سه تصویر از هزاران [درباره آقای #هاشمی_رفسنجانی]

یک سال از درگذشت آیت‌الله هاشمی رفسنجانی گذشته است، چهره‌ای که بیش از پنج دهه فعال مؤثر میدان سیاست در ایران بود و نام و دست‌خط او بر روی صفحات مختلف کتاب تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران به چشم می‌خورد. با وجود این گستردگی، بسیاری از کنش‌ها و واکنش‌های هاشمی رفسنجانی را می‌توان در سه تصویر بزرگ توصیف کرد.

تصویر اول: جام شیشه‌ای

در روزهایی که سیاست بیش از زمان دیگری نمایشی شده است و افراد کمی حاضرند درباره دیروز و امروز سیاسی‌شان بنویسند و بگویند، هاشمی چندین جلد از روزنوشت‌هایش را منتشر کرد. بسیاری از نقدها و حملاتی که در سالهای اخیر به او می‌شد، برآمده از روایت‌هایی بود که او از مهمترین و بحرانی‌ترین روزهای انقلاب و جنگ و سازندگی بیان می‌کرد. هیچ پرهیزی نداشت از این که بگوید در روزهای مختلف تاریخ سیاسی ایران کجا بوده، چه گفته و چه نظری داشته است. تاوان این شفافیت را هم در مقاطع مختلف داد و پای آنچه که بود ایستاد. بدون شک و اغماض،‌ خاطرات منتشرشده هاشمی از مهمترین و جسورانه‌ترین سندهای تاریخی سیاسی معاصر ایران است.

تصویر دوم: حل مسأله توسعه‌گرا

هاشمی در روزهای سخت پس از جنگ تحمیلی ریاست جمهوری را برعهده گرفت. کشور یک انقلاب بزرگ و هشت سال جنگ را پشت سرگذاشته بود و از زیرساخت‌ها چیز زیادی باقی نمانده بود. رویکرد او در همه سال‌های بعد از انقلاب این بود که معطوف به حل مسأله تصمیم بگیرد. بسیاری از تحولات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و حتی سیاسی در سال‌های بعد معطوف به همین نگرش او بود. برای او گره‌گشایی از مسیر و پیشبرد فرآیند توسعه اهمیت داشت و پروژه‌های خُرد دیگر را (درست یا غلط) نادیده می‌گرفت. رویکردی که امروز و بعد از چند دهه به نظر می‌رسد تنها راه برای گردش چرخ‌های کشور بوده است و بخش مهمی از کارنامه هاشمی در جمهوری اسلامی نیز محصول همین عمل‌گراییِ پرجنب و جوش و توسعه‌گراست.

تصویر سوم: فرزند زمانه

ویژگی دیگر هاشمی تحول و تغییر اوست، تا جایی که گاهی احساس می‌کنیم به جای هاشمی، با «هاشمی‌ها» روبرو هستیم. هاشمی ۱۳۶۸ِ، هاشمیِ ۱۳۷۶، هاشمیِ ۱۳۸۴ و هاشمیِ ۱۳۹۲ چهار تصویر خاص از سیاست‌مداری است که بیش از هرچیز دیگر تحول را دوست داشت و ایستا نبود. هاشمی در هرکدام از این دوره‌ها سیاست‌ را به زبان همان‌ روز دنبال کرد و برهمین اساس منطق تحولی او را می‌شود رصد کرد و شناخت. ما روزنامه‌نگاران، بسته به باور و گرایش سیاسی‌مان در هرکدام از این دوره‌ها، نقدهای تند و آتشینی به آقای هاشمی وارد کرده‌ایم. او هم برخی را زبانی و برخی دیگر را با کنش‌های سال‌های بعدش پاسخ داد و برخی دیگر را هم به قضاوت تاریخ و گذرزمان سپرد.

یادداشت در همشهری منتشر شده است از اینجا بخوانید.