برام جالب بود که باز برخی از دوستان انگیزه پیدا نکردند بروند خودشان کتاب را بخوانند و فقط پیام دادهاند که جواب را بدانند. البته همین هم ارزشمند است.☺️
دو سال گذشته بود که یک کانال زدم و شروع کردم این کتاب رو روخوانی کردن و نکات کلیدی را توضیح دادن. البته هنوز تکمیل نشده...
اما بخوام مختصر و مفید عرض کنم:
ادعا، شبهه یا اتهام این بود که:
«اسلام با زور شمشیر وارد ایران شد و ایرانیان از ترس جان مسلمان شدند.»
شهید مطهری این ادعا را از چند زاویه تاریخی و تحلیلی بررسی کرده که من خلاصه پاسخ ایشان را عرض میکنم:
۱. تفکیک میان «فتح نظامی» و «تحول اعتقادی»
واقعیت تاریخی این است که:
ایران در دوره ساسانی در جنگ نظامی از اعراب شکست خورد. اما شکست نظامی، تغییر فوری و اجباری دین را به همراه نداشت.
شهید مطهری در این کتاب تأکید کردند که در هیچ منبع معتبر تاریخی نیامده که ایرانیان بهطور عمومی با اجبار دستهجمعی مسلمان شده باشند.
۲. شواهد تاریخی
مسلمان شدن تدریجی و چندقرنی بوده. اگر اسلام با اجبار تحمیل شده بود، باید اکثریت مردم فوراً مسلمان میشدند. در حالی که آمارهای تاریخی نشان میدهد تا حدود دو تا سه قرن بعد از فتح ایران، هنوز جمعیت زیادی زرتشتی بودند.
در بسیاری از مناطق ایران، قرنها آتشکدهها فعال بودند و جامعه زرتشتی حضور رسمی داشتند.
یعنی تغییر دین فرآیندی تدریجی، اجتماعی و فکری بوده. مردم به تشخیص خود به معارف غنیتر گرایش پیدا کردند.
۳. انگیزههای گرایش ایرانیان به اسلام
که ایشان معتقد بود چند عامل مهم باعث جذب ایرانیان شد:
۱. عدالتخواهی و برابری اجتماعی
چون نظام طبقاتی ساسانی بسیار سخت و بسته بوده. و در مقابل اسلام شعار میداد: «ان اکرمکم عندالله اتقاکم». برترین شما نزد خداوند، باتقواترین شماست. و این پیام برای طبقات پایین جامعه، جذاب و رهاییبخش بود.
۲. فروپاشی مشروعیت ساسانیان
ایرانِ اواخر ساسانی
چون دچار فساد درباری، جنگهای فرسایشی با روم، فشارهای مالیاتی سنگین و شکاف طبقاتی شدید بودند و جامعه از درون آماده تغییر بود.
۳. عدم اجبار رسمی به تغییر دین
در فقه اسلامی
طبق احکام اسلامی اتفاقا اهل کتاب میتوانستند با پرداخت جزیه بر دین خودشان باقی بمانند. و بسیاری از ایرانیان مدتی طولانی همین کار را کردند. اگر «شمشیر» عامل اصلی بود، این امکان وجود نداشت.
۴. اگر اسلام تحمیلی بود، چرا ایرانیان بعدها ستون تمدن اسلامی شدند؟
این سؤال مهمی بود که شهید مطهری در کتاب مطرح میکنند:
اگر ایرانیان از سر کینه و اجبار مسلمان شده بودند،
چرا بزرگترین مفسران، فقیهان و متکلمان مسلمان از ایران برخاستند؟
چرا تشیع که عمیقترین قرائت فکری اسلام است، در ایران تثبیت شد؟
چرا زبان فارسی به زبان دوم تمدن اسلامی تبدیل شد؟
اجبار، تمدنسازی نمیآورد.
تحمیل، عشق علمی و فرهنگی تولید نمیکند.
در واقع جمعبندی منصفانه تاریخی حقیقت ماجرا این است که: (همون مقدار که سعی کردم یک نفس در کلاس بگم☺️)
ـ ورود اسلام به ایران با جنگ نظامی همراه بود. اما اسلام آوردن مردم، روندی تدریجی، انتخابی و اجتماعی داشت.
ـ نارضایتی از ساختار ساسانی، زمینه پذیرش را تقویت کرد. اما ایرانیان نهتنها مغلوب فرهنگی نشدند، بلکه خود به سازندگان تمدن اسلامی تبدیل شدند. چون دین اسلام بسیار غنیتر از دین زرتشتی خودشان بود و با خود میگفتند: چون که صد آمد نود هم پیش ماست...
✍🏻 مشاهدات، تجارب و یادداشتهای یک ایرانی 🇮🇷 از فرانسه، هلند و ایران
@ninfrance
