اهمیت تدریس علوم تجربی در مدارس

?بسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ?

درس علوم تجربی درسی بسیار حیاتی و حائز اهمیت در مدارس(چه ابتدایی چه متوسطه) می باشد . امروز آمده ام تا فقط به گوشه ای از اهمیت ها و فواید این درس مهم و زیبا اشاره کنم.

فراگيري علوم تجربي به كودكان كمك مي كند تا روش هاي شناخت دنياي اطراف خود را بهبود بخشند. براي اين منظور آن ها بايد مفاهيمي كسب كنند كه به آن ها كمك كند تا تجارب خود را با يكديگر مرتبط سازند مثلاً : «نگاه كن گياهي كه در نزديك پنجره بوده، خوب رشده كرده ولي گياهي كه در آن اتاق تاريك بوده پژمرده شده است، چون گياه به نور احتياج دارد تا رشد كند.» آن ها بايد روش هاي كسب اطلاعات، سازماندهي ، كاربرد و آزمايش كرده را بياموزند. اين فعاليت ها توانايي آن ها را در درك دنياي اطراف تقويت مي كند و آنان را براي تصميم گيري هاي هوشمندانه و حل مسايل زندگيشان ياري مي دهد. «گلدان را از اتاق كم نور به پشت پنجره ي روبه آفتاب بگذارم، ببينم چه مي شود.»( احدیان 1393)

علم چیست؟ علوم تجربی چیست؟

علم چيست ؟

دو نوع تعريف دارد :

1- عام : هر گونه دانشي كه از راهي كسب شود شامل

الف ) روش تجربي ( مشاهده و آزمايش ) ب) نتيجه گيري ج) استقرائي

2- خاص : روش تجربي علم خاص ( روش عقلي « قياسي» ، منطق قياسي « ارسطويي » )

3- قلبي ( دل ) مشهودي حضوري

هر انساني اعم از با سواد و بي سواد ، شهري و روستايي اطلاعاتي از محيط زندگي خود و طبيعت دارد . اين اطلاعات را مي توان معرفت فردي و شناسايي سطحي ناميد . واژه علم از ديرباز به معناي وسيع براي هر گونه آگاهي و معرفت به كاربرده شده است . به همه دانستني ها صرف نظر از نوع آنها علم مي گفتند مطابق اين معني ، پزشكي ، فقه ، دستور زبان و نجوم همه علم اند . هر كسي يك يا چند رشته از آنها را بداند عالم دانسته مي شود و چون از آن آگاهي نداشته باشد در آن مورد جاهل است . به عبارت ديگر علم به معني عام عبارتست از معرفت كلي تمام بشر است كه در نتيجه تجربيات و زحمات انسانها به ويژه دانشمندان در علوم متمادي و در نزد ملل مختلف جمع آوري شده است . ( احدیان 1393)

علوم

معنای اصلی و نخستین علم، دانستن در برابر ندانستن است در این معنا، علم در برابر جهل قرار می گیرد. لذا به هرنوع دانستنی صرف نظر از نوع آن علم می گویند. کسی عالم است که جاهل نباشد. مطابق این معنا، اخلاق، ریاضیات، فیزیک، نجوم و … علم هستند و هرکس که یکی یا چندتا از آن ها را بداند، عالم نامیده می شود.

علوم تجربی

علوم تجربی براساس تجربه و مشاهده و از راه آزمون به دست می آید و به علومی گفته می‌شود که از ثبات و قطعیت برخوردار بوده و در هر مکان و زمان مشابه، قابل تجربه و تکرار باشد و نتیجه مشابه و مشخص حاصل شود. در غیر این صورت ابطال می‌شوند (ابطال پذیری از خواص این علم است). آزمون ها به دنبال فرضیه هایی که شخص در ذهن دارد، صورت می‌گیرد. برای آن که ببیند آن طوری که در مورد قضیه تصور کرده درست است یا نه؟

امروزه آموختن علوم تجربي همچون سوادآموزي و حساب كردن امري اساسي و ضروري است كه با زندگي روزمره ي ما در ارتباط است و با پيشرفت تكنولوژي اهميت آن بيشتر شده است. به عبارت ديگر آموزش علوم بيشتر به آموزش راه يادگيري مي پردازد كه آگاهي از آن براي هر كودكي لازم است،‌چرا كه او در دنيايي زندگي مي كند كه سريعاً در حال تغيير است و وي بايد قادر باشد خود را دايم با آن تغييرات هماهنگ سازد. گفته اند كه در 20 سال ديگر سرعت رشد اطلاعات آن قدر سريع است كه كمتر از 75 روز ميزان اطلاعات و دانش بشر دو برابر مي شود و بنابراين آنچه مهم است يادگيري شيوه كسب اطلاعات و به روز كردن و پردازش آنهاست و نه كسب اطلاعات به مثابه يك بسته ي دانشي. به اين دليل فراگيري علوم تجربي دو جنبه ي مثبت دارد. هم فرايند است و هم فراورده. ( احدیان 1393)

اهداف درس :

1- آشنايي با فلسفه ، هدف هاي آموزش علوم

2- آشنايي با سير تحول آموزش علوم

3- آشنايي با نقش معلم در برنامه آموزشي علوم (مهارتهاي حرفه اي – نگرش هاي ضروري)

4-كسب مهارت در برقراري ارتباط بين آموزش علوم و زندگي

5-آشنايي با مهارت هاي پايه در آموزش علوم

ابتدايي :

اهداف آموزش علوم بسياري از كشورها از جمله ايران اهداف آموزش علوم خود را دستيابي همه دانش آموزان به سواد علمي تامين كرده اند . برابر اين آموزش علوم پايه در جهت تحقيق آن ها باشد ، آموزش علوم مي تواند مهارت هاي روزمره خلاقانه مسائل ، تفكر نقاد ...

اهداف تحقيق

1- ارضاء و حسن كنجكاوي

2- پيدا كردن راه حل براي مشكلات مختلف جامعه

سه معرفه در نقد و بررسي :

1- مشخص كردن نقاط قوت

2- مشخص كردن نقاط ضعف

3- دادن راهكاري مناسب براي رفع نواقص

كارمشاركتي :

استفاده بهينه از فن آوري و اهميت دادن به يادگيري مادام العمر را تقويت كند .

پرورش ابعاد سواد علمي دوره هاي مختلف آموزش علوم از آمادگي تا پايان دبيرستان انجام مي شود.

اهداف های كلی در طرح جدید آموزش علوم تجربی چیست؟

به طور كلی هدفآموزش علوم در دوره ی آموزش عمومی آن است كه دانش آموزان را برای یادگیری مادامالعمر آماده كند؛ به عبارت دیگر، هدف كلی آموزش علوم ایجاد مهارت و توانایی كسب سواد علمی- فناورانه در دانش آموزان است. ( احدیان 1393)

2- هدف های آموزش علوم سه حیطه ی اصلی و اساسی، به شرح زیر دارد

1-دانستنی های ضروری

2-مهارت های ضروری

3-نگرش های ضروری

یادگیری درباره ی هر مفهوم و موضوع جدید دانش بشری، مستلزم داشتن اطلاعاتی درباره ی اصول وقوانین چهار زمینه ی اصلی علوم تجربی است.

-علوم فیزیكی:كه شامل فیزیك و شیمی است، بیش تر به بحث درباره ی ماده، انرژی،تغییرات مواد و برهم كنش های ماده و انرژی می پردازد.

-علوم زیستی:محیط زنده را مورد بحث قرار می دهد.

-علوم زمین:محیط غیرزنده را بررسی می كند.

-علم بهداشت:به بدن آدمی و بهداشت آن می پردازد.

در تدوین كتاب ها چه چیزهایی بایدمورد نظر قرار گیرد؟

1-باید تاحد امكان موضوعات انتزاعی را كاهش داد و مطالب را متناسب با سن دانش آموزان تنظیم كرد.

2-الزاما" نباید به ساختار دانش مقید بوده و در صورت ضرورت و مفید بودن،می توان تقدم و تأخر مطالب را بر هم زد.

3-مطالب باید تا حد امکان به صورت تلفیقی بیان شود.

4-عكس ها و تصویرها تا حد امكان ایرانی باشند.

در پایان هر فصل، زمینه های شغلی مربوط به مطالب آن فصل آورده شود.

نکته - كسب دانش پایه، شرط لازم، اما نه كافی، برای یادگیری های بعدی است.

4-نگرش ها

نگرش به معنای تمایل به اقدام در مسیری معین است. اهمیت نگرشها از دانستنی ها و مهارت ها بیش تر است.

نگرش های تخصصی در علوم تجربی کدامند؟

1- نگاه دانش آموز به علم طرز نگرش او نسبت به اهمیت علم و اثرگذاری آن بر زندگی. آیا نگرش مثبتی به علم دارد یا به علم بدیین است و فكر می كند كه علم نمی تواند مشكلات زندگی را حل كند.

2- نحوه ی تفكر و اندیشیدن دانش آموزان مثلا˝ تفكر نقاد، تفكر منطقی، ارج گذاری به شواهد و یافته ها و … دانش آموزان باید یاد بگیرند كه رد هر مطلب یا اثبات ان به دلیل احتیاج دارد.

ما باید پایه ی درست استدلال را در كودكان پی ریزی كنیم. آنها باید محتاطانه، دقیق و مستدل نتیجه گیری كنند و تا زمانی كه بررسی های لازم را انجام نداده اند، در مورد هیچ موضوعی حكمی صادر نكنند.

3- تفكر نقاد نیز یكی از مهم ترین نگرش های مثبت است. با ایجاد تفكرنقاد باید دانش آموزان را وادار كرد تا هنگام نتیجه گیری، دلایل پدیده ی موردمطالعه را به طور مستدل و با دقت توضیح دهند و نظریات خود را برای قبول یا ردموضوع، با دقت كافی بیان كنند.

4- ایجاد آمادگی برای پذیرش عدم قطعیت است؛ یعنی در علوم تجربی درباره ی هیچ عقیده ای تعصب خاصی نداریم و همواره برای پذیرش تكامل، تحول و بهبود در علوم تجربی آماده ایم. ( احدیان 1393)

نقش معلم در ایجاد و پرورش نگرش های مثبت چیست؟

-نگرش ها باورهای انسان هاهستند و این باورها را نمی توان به آنها تحمیل كرد. همانا باید شرایطی ایجاد كنندتا دانش آموزان، خود به این باورها برسند.

-در محیط سرشار از امرونهی، نگرشی ایجادنمی شود؛

-نگرش ها هنگام آزادی عمل و انتخاب شكل می گیرند.

-هم چنین، نگرش ها صرفا˝ در مدرسه آموزش داده نمی شوند بلكه جامعه، خانواده، گروه دوستان، فامیل، كوچه وخیابان و همه ی رسانه های كشور در ایجاد نگرش ها اثر گذارند و چه بسا، نسبت به مدرسه اثرگذاری بیشتری دارند.

-هر چند برای آموزش مستقیم نگرش ها راهی وجود ندارد ونگرش ها در لحظه لحظه ی زندگی پرورش می یابند اما برای ایجاد و پرورش همین نگرش های مناسب می توان در فرصت های مناسب توجه دانش آموزان را به آثار مثبت علم و دانش درزندگی انسان جلب كرد.

-كلام آخر این كه مراكز عمومی ترویج علم در جامع، مانند: فرهنگسراها، خانه های فرهنگ، موزه های علوم و خانه های علم، در افزایش استقبال عمومی ازعلم آموزی اثر چشم گیری دارند. آنها علاوه بر این، شهروندان را به یادگیرندگانمادام العمر تبدیل می كنند و سواد علمی- فناورانه ی جامعه را بالا می برند.

مهارتهای ضروری:1-مشاهده2-جمع آوری اطلاعات3-برقراری ارتباط4- اندازه گیری5-كاربرد ابزار6-پیش بینی و فرضیه سازی7-تفسیر یافته ها و نتیجه گیری 8-طراحی تحقیق

- آن چه در این قسمت تحت عنوان مهارت ها آمده است، در واقع به توانایی هایی اشاره دارد كه در زمینه ی علم آموزی می توانند مفید واقع شوند؛ به عبارت دیگر، پرورش مهارت ها در دانش آموزان، به منزله ی آموختن «راه یادگیری» به آنان است.

- آن چه هم اكنون مورد قبول متخصصان آموزش علوم در همه ی كشورهاست، لزوم پرورش چند نوع مهارت یا توانایی در دانش آموزاناست.

-به اعتقاد متخصصان، ایجاد و پرورش این مهارت ها، دانش آموزان را در پیمودن مراحل روش علمی تواناتر می سازد و به آنها امكان می دهد تا یادگیری های جدید را ازطریق به كارگیری این مهارت ها به راحتی انجام دهند. ( احدیان 1393)

1-مشاهده

-به معنی به كارگیری حواس به منظور جمع آوری اطلاعات درباره ی پدیده ها یا اشیاست.

-مشاهده، اساسی ترین وبنیادی ترین مهارت یادگیری است.

- موفقیت در زندگی و به دست آوردن شغل در آینده، به مهارت دانش آموزان در مشاهده بستگی دارد.

- مشاهده فقط دیدن نیست بلكه معلم بایدبه دانش آموزان بیاموزد كه تا حد امكان، از همه ی حواسشان در مشاهده استفاده كننددر مشاهده، علاوه بر حس بینایی، حسهای شنوایی، بویایی، چشایی و لامسه هم اهمیت ودخالت دارند.

- یكی از نكات اساسی مشاهده ی صحیح، دقت در مشاهده است. معلم بایددانش آموزان را به دقت در مشاهده ترغیب كند تا به جزئیات توجه خاصی نشان دهند.

- ابزارهای كمك حسی- مانند ذره بین، میكروسكوپ و....- دقت دانش آموزان رادرمشاهده بالا می برند. معرفی و كاربرد ابزارهای كمك حسی، فعالیت كلاسی را جذاب وفرصت های جدیدی برای یادگیری فراهم می كند.

- مشاهده به قصد جمع آوری اطلاعات،مقایسه و طبقه بندی انجام می گیرد.

- دانش آموزان برای مقایسه ی دو چیز باید به شباهتها و تفاوت های آنها توجه كنند. در بین اعضای یك مجموعه، معمولاً یافتن شباهت ها ازیافتن تفاوت ها مشكل تر است؛ زیرا دانش آموزان باید خصوصیات مشترك را در تمام اعضای مجموعه جست و جو كنند.

- دانش آموزان باید بتوانند طبقه بندی را به روش های متنوع وبراساس یك یا چند ویژگی مشترك (رنگ، اندازه، شكل و ...) انجام دهند. معلم نیز بایددانش آموزان را به طبقه بندی بر اساس ملاك های ابتكاری و خلاقانه تشویق كنند.

- گردش ها و بازدیدهای علمی، یكی از راه های تقویت مهارت مشاهده است.

- درپایان مشاهده ی فردی، باید به دانش آموزان فرصت داد تا از طریق مشاهده، در یادگیری مشاركت كنند.

2-جمع آوری اطلاعات

- مهارت جمع آوری اطلاعات و مهارت در كسب و جمع آوری اطلاعات لازم در مورد یك پدیده از منابع یا مراجع مناسب از طریق مطالعه ی منایع، استفاده از رسانه ها، گفت وگو و مصاحبه باافراد متخصص و بهره گیری از تمام شبكه های اطلاع رسانی است.

- در عصر انفجار اطلاعات، این مهارت در مقایسهبا گذشته اهمیت بیشتری یافته است. دانش آموزان باید دریابند كه علاوه بر معلم وكتاب درسی، منابع اطلاعاتی دیگری نیز در اطرافشان وجود دارد. معلم نیز باید ضمنایجاد انگیزه در دانش آموزان، آنها را به سمت جمع آوری اطلاعات هدف دار هدایت كند.

- یكی از روش های ایجاد رغبت در دانش آموزان، علاقه و توجه نشان دادن به نتایج اطلاعاتی است كه آنها جمع آوری كرده اند. ( احدیان 1393)

- در ضمن، معلم باید علاوه بر فراهم آوردن زمینه برای دانش آموزان جهت جمع آوری اطلاعات به صورت انفرادی، فرصت هایی را هم برای جمع آوری اطلاعات به صورت گروهی برای آنان فراهم سازد و دانش آموزان را به انجام دادن فعالیت های گروهی وا دارد؛ مثلا˝، هر بخش از فعالیت ها را به یكی ازآنان بسپارد و در نهایت، شرایطی فراهم آورد كه با جمع بندی یافته ها، همه ی دانش آموزان به نتیجه ی واحدی برسند. در پایان، دانش آموزان باید اطلاعات جمع آوری شده را به گونه ای منسجم و قابل یادگیری تنظیم كنند.

- دعوت از افراد مطلع وكارشناسان به كلاس یا بردن دانش آموزان نزد متخصصان، در واقع، به معنی معرفی منابع اطلاعاتی جدید به دانش آموزان است و علاوه بر آموزنده بودن، به متنوع شدن فضای كلاس كمك می كند. استفاده از كتاب و كتابخانه به عنوان یكی از منابع اطلاعاتی مهم برایمدرسه، كتابخانه ها را به محیطی شاد و زنده تبدیل می كند.

3-برقراری ارتباط

- به معنی مهارت پیداكردن در انتقال ودریافت اطلاعات و یافته ها از راه های گوناگون مانند: صحبت كردن، نوشتن، گزارشكردن، رسم منحنی، نقاشی كردن، تهیه ی جدول و چارت، روزنامه ی دیواری، نمایش دادن و .... است.

- مهارت برقراری ارتباط، دانش آموزان را قادر می سازد تا آن چه را آموخته اند یا فكر می كنند به گونه ای مناسب، جذاب و پركشش به دیگران انتقال دهد.

- در واقع،برقراری ارتباط به معنی انتقال مؤثر اندیشه های خود به دیگران است.

- برقراری ارتباط به روش های گوناگون از قبیل گزارش شفاهی، گزارش كتی، استفاده از نقاشی،نمایش، رسم انواع نمودار و... ، امكان پذیر است. در تمام این موارد، دانش آموزانباید كم كم یاد بگیرند كه در نوشتار و گفتار خود از واژگان علمی استفاده كنند.

- توجه به پرورش مهارت برقراری ارتباط، فرصت های گران بهایی را برای ایجاد ارتباط عاطفی عمیق بین معلم و دانش آموزان و هم چنین، دانش آموزان با یك دیگر فراهم میآورد.

- در مهارت برقراری ارتباط، تشویق كردن دانش آموزان به استفاده از روش های ابتكاری در ارائه ی گزارش ها، در نهایت به ایجاد و پرورش خلاقیت در آنها منجر می شود.

- هم چنین باید اهمیت یادداشت برداری در حین فعالیت را برای دانش آموزان روشن كنیم. متأسفانه فرهنگ مكتوب در كشور ما، از فرهنگ شفاهی كم رنگ تر است.

- برخوردصحیح و عاطفی معلمان با دانش آموزانی كه برخی ناتوانی های جسمی و ذهنی هستند، درنهایت به تقویت حس اعتماد به نفس و خودباوری در آنها می انجامد.

- با سازمان دهی مناسب یك محیط آموزشی می توان از تمامی امكانات مدرسه، دیوارها، درخت ها و ... برای انتقال پیام های آموزشی، بهداشتی، اجتماعی و ... استفاده كرد.

- در كلاس ها ممكن است بعضی از دانش آموزان در برقراری ارتباط مشكلاتی داشته باشند. معلم باید مراقب باشد تا دانش آموزان از گردونه ی برقراری ارتباط خارج نشوند.

4- اندازه گیری

- به معنی مقایسه ی یك خاصیت یا كمیت باواحد آن كمیت است.

- اندازه گیری در یادگیری علوم نقش اساسی دارد. در بسیاری ازمشاغل، داشتن مهارت اندازه گیری برای انجام دادن مطلوب وظایف ضرورت دارد؛ بنابراین،لازم است دانش آموزان این مهارت را كسب كنند.

- اندازه گیری باید دقیق باشد ودانش آموزان باید چگونگی استفاده از واحد مناسب برای اندازه گیری هر كمیت رابیاموزند. ساختن وسایل اندازه گیری، علاوه بر جلب علاقه ی دانش آموزان، سبب پرورش مهارت كاربرد ابزار در آنان می شود.

- استفاده از جدول و نمودار برای ثبت اطلاعات حاصل از اندازه گیری و نشان دادن این اطلاعات ضروری است و همان طور كه گفته شد، دراندازه گیری و ثبت نتایج، به كارگیری یكاها و واحدهای مناسب ضرورت دارد. واحدهاگاهی خودساخته و گاهی استاندارد هستند. ( احدیان 1393)

5-كاربرد ابزار

- به معنی مهارت یافتن در استفاده از ابزارها و وسایل است.

- مهارت در كاربرد ابزار یك توانای پایه ای مورد نیاز برای زندگی عادی، زندگی شغلی و زندگی علمی هر شهروند است.

- كار بااشیای واقعی و ابزارها سبب رشد ذهنی و عقلی دانش آموزان و ایجاد هماهنگی بین اعضای بدن آنها می شود و به كارگیری دقیق حواس گوناگون را ممكن می سازد.

استفاده ازابزار در كلاس علوم، به منظور مشاهده ی دقیق تر و بهتر، مقایسه ی دقیق تر، اندازهگیری دقیق تر و انجام آزمایش های گوناگون صورت می پذیرد. در فعالیت های مربوط

- برای ساخت ابزار، باید سن دانش آموزان و سطح توانایی آنها را در نظر گرفت.

- ساخت ابزارهای مناسب در خانه تكلیفی مثبت و سازنده برای دانش آموزان است.

- فعالیت های كاربرد ابزار، زمینه را برای به وجود آمدن یك تعامل عاطفی عمیق بین معلم و دانش آموزان فراهم می آورد.

- باید توجه داشت كه آموزش نكات ایمنی در حین انجام فعالیتها ضروری است.

- از موانع كاربرد ابزار در كلاس های كنونی، نامناسب بودن نیمكت ها(شیب دار بودن یا ثابت بودن آنها) و ونیز نامناسب بودن محیط آزمایشگاه برای تدریس است . در صورت وجود این موانع، می توان از سایر فضاهای موجود مانند حیاط مدرسه،نمازخانه و غیره استفاده كرد. ( احدیان 1393)

- از جمله نكاتی كه باید مورد توجه مدیران قرارگیرد، این است كه در كنار وسایل ساده ای كه خود دانش آموزان می سازند، مدرسه نیزباید وسایلی را به عنوان وسایل مورد نیاز درس علوم تهیه كند و در اختیار دانش آموزان قرار دهد؛ مانند نیروسنج، دماسنج، میكروسكوپ و ... .

6-پیش بینی و فرضیه سازی

- پیش بینی به معنای بیان یكواقعیت یا رویداد، قبل از رخ دادن آن است

- فرضیه سازی به معنای كوشش در جهت ارائه ی یك یا چند راه حل برای یك مسئله است.

- معمولا˝پیش بینی بر اساس یك فرضیه ی ذهنی و رابطه ی علت و معلولی از پیش كشف شده انجام می پذیرد. هر پیش بینی خوب بایدبه طور منطقی، بر اصول و قواعد علمی از پیش آموخته استوار باشد و همواره با استدلالبیان شود.

- فرضیه ها و پیش بینی های دانش آموزان باید قابل آزمایش باشند تاآزمایش، درستی یا نادرستی آنها را روشن كند.

- فرضیه سازی و پیش بینی دو مهارت زمینه ساز تحقیق هستند.

- معلم باید دانش آموزانی را كه فرضیه ها و راه حل های ابتكاری وخلاقانه ارائه می دهند، تشویق كند.

- گاهی فرضیه سازی به معنای ارائه ی توضیحی احتمالی در مورد یك پدیده است. معلم باید حتی فرضیه های غلط را هم به اندازه یفرضیه های درست مورد توجه قرار دهد و مهم تلقی كند.

- هنگام ارائه ی فرضیه ها و پیشبینی ها، اتكا به نفس و قدرت دفاع از نظریات خود، در دانش آموزان و پرورش می یابد.

- نكته ی آخر این كه گاهی پیش بینی ها بر پایه ی الگوهای غلط قبلی ارائه می شود. دراین هنگام، معلم باید با برخورد مثبت با این نظریات و انجام دادن فعالیت ها وآزمایش های مناسب، راه را برای دست یابی به نتایج صحیح و علمی هموار سازد.

7-تفسیر یافته ها و نتیجه گیری

- نتیجه گیری و تفسیریافته ها به معنای ارائه ی یك توضیح كلی در مورد مجموعه ی اطلاعاتی است كه دانش آموز از راه های گوناگون در مورد یك موضوع جمع آوری كرده است.

- تفسیر یافته ها یعنی كشف الگوها، روابط، قاعده ها، قانون ها و مفاهیم كلی .

- فرایند یادگیری گاهی بایك مشاهده، مقایسه، طبقه بندی، جمع آوری اطلاعات و حتی اندازه گیری یك موضوع آغازمی شود و با تفسیر یافته ها و نتیجه گیری از آنها پایان می پذیرد. - - پس تفسیر یافته ها در واقع نقطه ی نهایی فرایند یادگیری و تشكیل مفهوم در ذهن دانش آموزان است.

- در بسیاری از فعالیت ها، كشف رابطه ی موجود بین یك متغیر با متغیرهای دیگر سبب پرورش مهارت تفسیر یافته ها در دانش آموزان می شود.

- دانش آموزان باید بیاموزندكه در نتیجه گیری ها و تصمیم گیری های خود از عجله كردن بپرهیزند و همواره نتیجه یآزمایش خود را با آزمایش های جدید تأیید كنند.

- اصولا˝ در تفسیر یافته ها ونتیجه گیری، باید نتایج به دست آمده را با احتیاط تعمیم دهیم و این با احتیاط عملكردن را به دانش آموزان نیز بیاموزیم.

- نقش معلم در دست یابی دانش آموزان به یكنتیجه گیری مناسب، بسیار مهم است.. معلم نباید طرز تفكر خود را به دانش آموزان القاكند بلكه باید اجازه دهد تا ذهن دانش آموزان در تفسیر یافته ها فعال شود. در واقع،دانش آموزان نباید فقط آن طور كه معلم می خواهد، فكر كنند.

- معلم هم چنین درمواجهه با تفسیر یافته های غلط، نباید فورا" نتایج غلط را رد كند و خود مستقیما˝ پاسخ صحیح را ارائه دهد بلكه باید با طرح پرسش های مناسب، دانش آموزان را به سمت نتایج صحیح هدایت كند

- معلم باید در تفسیر یافته هایی كه دانش آموزان ارائه می دهند، به اختلاف سطح آنها در كلاس و نیز اختلاف آنها در پایه های تحصیلیتوجه كند.

8-طراحی تحقیق

- به معنی درگیرشدن در مراحل یك مسئله به منظور یافتن پرسش است.

- مهارت طراحی تحقیق مستلزم به كارگیری همه ی مهارت های دیگر است. گاهی یافتن مسئله از حل آن مهم تر است. پس دانش آموزان باید نسبت به محیط اطراف خود و مسائل آن حساس باشند.

مراحل پنج گانه ی طراحی تحقیق عبارت اند از:

1- فهم دقیق مسئله.

2- جمع آوری اطلاعات درباره ی موضوع.

3- پیش بینی یك یاچند راه حل.

4- آزمودن راه حل یا راه حل ها.

5- نتیجه گیری و تفسیرنتایج.

نکته- توجه جدی به كنترل متغیرها یكی از ملاك های اعتبار یا عدم اعتبار نتایج یك تحقیق است.

- كنترل متغیرها یعنی توجه به این كه در یك تحقیق، چه عواملی را بایدثابت نگه داریم و چه عواملی را باید تغییر دهیم.

- در هر بار انجام آزمایش، تنها بایدیكی از عوامل مؤثر در مسئله را تغییر داد و به نتیجه ی آن توجه كرد.

- معلم درترغیب دانش آموزان و ایجاد انگیزه در آنان برای مواجهه با مسائل اطراف و حل آنهانقش مهمی دارد.

- در ارائه ی مسائل به دانش آموزان، باید به سن و سطح توانایی های جسم و ذهنی آنها توجه داشت. ( کتاب راهنمای معلم علوم تجربی)

اهميت آموزش علوم تجربي در مقطع ابتدايي :

فراگيري علوم تجربي به كودكان كمك مي كند تا روشهاي شناخت دنياي اطراف خود را بهبود بخشند . براي اين منظور آنها بايد مفاهيمي كسب كنند كه به آنها كمك كند تا تجارب خود را با يكديگر مرتبط سازند. مثلاً نگاه كردن به گياهي كه در نزديك پنجره بوده خوب رشد كرده ولي گياهي كه در اتاق تاريك بوده پژمرده شده است . چرا ؟

چون گياه به نور احتياج دارد تارشد كند.

آنها بايد روشهاي كسب اطلاعات ، سازماندهي ، كاربرد ، و آزمايش كردن را بياموزند . اين فعاليتها توانايي آنها را در درك دنياي اطراف تقويت مي كند و آنان را براي تصميم گيري هاي هوشمندانه و حل مسائل زندگيشان ياري مي دهد .

گلدان را از اتاق كم نور به پشت پنجره رو به آفتاب بگذاريد بعد از مدتي چه مي بينيد ؟

امروز آموختن علوم تجربي همچون سواد آموزي و حساب كردن امري اساسي و ضروري است كه با زندگي روزمره ما در ارتباط است و با پيشرفت تكنولوژي اهميت آن بيشتر شده است. ( احدیان 1393)

علوم :

1- علوم حضوري – بدون تفكر و تامل و بدون اثبات

2- علم حصولي – نياز به تفكر تامل و اثبات دارد .

مفهوم علم به معناي خاص ( علم تجربي ) : علم تجربي كه موضوع بحث اصلي مي خواهد بود به دانستنيهايي گفته مي شود كه از روش تجربه حسي و جمع آوري مشاهدات ناشي از آن بدست آمده باشد . بنابراين در اينجا علم در برابر جهل قرار نمي گيرد . بلكه در برابر همه دانستنيهايي قرار مي گيرد كه مستقيماً از آزمون حسي و مشاهده بر نمي آيند و مي توان گفت كه بخشي از شناختها يا دانستنيهاي ما كه از راه مشاهده و آزمايش بدست آمده علم تجربي گفته مي شود . بنابراين دانشهاي ديگر مانند فقه ، تاريخ جزء علوم تجربي نيستند .

دانستنيهاي علوم : در برنامه آموزش علوم معمولا محدوده دانشي كه دانش آموز در هر پايه كسب مي كند مشخص شده است اين دانستنيها ( چهار گانه زير را شامل مي شود )

الف – بدن انسان و بهداشت آن ( علوم بهداشت ) = شناخت بدن و ساختمان آن ، آشنايي با كار اندامها و لزوم حفظ و رعايت بهداشت فردي و اجتماعي

ب- محيط زنده ( علوم زيستي ) : شناخت گياهان و جانوران و تاثيرات متقابل آنان با انسان ، لزوم حفاظت از محيط زيست و پرورش اين نگرش كه همه ما مسئول حفظ محيط ريست براي خود و آيندگان هستيم .

ج- محيط غير زنده ( علوم زمين يا زمين شناسي ) : آشنايي با سياره زمين و پديده هاي آن ، منابع و حفاظت از آن ، داراي منابع عظيم ، منابع و حفاظت از محيط ، پرورش و نگهداري از زمين به عنوان يك امانت و تلاش براي آلوده نكردن آن

د- موضوعات مربوط به ماده و انرژي ( علوم فيزيكي ) : آشنايي با شكلهاي ماده و انرژي و خواص آن و شيوه هاي كاريردي آن ، روش هاي استفاده بهينه از زمان و انرژي و پرورش نگرش حفاظت از مواد و منابع و صرفه جويي در مصرف انرژي

بديهي است كه در هر پايه تحصيلي محدوده معيني از هر كدام از اين زمينه ها ( 4 موارد بالا ) آموزش داده مي شود .

روش تدريس :

1- منصفل ( پذيرنده )

2- فعال = خانواده – مدارس – دانشگاهها

مشاركت – آداب كفتگو را رعايت كند

معلم با طرح سئولاتي نظر دانش آموزان را جويا مي شود و با اتخاذي تدابيري از عده اي دانش آموز مي خواهد سئوالاتي را مطرح كند و عده ديگر به آن سئوالات پاسخ مي دهد . اين روش ( پرسش و پاسخ ) كه مطلبي تدريس شده باشد و بخواهيم روشي بر مطالب تدريس شده داشته باشيم . ( کتاب راهنمای معلم علوم تجربی)

چند نكات درباره ي تدريس علوم تجربي در دبستان

1- معلم بايد در ابتداي سال از تمام مفاهيم و مطالب كتاب اطلاع داشته باشد و پس از آن درس خود را آغازكند

مفهوم : تصوراتي كه ما از شي يا از هر چيزي در ذهن داريم اگر قابل نشان داده باشد مي گويند مصداق

فلزات = مفاهيم فلز = مفهوم

مفاهيم علوم تجربي مفاهيم حسي هستند

2- دانستن مطالب در سطح بالاتر : براي معلم ضروري است ولي نه براي ارائه دادن به دانش آموزان بلكه براي تسلط و احاطه نظر بيشتر و توانايي كافي در پاسخ به پرسشهاي دانش آموزان

معلم : آموزشهاي موجود در كتابها را شخصا انجام دهد تا بالاتر كار وسايل آشنا شوند

3- آزمايش را بايد در خلال آموزش انجام داد بايد متوالي باشند . ( احدیان 1393)

روش تدريس : پرسش ، پاسخ ، نمايش ، توضيحي

1- منظورتان را از هر درسي كه مي خواهيد در كلاس بگوييد كاملا مشخص كنيد

2- به پرشسهاي دانش آموزان بايد پاسخ داد ولي نه فوري و مستقيم بلكه بايد به آنها عادت داد تا فكر كنند تا ميزان توانايي خويش را بيازمايند . ( کتاب راهنمای معلم علوم تجربی)

پرسشهاي آموزگار و طبقه بندي آن جهت يادگيري

شاگردان :

1- پرسشهاي تمركز دهنده توجه كه هدف از آن جلب توجه كودكان است با اين جملات آيا متوجه شده ايد ؟ درباره اين چه فكر مي كنيد ؟

2- پرسشهاي مربوط به اندازه گيري و شمارش با واژه هاي چقدر ، چه مقدار ، چه مدت كه مشاهدات را از نظر كمي معنا مي بخشد .

3- پرسشهاي مقايسه اي : اين برگ ها از چه جهاتي با هم تفاوت دارند ؟ در اين دو تكه سنگ چه چيزي مشابه است ؟

4- پرسشهاي كنشي : اگر با يك چراغ قوه به يك كرم نور بتابانيم چه مي شود ؟ اگر تكه يخي را در آب گرم بگذاريم چه مي شود ؟ اين گونه پرسشها ، پرسشهايي هستند كه به منجرمي شوند

5- پرسشهاي سازنده و غير سازنده : مثال : كودكي نور خورشيد را با آينيه اي روي ديوار منعكس مي كند كودك راهي براي دريافتن پاسخ نداشت در نتيجه احساس بدي در اين مورد پيدا كرد و هيچ چيز ياد نگرفت اگر آموزگار پرسيده بود وقتي فاصله ات را از ديوار دو برابر كني انعكاس چه مي شود ؟ كودك همان موقع با انجام دادن اينكار پاسخ مي داد . چون پاسخ را روي ديوار منعكس شده مي ديد .

2- مهارت برقراری ارتباط : یعنی توانایی برقراری ارتباط با دیگران ، در اغلب کارهای روزمره ما اهمیت دارد .

نمودار ، چارت ، نقشه ، علامت ، طرح ، معادلات ریاضی ، نمایشهای بصری و همچنین گزارشهای کتبی و شفاهی همگی روش ارتباط هستند و در علوم کاربرد مؤثر دارند . ( کتاب راهنمای معلم علوم تجربی)

انواع ارتباطات :

1- علائمی 2- نقشه 3- کتبی (مکاتبات) 4- شفاهی (مکالمات)

شیوه های پرورش مهارت برقراری ارتباط :

در کودکان این مهارت از ساده ترین شکل خود یعنی برقراری ارتباط با همکلاسی ها و یا معلم شروع می شود این نوع ارتباط اغلب علایقی جدید در دانش آموزان بر می انگیزد تا اظهار نظر کنند . از مهارت های ارتباطی کودکان می توان درست گفت و شنود کردن ، خوب صحبت کردن ، تمرین کردن ، خوب نوشتن ، تهیه گزارش و ارائه دادن نام برد .

معلمان نیز برای ایجاد ارتباط با دانش آموزان باید به موارد زیر توجه کنند :

1- گزارش کار را بر اساس مشاهدات واقعی بنویسند .

2- توضیحات را تا حد امکان خلاصه کنند .

3- واضح بنویسند .

4- اعداد و ارقام را دقیق بنویسند .

3- مهارت اندازه گيري :

پرورش مهارت اندازه گيري نقش مهمي در افزايش سواد علمي دانش آموزان دارد . مهارت يافتن در اندازه گيري براي انجام دادن مشاهدات كمي ، مقايسه ها ، طبقه بندي اشياء اطراف ما و برقراري ارتباط ، اهميت دارد . آنچه كه در كار اندازه گيري اهميت دارد استفاده از مقياس مناسب است .

دانش آموز بايد اندازه ها را از جنبه هاي مختلف بررسي ، مقايسه و اندازه گيري كند . مانند : حجم ظروف ، سنگيني اجسام ، اندازه گيري طولها ، مقدارها ، وزن ، تعداد ضربان قلب ، اندازه كتاب ، تعداد مزائيك هاي كلاس و ...

4- مهارت كاربرد ابزار :

مهارت كاربرد ابزار از جمله مهارتهاي پايه اي است كه پرورش آن در دوره پيش از دبستان در دستور كار آموزش مربي و معلم قرار مي گيرد . مانند : چسباندن قطعات مختلف مواد ، استفاده از ذره بين ، قيچي ، خط كش و ...

نكاتي كه در مهارت كاربرد ابزار بايد مورد توجه باشد :

الف – از ابزار ايمني مثل عينك ايمني يا روپوش استفاده كند .

ب- از بين بردن ترس و هراس دانش آموزان در استفاده از ابزارها .

ج- نشان دادن طرز كار بعضي از ابزار و توضيح دادن .

د- تشويق دانش آموزان براي ساختن ابزارهاي ساده .

ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در درس علوم تجربی :

ارزشیابی از پیشرفت تحصیلی دانش آموزان را « فرآیند جمع آوری اطلاعات از آموخته های دانش آموزان و قضاوت در مورد حدود آموخته » تعریف کرده اند . بنابراین یک فرآیند است و می دانیم هر فرآیندی زمانبر است در حالی که امتحان های مرسوم و سنتی چنین ویژگی را ندارد .

مراحل برنامه ریزی درسی :

1- تعیین هدف

2- تعیین محتوی

3- وسایل و ابزار (تکنولوژی آموزشی)

4- روشهای راهبردی یاددهی – یادگیری

5- ارزشیابی پیشرفت تحصیلی

چه چیزی ارزشیابی می شود ؟ در فرآیند ارزشیابی یک مجمومه اطلاعات جمع آوری می شود که از کلیه آموخته های دانش آموز است . براستی دانش آموز در درس علوم چه می آموزد !؟ هدفهای آموزش علوم تجربی را مرور می کند :

الف- آموزش دانستنیهای ضروی (شناختی)

ب- کسب مهارتهای ضروری

ج- پرورش نگرشهای ضروری

بنابراین آموخته ها در 3 حیطه دانش ، مهارت و نگرش است و معلم در ارزشیابی لزوماً آنچه را دانش آموز در این 3 حیطه قرار گرفته است ارزشیابی می کند .

ارزشیابی مستمر از فعالیتها :

ارزشیابی عملکرد دانش آموز طی فعالیتهای گوناگون داخل کلاس (مانند آزمایشها ، پرسش و پاسخ و گفتگوهای حین تدریس) و نیز فعالیتهای خارج از مدرسه است .

جمع آوری اطلاعات از نحوه عملکرد دانش آموزان در بسیاری از فعالیتهای عملی دانش آموزان در داخل یا خارج مدرسه براساس فهرست ارزشیابی است که معلم تنظیم می کند . ( احدیان 1393)

معیار قضاوت در ارزشیابی : برای ارزشیابی معمولاً سه ملاک یا معیار تعریف می شود؟

1- ارزشیابی معیار مدار (ملاکی) : معیار ارزشیابی برنامه درسی به انتظار معلم است و میزان پیشرفت دانش آموز با حدود انتظارات برنامه درسی مقایسه می شود .

2- ارزشیابی هنجار مدار (هنجاری) :

معیار این ارزشیابی، عملکرد دانش آموز در مقایسه با سایر دانش آموزان آن پایه و آن سن است بنابراین یک متوسط عملکرد به منزله نُرم انتخاب می شود . ممکن است دانش آموز بالاتر یا پایین تر یا در حد نُرم باشد .

3- ارزشیابی دانش آموز مدار :

معیار این ارزشیابی میزان پیشرفت هر دانش آموز است . بنابراین وضعیت فعلی یک دانش آموز با وضعیت قبلی آن مقایسه می شود

فرايند علوم: روش يافتن اطلاعات،‌آزمايش نظريات و توضيح و تفسير آن هاست.«از دو گلدان كاملاً مشابه ، يك گلدان را در جاي كم نور و ديگري را در جاي پر نور مي گذارم به اندازه اي هم آب مي دهم تا ببينم آيا واقعاً ميزان تابش نور بر رشد گياه اثر دارد؟»

فراورده ي علوم: نيز آراء و عقايدي است كه مي تواند در تجارب آتي به كار گرفته شود. اين كه مي گوييم«مي تواند» به اين معني است كه آموزش علوم فقط زماني فوايد بالا را دارد كه مراحل صحيح و مناسب خود را طي كند و گرنه هيچ تضميني براي دستيابي به آن ها نيس. و چون اين دو،‌ يعني فرايند علوم و فراورده ي علوم شديداً به يكديگر وابسته اند، بسط و پرورش آن ها نيز بايد همراه هم تحقق پذيرد. اين موضوع در انتخاب انواع فعاليت هاي آموزشي دانش آموزان از اهميت ويژه اي برخوردار است. مثلاً آموزش مفهوم «گرما باعث افزايش حجم مواد مي شود.» يك (فراورده ي علم)، بايد از طريق مسير مناسب و انجام فعاليت مناسب ، (فرايند علم) ، طي شود تا آموزش به واقع اتفاق افتد. قبل از توجه به اين مورد، به دو نكته ي مهم ديگر كه بر اهميت آموزش علوم تاكيد دارد مي پردازيم. اول اين كه چه ما علوم را به كودكان آموزش دهيم،‌چه ندهيم، آنان، خود، از اولين سال هاي كودكيشان، عقايد و نظرياتي در باره ي دنياي اطراف خود كسب مي كنند. مثلاً بسياري معتقدند«اگر در كتري را ببنديد، آب در دماي كم تري مي جوشد» ، يا «جريان الكتريسيته زماني كه سيم ها تاب نخورده بيشتر است» و بسياري تصورات غلط ديگر كه بر تصورات كودكان در مورد تجاربشان اثر مي گذارد. مسئله ي ديگر اين كه اگر كودكان به خود گذاشته شوند با تصوراتشان عقايد خلق مي كنند كه بيشتر غيرعلمي اند؛ مثلاً «براي به حركت درآوردن اجسام نيرو لازم است حال آن كه براي متوقف ساختن آن ها نيرويي لازم نيست».از آن جا كه اين عقايد را مي شود آزمايش كرد، وظيفه ي آموزش علوم اين است كه به كودكان اولاً علاقه مندي و ثانياً مهارت كافي براي انجام اين آزمايش ها داده شود. انجام آزمايش ها نه تنها باعث اصلاح عقايد آن ها مي شود،‌ بلكه به آنان مي آموزد كه در علوم تجربي نسبت به آنچه «حقيقت» ناميده مي شود شك كنند مگر آن كه صحت آن را از طريق آزمايش تجربه كنند. از اين طريق به راحتي مي توان فرايند «فرضيه سازي» را براي آنان توضيح داد و به اين ترتيب آن ها در مي يابند كه گاه عقايد و نظرياتي وجود دارند كه صحت آن ها از طريق آزمايش ها و تجارب سازگارند، مفيد ند. ( کتاب راهنمای معلم علوم تجربی)

فراگيري اين آموزش در اوايل دوران كودكي از دو نظر اهميت دارد، يكي آن كه كودكان در مي يابند كه عقايدي صحيح است كه مستدل باشد و دوم اين كه احتمال پذيرش نظريات غيرمستدلي كه با مفاهيم علمي در تضاد مستقيم است كم مي شود. آنچه مهم است اين است كه بررسي هاي متعدد نشان داده كه هر چه طول مدت زماني كه فرد عقيده ي غلطي را كسب كرده زيادتر باشد امكان تغيير آن مشكل تر است در عمل ديده ايم فرايند تغيير نظر دانش آموزان دبيرستاني هنگامي كه نظر غيرعلمي را پذيرفته اند بسيار مشكل تر از اين فرايند در دانش آموز ابتدايي است. بزرگسالان در مقابل تغيير عقيده مقاومت مي كنند و اين خود مانعي بزرگ در آموزش علوم به دانش آموزان بزرگسال است. به اين دليل اگر آموزش علوم در دوره ي دبستان مسير منطقي خود را طي كند، مانع پيدايش بحران در دوره ي دبيرستان خواهد شد. هنگامي كه دانش آموز دبستاني ياد مي گيردكه پذيرش اين نظريه كه «بستن در قابلمه ي آبي كه روي شعله است باعث مي شود آب در دماي كم تري بجوشد» بايد با آزمايش كردن همراه باشد، و زماني كه آزمايش اين نظريه را رد كرد او به سادگي قبول مي كند كه بايد انعطاف پذير باشد و اشتباهات را بپذيرد. به اين دليل اين دانش آموز در دوره ي دبيرستان در دروس علوم تجربي نظريات غيرعلمي خود را ساده تر كنار مي گذارد.( کتاب راهنمای معلم علوم تجربی)

نتیجه گیری

پس دانستیم که مهم ترین اهمیت آموزش علوم تجربی آموزش چگونگی یاد گیری و پرورش یادگیرنده مادام العمر است.

اما دو نکته مهم دیگر نیز وجود دارد و آن اینکه:

کودکان از اولین سال های کودکیشان ، عقایدی در مورد دنیای اطراف خود کسب می کنند که اغلب غیر علمی هستند.مسئله دیگر اینکه اگر کودکان به حال خود گذاشته شوند این عقاید غلط رفته رفته زیادتر شده و انتقادپذیری در آنها کم می شود.پس با آموزش علوم تجربی و انجام آزمایش عقاید کودکان اصلاح میشود و هم اینکه به آنها یاد میدهد که بدون تجربه چیزی را نپذیرند و نیز فرایند فرضیه سازی را نیز در این فرایند می توان آموخت. و کودکان را انعطاف پذیر می کند.

یكی از ویژگی های بارز انسان «كنجكاوی» است كه از دوران كودكی تا پایان عمر، او را به «دانستن» و كشف حقایق و پرده برداری از مجهولات سوق می دهد. این نیروی درونی، تكاپوی انسان را برای كسب «علم» و گریز از «جهل» افزون می كند.

آن چه امروز از دانش بشری، در شاخه های مختلف و رشته های گوناگون، در دسترس ماست، حاصل تلاش انسان های گذشته و همین نیروی درونی خدادادی آنهاست. بی تردید نسل های كنجكاو آینده بسیاری از مطالبی را كه اكنون برای ما مجهول است، كشف خواهند كرد. بخشی از دانش امروز بشر كه حاصل مطالعه و جست و جوی او در جهت شناخت جهان مادی و نظام ها و قوانین آن است، «علوم تجربی» نام دارد.

بشر برای كشف و شناخت اسرار این جهان مادی، عمدتا˝ از ابزارهای حسی خود استفاده می كند. به همین دلیل، نقش «تجربه» در این حوزه بسیار اساسی و تكیه بر آن بسیار ضروری است. براین اساس، انسان برای توسعه و تقویت حوزه ی عمل خود، به ساخت دستگاه های گوناگون و دقیق دست زده است.

ساخت و تولید ابزارهای گوناگون، توانایی انسان را برای كشف رازهای جهان و طبیعت بالا می برد و زندگی او را متحول می سازد.

استفاده از دستاوردهای علمی و فناوری، در بعضی جهات، رفاه نسبی به همراه می آورد و به انسان كمك می كند تا كارهایی را كه در گذشته با رنج و سختی و صرف وقت زیاد انجام می داده است، بسیار راحت تر و سریع تر انجام دهد.

دانش آموزی كه به مدرسه وارد می شود، دارای نیروی خدادادی كنجكاوی است؛ نیرویی كه هر لحظه او را به سوی دانشی تازه و پاسخی برای پرسش های بی شمار می كشاند. از سوی دیگر، او باید برای زندگی در دنیای فردا- كه دنیای علم و فناوری است- آماده شود. به این ترتیب، نظام آموزشی باید به گونه ای برنامه ریزی شود كه هم قوه ی جست و جوگری را در دانش آموزان شكوفا كند و دانستن و كشف مجهولات را برای آنها لذت بخش و نشاط آور سازد و هم آنچه را برای زندگی در دنیای امروز و فردا به آن نیازمندند، به آنها بیاموزد.

درس علوم تجربی كه یكی از درس های اصلی دوره های ابتدایی و راهنمایی تحصیلی است، به نوبه ی خود باید بتواند به هر دو هدف یادشده دست یابد. در این درس، محتوا و روش باید به گونه ای طراحی شود كه از یك سو به نیازهای فطری دانش آموزان در زمینه ی شناخت محیط پاسخ گوید، به آنان در پی بردن به شگفتی های جهان كمك كند و معرفت آنان را نسبت به خالق جهان افزایش دهد و از سوی دیگر، آنها را با دانش و بینش مورد نیاز زندگی حال و آینده آشنا سازد.

پس هدف نهایی، رسیدن به «سواد علمی- فناورانه» است كه در ادامه، آن را تا حد امكان معرفی خواهیم كرد.

بنابراین، هماهنگی با تحولات دنیای در حال تغییر و دگرگونی، یكی از نگرانی های انسان روزگار ماست. اندیشمندان، سیاستمداران، برنامه ریزان آموزشی، معلمان، پدران و مادران در سراسر دنیا تلاش می كنند تا شیوه هایی بیابند كه بتوان با استفاده از آنها، كودكان امروز را برای زیستن در دنیای غیر قابل پیش بینی فردا آماده كرد. در چنین وضعیتی، كارشناسان تربیتی بر این باورند كه تحمیل كوله بار سنگینی از دانش و اطلاعات به كودكان، به تنهایی كارگشای مسائل زندگی آینده ی آنان نیست.

امروزه، مهم ترین وظیفه و نقش آموزش در مدرسه ها آموزش شیوه های یادگیری و پرورش مهارت هایی است كه فرد را قادر می سازند، خود راه های حل مسائل و كشف مجهولات را بیابد. این «آموختن برای زیستن» است.

بر همین اساس، كارشناسان گروه علوم تجربی «دفتر برنامه ریزی و تألیف كتب درسی» درصدد برآمدند كه با مطالعه ی برنامه ی آموزش علوم سایر كشورها و تشخیص نیازها و شرایط كشورمان، برای آموزش علوم دوره ی ابتدایی و راهنمایی تحصیلی طرح جدیدی را پی ریزی كنند. این طرح در واقع طرحی ملی است كه در یك زمینه ی جهانی مناسب شكل گرفته است. در تمام كشورهای در حال توسعه، آموزش علوم یكی از مهم ترین سنگ های زیربنایی توسعه ی پایدار به حساب می آید و به آن توجه خاصی می شود.

ما معتقدیم اگر كیفیت آموزش علوم در جامعه ی ما وضعیت مطلوبی داشته باشد، دانش آموزان امروز ما كه پیكره ی اصلی جامعه ی فردا را تشكیل می دهند، از چرخه ی آموزش، پیشرفت، هماهنگی و همگامی با توسعه ی علمی و صنعتی دور نمی مانند و توانایی آن را پیدا می كنند كه پابه پای توسعه ی جهانی علم و صنعت، معلومات خود را توسعه دهند و به روز كنند و در نهایت، شهروندانی سازگار با «جامعه ی در حال تغییر» باشند.

طرح جدید آموزش علوم گامی- و تنها یك گام- در جهت بهبود بخشیدن به وضعیت نابسامان آموزش علوم در كشورماست اما همان طور كه همه می دانیم، كیفیت آموزش علوم در یك كشور، به عوامل فراوانی بستگی دارد كه متأسفانه بسیاری از آن عوامل از حیطه ی كار و وظیفه ی برنامه ریزان بیرون است.

فهرست منابع

?احديان محمد – آقا زاده محرم – 1393 – راهنماي روش هاي نوين تدريس – نشر آييژ – چاپ اول

?ویژه نامه علوم.(1380) . (صفحه 5 )

?کتاب راهنمای معلم علوم تجربی

? راهنمای تدریس علوم.(1382).(صفحه 2)

?روش تدریس علوم تجربی وکیلیان 139