گذر زمان از جاذبه هایش نمی کاهد. از زاویه دیگر صداقت و دوستی دو مولفه مفهومی در مجموعه اپیزودیک آژانس دوستی هستند؛ بازی ها در خدمت روایت شکلی مناسب یافته بودند و جنس کمدی برمبنای موقعیت هایی ملموس از زندگی ایرانی شکل گرفته بود. زنده یاد اسماعیل داورفر و مرحوم حسین پناهی دو حضور خوب را در این اثر تجربه کردند و مراودات رانندگان آژانس و لحظاتی که از زندگی خانوادگی آنها به ثبت می رسد از جمله نمونه های ماندگار در تولید یک کمدی – درام ایرانی است.

4- افسانه سلطان و شبان/ کمدی درام تاریخی
یکی از مهم ترین مجموعه های کمدی تلویزیونی، از موقعیتی جذاب در نگارش فیلمنامه بهره می برد. شرایطی که منتج به یک دگرگونی و جابه جایی دو فرد همتاسه(شباهت چهره) با هم می شود. افسانه سلطان و شبان همچنان تماشایی است و روند متفاوتی که سلطان و شبان پس از جابه جاییشان با هم در زندگی تجربه می کنند به خوبی در موقعیت های کمیک سریال نشسته است.

5- آپارتمان/ درام خانوادگی
یک فهرست قلقلک دهنده از بازیگرانی که بعدها هر یک به شناسنامه سینما و تلویزیون بدل شدند. سوژه ای جنجالی و یک زوج بازیگری جذاب و جوان در آن زمان(امین تارخ و فاطمه گودرزی) در کنار همسایه های تا حدودی عجیب و غریب که مخاطبان را برای تماشای این سریال به شدت جذب می کردند.

6- آینه عبرت/ درام اجتماعی

همانگونه که از اسم این سریال مشخص است، آینه عبرت برای دادن پیام های گل درشت اجتماعی ساخته شده است. پیام هایی ذیل موضوع واحد اخلاق گرایی و حفظ کرامت انسانی که این سریال را با وجود کهنگی ساختاری و بازی های تاحدودی غلوگونه همچنان واجد ارزش هایی برای بازبینی مجدد کرده است.

7- آوای باران/ ملودرام اجتماعی
ساخت اثر اقتباسی بی آنکه ادعای آن وجود داشته باشد و اشاره ای به داستان های اصلی شود هنری است که کارگردان این مجموعه به کار گرفته است. آوای باران با ترکیب تماتیک داستان های کلاسیک و مشهوری چون اولیور توئیست و سیندرلا توانست تا اشک های مخاطبان را دربیاورد و برای بخشی از مخاطبان به یاد ماندنی شود. اگرچه به لحاظ ساختاری، کار دارای لنگی های دراماتیکی است اما در کل می تواند به عنوان یکی از سریال های مهم 4 دهه در نظر بیاید.

8- او یک فرشته بود/ درام اعتقادی
بخشیدن قالب نمایشی و جسمی به شیطان برای اولین بار در مجموعه او یک فرشته بود انجام شد. بهاره افشاری با ایفای نقش شیطان توانست تا خود را به مردم بشناساند و روند افول شخصیت اصلی با بازی زنده یاد حسن جوهرچی به خوبی نقش وسوسه های شیطانی در پسرفت اعتقادات فردی و فرورفتن در منجلاب منیت ها و خودخواهی ها را نمایش داد.

9- بدون شرح/ کمدی موقعیت
اولین مجموعه نودشبی که به طور مستقیم با یک صنف(روزنامه نگاران) شوخی می کرد. این مجموعه توانست تا موانع شوخی با اصناف را از پیش روی سریال ها بردارد. تکه کلام های شخصیت اصلی سریال(آقای کاووسی) خیلی زود در میان مردم رواج یافت و هنوز هم کاربرد دارد.

10- پایتخت(5 فصل)/ کمدی خانوادگی
موقعیت آشنای خلق یک خانواده نمادین ایرانی طی 5 فصل توانست تا مردم را با کمدی متفاوتی مانوس کند و به دنبال کردن موقعیت های پیش آمده برای خانواده معمولی راغب سازد. مجموعه سیروس مقدم در حوزه سناریو از بهترین تجربه های کمدی تلویزیونی است. رگه های پررنگ ملودرام و خلق موقعیت های حساب شده کمدی که از همان اتفاقات لحظه ای و ناگهانی برمی آید سبب طبیعی شدن واکنش ها و جاافتادگی بهتر شخصیت ها در نزد مخاطب می شود. سیر طبیعی شکل گیری رویدادها و تلفیق هنرمندانه موقعیت های ملودرام و کمدی امتیاز ویژه مجموعه پایتخت است.

11- پاورچین/ کمدی موقعیت
شاید حتی مهران مدیری و پیمان قاسم خانی هم نمی دانستند که قرار است با سریال پاورچین، آغاز کننده مسیری باشند که از دل آن یک ملت خلق شوند و داستان های زندگیشان به مهم ترین کمدی تلویزیونی پس از انقلاب( شب های برره) منتهی شود؛ اما بومی سازی داستان های اقتباس شده از مجموعه پرطرفدار دوستان(فرندز) سبب شد تا موتور درام در این مجموعه خیلی زود روشن شود و به دلیل خلاقیت های به کار گرفته شده در این اقتباس هوشمندانه، مجموعه پاورچین به یک نماد و شناسه مهم از فرهنگ زیست ایرانی بدل شد.

12- پدرسالار/ درام خانوادگی
روایتی ایرانی از تقابل سنت و مدرنیته در قالب جدل های محمدعلی کشاورز(آقا اسدالله) و کمند امیر سلیمانی(آذر، عروس اسدالله خان) که هنوز هم جذاب و تماشایی است. مجموعه تلویزیونی پدرسالار بازتابنده دوره ای از سبک زندگی جامعه ایرانی موسوم به شیوه زیست دورهمی و کنارهمی است که تا اواخر دهه 70 مرسوم بود و روایتی آشنا از سبک زندگی خاصی را تداعی گر است که پیش از همه گیر شدن فرهنگ آپارتمان نشینی و تبدیل شدن خانه های ویلایی به برج ها و واحدهای مسکونی آپارتمانی بین ایرانی ها رواج داشت.

13- پرده نشین/ درام اعتقادی
توجه به سبک زندگی طلبگی روایتی کمتر بیان شده در تلویزیون و سینما بود و بهروز شعیبی با ساخت پرده نشین گوشه چشمی هنرمندانه به این سبک زندگی خاص داشت. نقش آفرینی بازیگران در نقش طلبه ها به زیبایی انجام شد تا سریال در فهرست مجموعه های تلویزیونی ماندگار سهمی را به خود اختصاص دهد. به واقع این سریال نماینده قشری از مخاطبان دارای دغدغه در حوزه های معرفتی و عرفانی است که توانسته با مخاطبان عام هم ارتباط برقرار کند.

14- پس از باران/ درام ایلیاتی

پس از باران روایتی انسانی از روابط ارباب و رعیتی بود. این سریال با موضوع قراردادن زندگی خانواده یک ارباب و حضور دختری با عنوان همسر دوم ارباب، به نمایش شرایط جدید و مخالفت‌های خانواده ارباب «همسر اول» و عواقب و عوارض چنین حضوری می‌پرداخت. در این سریال عشق همراه با ارباب بودن، و مظلومیت زنان دوم اربابان و قدرت اربابان و خان‌ها را در گذشته می‌توان دید. این سریال روایتی از دوران زندگی در زمان رضا شاه پهلوی است و مشکلاتی که مردم متحمل می‌شدند. برخی این سریال را از این رو که زن به دلیل ناباروری برای شوهرش زن دوم می‌گیرد و در نهایت هم مزد این کار خیرش را می‌گیرد و خودش بچه‌دار می‌شود، از دیدگاه فمینیستی مورد نقد قرار داده‌اند. این سریال با فلاش‌بک و زمان‌های تودرتو بود. اتفاقاتی که در ذهن شخصیت‌ها به محض یادآوری برای مخاطب به نمایش درمی‌آمد. بازی خوب بازیگران توانست در آن زمان سریال را تا اندازه‌ای قابل قبول جلوه دهد، هرچندکه برقراری پیوندها بین اتفاقاتی که در گذشته رخ می‌داد و وقایعی که در زمان حال می‌گذشت، برای مخاطب کمی دشوار بود. نکته مهم در این مجموعه شخصیت ارباب است - همان مرد بی گناه دو زنه که بر خلاف میل خود و به اصرار همسرش زن دوم گرفته. این مرد، بیگناه‌ترین فرد این مجموعه‌است. اگر هم‌سایه به سایه، زن دوم فراری را تعقیب می‌کند در حقیقت برای نجات جان او از دست برادر بیرحم زن اول است و اصلاً قصد آزار او را ندارد.

15- پهلوانان نمی میرند/ درام تاریخی – حماسی
این سریال داستانی در زمان قاجار را در شهر تهران روایت می‌کند که پهلوانان ورزش باستانی مورد اعتماد و احترام همه مردم بودند. ناگهان پهلوان اول پایتخت کشته می‌شود. در ادامه شخصیت های دیگری چون پهلوان جواد کشته می شوند. در این راستا پهلوان نصرت فرزند اول پهلوان خلیل مرحوم پیگیر قضایا شده و درمی یابد قتل ها زیر سر پهلوان متظاهر و مکار پایتخت است که در میانه داستان کنسول روس نیز با او همداستان شده است‌. در انتها پهلوان نصرت به یاری دو تن از مریدانش و پهلوان قیلیچ و یک نظامی باوجدان قاتلان را به سزای اعمالشان می رساند. در داستان پیچیدگی های زیادی رخ می دهد و روایت درواقع برآمده از یک داستان جنایی تحت تاثیر داستان های آگاتا کریستی است.

16- خودروی تهران 11/ کمدی موقعیت
در دورانی که استفاده مردم از خودروی پراید به تازگی وارد فرهنگ تردد شهری شده بود، مجموعه تولید شده توسط مرضیه برومند با محور قرار دادن این خودرو و اتفاقاتی که برای صاحبانش می افتاد توانست تا لبخندی شیرین را بر چهره مخاطبان بنشاند.

17- خانه به دوش/ کمدی موقعیت
یکی از مهم ترین مجموعه های مناسبتی ماه رمضان با فیلمنامه درخشان رضا عطاران که برآمده از طرحی داستانی نوشته اصغر فرهادی بود مخاطبان را جذب کرد. خانه به دوش بهترین نقش آفرینی کارنامه تلویزیونی حمید لولایی است و الگوی قهرمان و ضد قهرمان را در ژانر کمدی به خوبی می پروراند.

18- خانه سبز/ کمدی - درام خانوادگی
صدای جذاب زنده یاد خسروشکیبایی بر تیتراژ ابتدایی این مجموعه همچنان یکی از مهم ترین شناسه های این اثر خوش ساخت و تماشایی است. بهترین بازی تلویزیونی رامبد جوان و ایجاد ارتباط مهندسی شده درست میان آدم های خانه سبز، دستاوردی مهم برای مجموعه ای است که مهرورزی و صمیمیت انسانی دو پیام ویژه آن بود.

19- خواب و بیدار/ اکشن – پلیسی
مهدی فخیم زاده سال ها پس از دوران رونق ژانر اکشن در سینما و تلویزیون، به کمک فرمانده وقت نیروی انتظامی یکی از مهم ترین ضد قهرمان های نامتعارف مجموعه های تلویزیونی را با خلق شخصیت ناتاشا رونمایی کرد. خواب و بیدار چنان با استقبال مردم روبرو شد که رویا نونهالی را همچنان با ناتاشا به یاد می‌آورند.

20- وضعیت سفید/ تاریخی – درام
وضعیت سفید شاید مهم ترین درام اجتماعی با رویکرد به دهه 60 و شرایط جنگی آن روزهاست. به واقع نمادها به خوبی در این سریال به کار گرفته شد و وضعیت جامعه در دوران جنگ به خوبی در قالب ترس ها و دلهره ها، عاشقیت های نسل نوجوان و جوان آن دوران و نامه نگاری ها و کادو خریدن های برآمده از سادگی درون و صفای دل آن نسل، همگی به زیبایی در این سریال به نمایش درآمد. به واقع گزاف نیست اگر وضعیت سفید را تنها سریال موفق بازتابنده افکار جوانان دهه 60 بدانیم. مجموعه حمید نعمت الله با دستمایه قرار دادن یک درام معطوف به ارتباطات خانوادگی خواهران و برادران گلکار و روایت این تفاوت ها و اختلاف ها در بستر زمانی جنگ تحمیلی به نمونه ای شفاف و دقیق از جامعه آن دوران دست یافته است. اینکه چرا این مجموعه توانسته همراهی مخاطب را داشته باشد بیش از هر چیز به رعایت جزئیات در ترسیم فضایی دقیق از محیط و ارتباطات انسانی بر می گردد و این مساله همگامی پنج عنصر فنی کارگردانی، فیلمنامه، بازیگری، فیلمبرداری و طراحی صحنه و لباس را به رخ می کشد. به واقع ترکیب درست این عناصر فنی یک اثر شکیل را به وجود آورده که البته به لحاظ تم روایی گاه دارای نقاط اوج و فرود هیجان ساز نیست و به همین علت در برخی قسمت ها به ریتم کندی می رسیدیم که جریان سریال را در یک رکود قرار می داد. البته این مساله یعنی پرهیز تعمدانه کارگردان از نقاط عطف در فیلمنامه باعث جاافتادگی بهتر شخصیت ها و ارتباط گیری بیننده با مجموعه شده است. بدینسان وضعیت سفید را می توان برآیند نگاه درست کارگردانی دانست که با ادغام دو عنصر مطابقت زمانی با ساختار فنی مجموعه، یک اثر ماندگار را خلق کرده است. پوشش، گویش، محیط طبیعی، ویژگی های روان شناختی و جامعه شناختی، آداب و سنت های ملی و مذهبی در کنار رعایت بسیاری از مسایل در ظاهر کم اهمیت چون بهره گیری از صداهای طبیعی و محیطی در خلق موقعیت های درام یا بهره گیری از تکنیک صداگذاری سر صحنه و استفاده از آواهای آشنا برای جامعه زمان جنگ همچون اعلام رادیویی وضعیت مناطق جنگی یا آژیرهایی که دو وضعیت سفید و قرمز را نمایانگر می ساخت تجربه ای ماندگار را سر و شکل بخشیده است و می تواند نمونه ای اصیل از یک کمدی موقعیت خانوادگی ایرانی با محوریت انقلاب و جنگ در قاب تلویزیون محسوب شود.

21- خونه مادربزرگه/ فانتزی – کودکانه
شور و شوق نسل کودک دهه شصتی از تماشای خونه مادربزرگه یکی از مهم ترین خاطرات مشترک این نسل از برنامه های کودک است. تیپ های عروسکی متنوع، دیالوگ های جذاب و مهارت گویشی بازیگران در خلق صداهای شنیدنی برای عروسک ها سبب شد تا این مجموعه به عنوان نگینی در تاریخ برنامه سازی ویژه کودکان خود را بنمایاند.

22- میوه ممنوعه/ درام اعتقادی
ميوه ممنوعه مجموعه با اهميتي است اما اگر تنها يکي از وجوه اهميت آن را هم در نظر آوريم(بازي درخشان علي نصيريان در نقش حاج يونس فتوحي) دلايل اصلي ماندگاريش شکلي حساب شده تر در ذهن مخاطب مي‌يابد. بازي با نگاه‌هاي علي نصيريان و عشق پيرانه سري حاج يونس به هستي چنان در نحوه اجراي استاد مسلم بازيگري داراي ريزنگره‌هاي حسي فکورانه شد که اگر آن را به عنوان نمونه‌اي مثال زدني از بازيگري در تلويزيون ياد کنيم بيراه نباشد.

23- در پناه تو/ درام خانوادگی

ديالوگ رامين به مريم درشب ازدواج چنان خاضعانه گفته شد که شايد هيچيک ازبينندگان پايان تلخ اين زندگي را همانگونه که در مجموعه در پناه تو نمايش داده شد تصور نمي‌کردند. اين مجموعه اولين عاشقانه جوانانه درسيماي جمهوري اسلامي بود و به همين دليل درذهن هريک ازجوانان دهه شصتي عاشق سينما داراي جايگاهي مشخص است؛ جايگاهي که با تماشاي مجدد، ميلي وافر و شوقي دروني را در هر يک از جوانان نسل سومي فعال مي‌کند.

24- دوران سرکشی/ درام اجتماعی
زندگی تلخ روناک و فرار از منزل عموی ترسناکش با بازی دیدنی رحمان باقریان از جمله موقعیت‌های ماندگاری بود که یک خانواده غیرطبیعی و تأثیرات منفی و آسیب‌هایش در حوزه رفتارهای فردی ـ اجتماعی را بازتاب می‌داد. بررسی نقش منفی تنش‌های روحی روناک از تجربه زندگی با عمویش در تصمیم او به فرار، نقطه مثبت مجموعه به شمار می‌آمد.

25- رعنا/ درام انقلابی
داود میرباقری طی روایت این داستان، مقطعی از تاریخ معاصر را نیز روایت کرد. بخش عمده‌ای از داستان مجموعه «رعنا» به شیوه فلاش بک روایت شده است. به واقع «رعنا» تجربه نمایشی جدیدی برای داود میرباقری و تلویزیون بود و این مجموعه برگرفته از فضای اجتماعی و سیاسی آن دوران ساخته شد. رعنا جزو کارهای خوب و پرخاطره تلویزیون از یک کارگردان متبحر در عرصه سینما، تئاتر و تلویزیون است. ساختار نمایشی خوب و شخصیت‌ پردازی‌های اصولی ،مقبول و دیالوگ‌های خوب از امتیازهای مجموعه رعنا بود.

26- روزگار جوانی/ کمدی – درام خانوادگی
روزگار جواني هنوزهم مجموعه‌اي دل پذيراست. بخشي از اين دل پذيري به توانايي سناريست جواني باز مي‌گردد که از همان ابتدا در مسير افتخارات بزرگ قدم مي‌زد. اصغر فرهادي از همان زمان در قامت يک پديده خود را مطرح کرد و غم و شادي ملموس در نوشته‌هايش سبب توليد مجموعه‌ها و فيلم‌هاي استانداردي شد که مهمترين عنصرشان شخصيت پردازي دقيق بود.

27- روزگار قریب/ درام اتوبیوگرافیک(زندگینامه ای)
«روزگار قریب» اگرچه اتفاقات تاریخی را به صورت مستقیم نشان نمی‌دهد اما از طریق تصویر کردن اثرات این اتفاقات روی زندگی یک نخبه ایرانی و خانواده‌اش موفق می‌شود خوانشی دقیق و متفاوت از تاریخ ایران ارائه دهد و از بهترین سریال هایی است که تصویرگر تحولات تاریخی – اجتماعی و فرهنگی ایران است.

28- روزی روزگاری/ درام ایلیاتی

حضور زنده یاد خسرو شکیبایی در مجموعه تلویزیونی روزی روزگاری دوست داشتنی است و تصویری که از او در این سریال ارائه شد کمک کرد این ستاره محبوب سینما برای مخاطب عام شناخته شود. روزی روزگاری اتفاقی بود که شکیبایی نیاز داشت تا تبدیل به بازیگر محبوب مردم شود و فراتر از هواداران هامون علاقه مندانی پیدا کند. او درسال هایی که برای مخاطب سینما شناخته شده بود در روزی روزگاری مقابل دوربین رفت. فضای متفاوت مجموعه و جذابیت نقش مرادبیک بستری فراهم کرد تا قابلیت های شکیبایی بیشتر دیده شود.

29- زیر آسمان شهر/ کمدی موقعیت
طراحی یک فضای آپارتمانی بکر و تجربه‌نشده در کمدی تلویزیونی و تأمل در مناسبات واحدهای مسکونی این مجموعه که مجالی مناسب برای ارزیابی گونه‌های مختلف خانواده ایرانی به وجود آورد، در خلق فضایی ایرانی مؤثر بود و به‌زیبایی در تعریف مجزای چرخه ارتباطی آدم‌ها عمل کرد. مناسبات فولاد و خشایار، بهروز و همسرش و همچنین نوع برخورد او با برادرزنش، ارتباط دکتر و پسرش و در نهایت مناسبات خانم فرامرزی و غلام ششلول‌بند در حوزه مناسبات شخصی خانوادگی، تحلیلی جزئی‌نگرانه و بکر داشت که تفاوت‌های آشکارش با نوع مناسبات همسایگان با یکدیگر، از خلاقیت فیلمناه‌نویسی متبحر حکایت می‌کرد که معمار کمدی واقع‌نگرانه بر مبنای مهندسی محیط بود.

30- زیر تیغ/ درام خانوادگی
استاندارد بودن مجموعه زير تيغ که از همان قسمت اول به درستي از عنصر جذابيت غافل نشد، يکي از دلايل توجه جشنواره معتبر امي به آن بود. بازي‌هاي شاخص و موسيقي متن دل نواز حسين عليزاده شب‌هايي تراژيک را براي مخاطب ايراني رقم زد. به واقع قرار گرفتن نقطه عطف روایت «زیر تیغ» بر جریان قتل ناخواسته اوس‌اکبر توسط رفیق دیرین و صمیمی‌اش اوس‌محمود و بروز این اتفاق غیر قابل پیش‌بینی در روزهای نزدیک به ازدواج فرزندانشان با هم تداعی‌گر موقعیتی طلایی در ملودرام تلویزیونی است؛ موقعیتی که از فضای حسی مشترک در باور عمومی وام گرفته شده بود و با فضاسازی‌های ملموس و نوع تحلیلی که از مناسبات آدم‌ها ارائه می‌داد، به توفیق خوبی در جذب مخاطب دست ‌یافت. جریان رویارویی پسر ارشد مرحوم با اوس‌محمود به لحاظ رعایت قواعد حسی ملودرام و توجه به استانداردهای تلویزیونی بسیار خوب در اجرای بازیگران متبلور شد.

31- ساختمان پزشکان/ کمدی خلق و خو
هوشياري صحت در بهره گيري از شخصيت هاي جديد يا کمتر استفاده شده در نقش هاي اصلي يک کمدي تلويزيوني درجذابيت مضاعف ساختمان پزشکان تاثيرگذاربود و چينش اجزاي صحنه نيز در يک کارکرد دراماتيک صورت پذيرفت؛ بدین معنا که استفاده کامل از ظرفيت هاي محيط در پرورش موقعيت هاي کميک اقدام حساب شده ای در جاافتادگی بهتر مضامین مجموعه است. از جمله مي توان به تمرکز نويسنده ها بر بافت شخصيتي افراد در ساختمان پزشکان و خانه دکتر افشار اشاره داشت. درک درست از صفات مثبت و منفي آدم ها، بهره گيري از تناقضات تيپيک شخصيت ها ، بهره گيري ازعنصر اختلاف قد و قامت در ميزانسن هاي دوتايي و تاکيد بر تغيير تناژ صداي دکتر افشار در موقعيت هاي مختلف بر ماندگاري مجموعه در ذهن مخاطب تاثيرات ويژه اي داشته است.

32- ساعت خوش/ کمدی – فان

ساعت خوش لحظات شیرینی را برای مخاطبی به وجود آورد که با وسعت شبکه های رسانه ای و مجازی این روزها روبرو نبود و در زندگیش جریان و موقعیت خاص و گزنده ای چون جنگ را تجربه کرده بود؛ صرفا مخاطب آن زمان درپی سرگرم شدن، ابزار سینما را ترجیح می داد و مردم کمتر تلویزیون را جدی می گرفتند و در این شرایط بود که گروه خلاق ساعت خوش برجسته ترین خاطره رسانه ای مردم ایران پس ازانقلاب اسلامی را به وجود آوردند و در پرتو این نگاه بکر به آداب و رسوم اجتماعی و نگرش تیزبینانه درتحلیل مجموعه های موفق آن زمان بود که تیپ سازی هایی چون کارآگاه درک به برگ برنده مجموعه بدل شدند و روابط گرم و صمیمانه عوامل شاخص اصلی در توفیق ساعت خوش بود؛ مجموعه ای که جمعی از بهترین کمدین های تلویزیونی و سینمایی از آن برآمدند و نکته عجیب آنکه دیگر این گروه موفق نتوانست به صورت کامل در کنار هم قرار گیرد. به واقع نکته مهمی که ساعت خوش را از نمونه های پیشینش جدا کرد این بود که برخي تيپ هاي ارايه شده مقبوليتي فراتر ازحد مي يافتند که اين مساله برگرفته از آشنايي مناسب گروه ساعت خوش با ظرفيت هاي دروني جامعه در پذيرش مطلوب کمدي به دليل محيط تلخ حاصل از جنگ تحميلي بود که باعث شد تقابل هاي خان دايي و سعيد، کارآگاه درک و دستيارش هنري، مجري مسابقه هفته وشرکت کنندگان، گزارشگرمسابقات ورزشي و نيز تقليد هنرمندانه بسياري از آهنگ هاي مشهورخوانده شده توسط خوانندگان مقبول آن روزهاي تلويزيون، تبلوري احساس برانگيز در قالب ساعت خوش و سال خوش بيابد و اين نکات همگي از هوشمندي و خلاقيت کمدين های مولفي پرده برمي دارد که گونه کمدي در تلويزيون وامدار نگاه مبتکرانه آنهاست.

33- سرنخ/ درام پلیسی
امیرحسین اوصیا ایرانی ترین تصویری است که از پلیس در مجموعه های نمایشی عرضه شده است. موقعیت ارتباطی نقش در یک کانال سه وجهی از مناسبات با مادر، ارتباط با همکار و برخورد با مظنون و مجرم از شاکله های بومی بهره می برد. به واقع در این مجموعه بعد فضای محیطی تاثیر خوبی را بر بعد بخشی بر رفتارهای اوصیا دارد و البته حتی در این نمونه بومی شده نیز وام گیری از نمونه های غیر ایرانی مشهود است و عصای سرهنگ اوصیا، شمایلی شرلوک هولمزی به وی می بخشد.

34- قطار ابدی/ کمدی چند قطعه ای
مجموعه آيتمي قطار ابدي خاطره ساعت خوش را زنده کرد. تنها تفاوت آن با ساعت خوش اين بود که در آن ازمهران مديري خبري نبود و رضا عطاران آن را کارگرداني مي‌کرد وگرنه چه دربحث سوژه پردازي و چه در بحث تيپ سازي، شاهد مجموعه‌اي بکر بوديم که هنوزهم قسمت‌هاي مربوط به رابين هود، نرون و حسن کچل آن در اذهان نشسته است.

35- سیمرغ/ درام جنگی - اکشن
تصمیم درست تلویزیون در اواسط دهه70 برای ساخت مجموعه هایی که ارائه دهنده تصویری حماسی ازخلبانان هوانیروز بود بهترین فرصت را جهت بررسی زندگی شهیدان احمد کشوری و علی اکبر شیرودی به وجود آورد. مجموعه سیمرغ نوعی رویکرد شبه داستانی و مبتنی بر شیوه قصه گویی را در راستای بازتاب وجهی حقیقی از این شهدا در پیش گرفت و به خوبی روند پرفراز و نشیب زندگی آنها پیش از پیروزی انقلاب اسلامی تا شهادت را به مخاطب عرضه کرد. حضور آتیلا پسیانی به عنوان یک خبرنگار محقق که زندگی قهرمانان هوانیروز درجریان جنگ تحمیلی را بررسی می کند و لحن تاثیرگذار وی در سکانس هایی که موقعیت شهادت شیرودی و کشوری و دسته پروازی سیمرغ را تشریح می کرد برگ برنده ای برای این مجموعه به شمار می آید. حضور همدل برانگیز سید جواد هاشمی در نقش احمد کشوری و صمیمیت و لطافت انسانی ملموسی که در تار و پود روایت آن نهفته بود سبب شد تا خاطره ای بزرگ در ذهن هر یک از بینندگان ایجاد شود. خاطره ای که هنوز هم در دیدن مجدد لحظه شهادت هر یک از خلبانان اشک ها را جاری می سازد و بدینگونه موفقیت رسانه ملی در پاسداشت ارزش های ملی را بار دیگر گوشزد می سازد.

36- شب دهم/ درام تاریخی اعتقادی

شب دهم تصویری مخوف از پلیس عهد رضاخان ارائه می دهد. پلیس مخوفی که مظنونان را در اتاق تمشیت گیر می انداخت و به اقرار کارهای نکرده وا می داشت. مجموعه با قرار دادن این پلیس در متن یک جریان جنایی، ابعاد شخصیتی وی از جمله منفعت طلبی و فرصت طلبی را تصویر کرد و بازی محمود پاک نیت در این بستر تماشایی بود.

37- شب های برره/ کمدی خلق و خو

سیر روایت اثر از تبعید کیانوش استقرارزاده آغاز می شود که به عنوان یک روزنامه نگار آرمانگرا و اخلاق محور، درگیر بازی های روزگار شده و تیر سیاست ورزی و محافظه کاری حاکمان بر قلبش می نشیند و قلم متعهدش با برخورد قهری روبرو می شود. البته این شیوه ورود به روایت اصلی به عنوان یک نمونه تالیفی با چالش هایی مواجه است و به ویژه آن وجه سیاسی پر رنگ در قسمت های آغازین مجموعه از هوشیاری کارگردان سرچشمه گرفته که از بطن یک کمدی روتین به انتقال هنرمندانه بسیاری از پیام های روز اقدام می کند و این کار را چنان در قالبی حرفه ای به انجام می رساند که نه تنها دافعه برانگیز نیست و موضع انتقادی را بر نمی انگیزاند بلکه از جذابیت های متنی بسیاری برخوردار است و قالب بررسی بسیاری از موضوعات تنیده شده در فرهنگ اجتماعی از جمله فرهنگ روزنامه نگاری وخبرنگاری، حضور اجتماعی بانوان، مباحث فمینیستی، نبرد همشهری ها درفوتبال، خدمت سربازی، بیماری های واگیردار، سپندارمزگان (روزعشق ایرانی- معادل فارسی ولنتاین)، کشاورزی، مقوله اشتغال، ورود رسانه به برره و سیر تحول فرهنگی - اجتماعی مردمان آنجا می شود. شوخی های حساب شده با تفکر ارباب رعیتی و بسیاری از مولفه های تائیدی عصر پهلوی و حرکت هوشمندانه بر طناب باریک خط قرمزها و ممیزی های معمول در صدا و سیما به تولید یکی از انتقادی ترین مجموعه های کمدی پس از انقلاب منجر شد؛ مجموعه ای که درفرآیندی مرحله ای تحول تاریخی جامعه ایران را مورد واکاوی قرار داد و به بررسی سیر پیشرفت ایرانی ها و نحوه ورود تکنولوژی و آداب و رسوم فرهنگی ازغرب پرداخت؛ البته از جمله موارد انتقاد برانگیز کار می توان به ورود فرهنگ بیانی سریال به میان جامعه و بدآموزی برخی اعمال مردم برره برای کودکان اشاره داشت.

38- مختارنامه/ حماسی – مذهبی

در پخش اول این مجموعه به مدت هشت ماه شب‌هاي جمعه مان رنگ و بويي کربلايي يافته بود و مشتاقانه به نظاره مجموعه‌اي مي‌نشستيم که به دليل قرابت مفهومي‌ايده مرکزيش يعني قيام مختار با واقعه کربلا بسيار جذاب و خواستني شده بود. هرجا که مي‌نشستيم صحبت از قهرماني ديني بود که تا قبل ازپخش مجموعه نمي‌شناختيمش و همصدا با تاريخ، او را درقالب همان اتهاماتي ارزيابي مي‌کرديم که ساحر و کذاب مي‌خواندنش و چه سخت است رويارويي دراماتيک با فردي که در خوشبينانه ترين حالت شمايلي خاکستري داشت اما امروز محبوب قلوب جامعه ايران است و اکنون مي‌دانيم مختار که بود، چه کرد و چرا تا اين حد خود را با او نزديک مي‌بينيم.

39- کارآگاه علوی/ درام کارآگاهی

درآن دوره‌اي که پزشک احمدي درقالب مجموعه کارآگاه علوي به يک موجود مخوف براي کودکان بدل شده بود و آمپول هواي مرگبارش، وي را به سان يک دراکولا درذهن بچه‌هاي کم سن وسالي که از سرجبريا شايدهم بدشانسي مجبوربه تماشاي اين مجموعه مي‌شدند شکل داده بود، خوب به ياد مي‌آورم که يکي از تکيه کلام‌هاي آشنايي که براي هشداربه کودکان بازيگوش به کار مي‌بردند عبارت «پزشک احمدي ميادا» بود.

40- قصه های مجید/ فان – کودکانه
يكي از مهم ترين مجموعه هاي نمايشي تلويزيون در 3 دهه اخير بهترين نمونه مطالعاتي براي ارزيابي مفهوم عدالت آموزشي است. در جاي جاي اين مجموعه مفهوم آموزش، ناظم مقتدر، كودك بازيگوش و فضاي مدرسه اي موج مي زند. در اپيزود اردوي اين مجموعه مي توان به بهترين نحو آمال و آرزوهاي مجيد براي استقرار يك سيستم منظم آموزشي و فرهنگ درست رفتاري بين دانش آموزان را مشاهده كرد. به ويژه مجموعه اي از پيام هاي آموزشي و اخلاقي كه او با خط زيبا روي كاغذ نگاشته و روي چادر توزيع ادوات و تجهيزات آموزشي ويژه اردو قرار داده و نيز اصراري كه در اجراي نظم و تشكيل صف هنگام تحويل دادن بيل و كلنگ به دانش آموزان دارد اين تلقي هدفمند از نظام پوياي آموزشي را به رخ مي كشد. البته در اپيزود شرم كه به صورت مستقل در قالب فيلم سينمايي توليد شد چالش رويارويي ناظم با مجيد و نحوه برخوردي كه با تلقي مجيد از نگارش انشا درباره شغل مرده شويان دارد چه آن زمان و چه اكنون مي تواند روشنگر حفره هايي باشد كه نظام‌آموزشي كشور در مسير پردازش خلاقانه ايده ها از سوي دانش آموزان با آن روبرو بوده است.

40+/ دیگر سریال های ماندگار

امیرکبیر(درام تاریخی)، باران عشق( کمدی – ملودرام اجتماعی)، بوعلی سینا(درام علمی)، تنهاترین سردار(درام تاریخی – مذهبی)، سربداران(درام حماسی – تاریخی)، شهرزاد(درام تاریخی- اجتماعی)، شلیک نهایی(درام پلیسی)، شوق پرواز(درام جنگی)، فردا دیر است(درام خلق و خو، دلهره)، سه در چهار(کمدی موقعیت)، قهوه تلخ(کمدی تاریخی)، قصه های تا به تا(فان – کودکانه)، کاکتوس(کمدی سیاسی)، کیف انگلیسی(درام تاریخی)، گل پامچال(دفاع مقدس)، گمگشته(کمدی – درام)، محله بروبیا(کودک)، صاحبدلان(درام اعتقادی)، مرد هزار چهره(کمدی خلق و خو)، مریم مقدس(درام مذهبی)، مزد ترس(درام پلیسی)، مسافر(درام خانوادگی)، داستان یک شهر(مستند – درام اجتماعی)، نرگس(درام خانوادگی)، نقطه سرخط(کمدی اجتماعی)، خوش رکاب(کمدی موقعیت)، ولایت عشق(درام مذهبی)، هتل(کمدی خانوادگی)، هزاران چشم(درام اجتماعی)، هزاردستان(تاریخی درام)، همسران(کمدی خانوادگی)، هوش سیاه(اکشن پلیسی)، یوسف پیامبر(درام مذهبی).