الف) قلمرو زبانی
معنای واژگان مشخص شده را بنویسید.
۱. در حضیض هم میتوان عزیز بود.
۲. شیخ بفرمود تا آن حقه را به وی دادند.
۳. دست معلم از وقب حیوان روان شد.
۴. پیران قبیله خویش را حرمت دار ولیکن به ایشان مولع مباش.
۵. بر تیر جورتان ز تحمل سپر کنیم.
۶. تا عالمیان بدانند که هرگز کید کایدان با خواست خداوند غیبدان برابر نیاید.
در عبارات زیر غلطهای املایی را بیابید و صحیح آنها را بنویسید.
۷. زیرا که این قصه در میان دو ضد جمع بود و هم فرغت هم مهنت
۸. عرض من از نوشتن نامه دو چیز بود؛ یکی بینوایی، دویم گفتم همانا او را تصور شود که مرا در فضل مرتبهای است زیادت، تا چون به رغعه من اطلاع یابد قیاث کند که مرا اهلیت چیست؟
۹. و معلم از مخسمه رسته بود به خونسردی گفت :«در علف است باید بچرد.»
۱۰. بر تالابی از خون خویش / در گذرگه تاریخ ایستادهای / با جامی از فرهنگ و بشریت رهگزار را میآشامانی
ب) دستور
۱۱. کدام یک از واژگان زیر دو تلفظی نیست؟
الف) آسمان
ب) روزگار
ج) زندگان
د) یادگار
۱۲. در عبارت «و به هر نیک و بد، زود شادان و زود اندوهگین مشو، که این فعل کودکان باشد.» یک متضاد بیابید و بنویسید.
۱۳. برای واژه انعام یک مترادف و یک همخانواده بنویسید.
۱۴. نقش دستوری کلمات مشخص شده را بنویسید.
۱۵. فعل «شنیدهام» را با حفظ شخص به زمان ماضی التزامی ببرید.
۱۶. با توجه به ابیات «درختان را دوست میدارم / که به احترام تو قیام کردهاند / و آب را / که مهر مادر توست» پاسخ دهید:
الف) یک حذف در عبارت بالا پیدا کرده و نوع آن را بنویسید.
ب) در گروه اسمی «مهر مادر تو» نوع وابستهها را مشخص کنید.
ج) نوع «واو» را در عبارت بیان کنید.
۱۷. برای ترکیب گفته شده یک گروه اسمی مناسب بنویسید.
وابسته (صفت اشاره) + هسته (اسم) + وابسته (صفت لیاقت)
۱۸. با توجه به بیت «هر آن که جانب اهل وفا نگه دارد / خداش در همه حال از بلا نگه دارد» جهش ضمیر را بیابید و بنویسید.
پ) قلمرو ادبی
۱۹. در عبارت زیر آرایه سجع را پیدا کنید.
«هر که روی از معاملت خلق بتافت، دنیا و آخرت در معاملت حق بیافت»
۲۰. در بیت زیر آرایه ایهام را پیدا کرده و معانی آن را بنویسید.
«سر و زر دل و جانم فدای آن یاری / که حق صحبت مهر و وفا نگه دارد»
۲۱. در بیت «بادی که در زمانی بسی شمع بکشت / هم بر چراغدان شما نیز بگذرد» کدام واژهها استعاره هستند؟
۲۲. آرایه حسن تعلیل را در عبارت زیر بیابید و بنویسید.
«و عزمت ضامن دوام جهان شد / که جهان با دروغ میباشد. / و خون تو، امضای «راستی» است.»
۲۳. در مصرع «شفق، آیینهدار نجابتت» مشبه و مشبه به را مشخص کنید.
۲۴. آمیختن دو یا چند حس در کلام ………. است. کدام گزینه این آرایه را دارد؟
الف) ابر ز من حاصل سرمایه شد
ب) تاج سر گلبن و صحرا منم
ج) کز همه شیرین سخنی گوش ماند
د) دیده سیه کرده شده زهره در
حفظ شعر
۲۵. گه نعره زدی بلبل، گه جامه دریدی گل / ………………………………..
۲۶. ………………………….. / چون عشق حرم باشد سهل است بیابانها
۲۷. به جز از علی که آرد پسری ابوالعجایب / ………………………………..
۲۸. ………………………………. / که لسان الغیب خوشتر بنوازد این نوا را
ت) قلمرو فکری
۲۹. ابیات و عبارات زیر را به نثر روان معنی کنید.
الف) وین بوم محنت از پی آن تا کند خراب / بر دولت آشیان شما نیز بگذرد
ب) چندان تناوری و بلند / که به هنگام تماشا / کلاه از سر کودک عقل میافتد
ج) الهی فضل خود را یار ما کن / ز رحمت یک نظر در کار ما کن
د) تا باشد که دمکی زیادتتر در گرمابه بگذارد که شوخ از خود باز کنیم.
ذ) از یال و غارب به زیر آمد و گرده را برآورد.
ط) ملک تعالی او را دولت بر دولت زیاد کرد.
ظ) کیست کند با چو منی همسری
۳۰. بیت زیر به کدام اعتقاد گذشتگان اشاره دارد؟
«ای مفتخر به طالع مسعود خویشتن / تاثیر اختران شما نیز بگذرد»
۳۱. در عبارت «به زبان دیگر مگو و به دل دیگر مدار تا گندمنمای جو فروش نباشی.» به نکوهش چه افرادی میپردازد؟
۳۲. در «مرگت چنان زندگی را به سخره گرفت / و آن را بیقدر کرد / که مردنی چنان / غبطه بزرگ زندگانی شد» شاعر چه عاملی را دلیل غبطه زندگانی میداند؟
۳۳. متن داده شده جزو کدام نوع ادبی است؟
«تا توانی از نیکی کردن میاسا و خود را به نیکی و نیکوکاری به مردم نمای و چون نمودی به خلاف نموده مباش.»
۳۴. مفهوم کلی عبارت «اندر همه کاری داد از خویشتن بده، که هر که داد از خویشتن بدهد، از داور مستغنی باشد.» در کدام گزینه آمده است؟
الف) انصاف
ب) بیطرفی
ج) دوری از تعصب
د) بینیازی
۳۵. مفهوم کدام گزینه با حدیث «کلٌ نفس ذائقه الموت» تناسب دارد.
الف) آب اجل که هست گلوگیر عام و خاص / بر حلق و بر دهان شما نیز بگذرد
ب) در مملکت چو غرش شیران گذشت و رفت / این عو عو سگان شما نیز بگذرد
۳۶. مفهوم کلی عبارت «یوسف را از روی نیکو بند و زندان آمد و از خوی نیکو امر و فرمان آمد.» چیست؟
۳۷. کدام مفهوم از عبارت زیر استنباط نمیشود؟
«معلم دور نبود، صورتک به رو نداشت، آدمی افتاده و صاف، سالش به چهل نمیرسید، رنگ را نگارین میریخت، آدم در نقشهاش نبود، بهتر که نبود.»
الف) پشتکار معلم
ب) تواضع معلم
ج) هنرمندی معلم
د) بیریایی معلم
۱. معنی واژه مشخص شده در کدام گزینه نادرست است؟
الف) تویی رزاق هر پیدا و پنهان / تویی خلاق هر دانا و نادان (روزی گیرنده)
ب) گفت: درین معرکه یکتا منم / تاج سر گلبن و صحرا منم (گل سرخ)
ج) حدیث دوست نگویم مگر به حضرت دوست / که آشنا سخن آشنا نگه دارد (ماجرا)
د) وقتی دل سودایی میرفت به بستانها / بیخویشتنم کردی بوی گل و ریحانها (شیفته)
۲. معنی واژه مشخص شده در کدام گزینه درست است؟
الف) زهی گویا ز تو کام و زبانم / تویی هم آشکارا هم نهانم (فقط)
ب) گل به همه رنگ و برازندگی / میکند از پرتو من زندگی (زیبایی)
ج) وین بوم محنت از پی آن تا کند خراب / بر دولت آشیان شما نیز بگذرد (دارایی)
د) علی ای همای رحمت تو چه آیتی خدا را / که به ماسوا فکندی همه سایه هما را (بزرگی)
۳. در عبارت زیر، معنی واژگان مشخص شده را بنویسید.
الف) پیران قبیله خویش را حرمت دار، ولیکن به ایشان مولع مباش.
ب) [برای او] رقعهای نوشتم تا چون بر رقعه من اطلاع یابد، قیاس کند که مرا اهلیت چیست.
ج) دست معلم از وقب حیوان روان شد.
د) برادران یوسف، آهنگ کید و مکر و عدوات کردند تا مگر او را هلاک کنند.
۴. در کدام گزینه غلط املایی وجود ندارد؟
الف) الهی! فضل خود را یار ما کن / ز رحمت یک نذر در کار ما کن
ب) دید یکی بهر خروشندهای / سهمگنی، نادره جوشندهای
ج) صبا! بر آن سر زلف ار دل مرا بینی / ز روی لطف بگویش که جا نگه دارد
د) ای مفتخر به تالع مسعود خویشتن / تاثیر اختران شما نیز بگذرد
۵. در کدام گزینه غلط املایی وجود دارد؟
الف) زین نمط آن مست شده از غرور / رفت و ز مبدا چو کمی گشت دور
ب) یکی از دوستان مخلص را / مگر آواز من رسید به گوش
ج) دلا مئاش چنان کن که گر بلغزد پای / فرشتهات به دو دست دعا نگه دارد
د) ای بینشان محض! نشان از که جویمت؟ / گم گشت در تو هر دو جهان، از که جویمت؟
۶. در هر یک از عبارتهای زیر، واژهای که غلط املایی دارد بیابید و شکل صحیح آن را بنویسید.
الف) به هر کاری داد از خویشتن بده، که هر داد از خویشتن بدهد، از داور مستقنی باشد.
ب) سه ماه بود که موی سر، باز نکرده بودیم و میخاستم که در گرمابه روم.
ج) معلم که از مخمثه رسته بود، به خونسردی گفت:«در علف است؛ حیوان باید بچرد.»
د) شیخ بفرمود تا آن روز موشی بگرفتند و در هقه کردند و سر هقه محکم کردند.
۷. در کدام گزینه بیت به شیوه عادی سروده شده است؟
الف) چون بدوم سبزه در آغوش من / بوسه زند بر سر و بر دوش من
ب) قطره باران که درافتد به خاک / زو بدمد بس گهر تابناک
ج) در بر من ره چو به پایان برد / از خجلی سر به گریبان برد
د) در بن این پرده نیلوفری / کیست کند با چو من همسری؟
۸. در کدام گزینه «حذف به قرینه معنوی» وجود دارد؟
الف) همه کس را به سزا حقشناس باش؛ خاصّه قرابت خویش را.
ب) [ویز را] مردی اهل و ادیب و فاضل و نیکومنظر و متواضع دیدم و متدیّن و خوشسخن.
ج) این قصه، عجبترین قصههاست؛ زیرا که میان دو ضد جمع بود؛ هم فرقت بود هم وصلت.
د) شفق آینهدار نجابتت و فلق، محرابی که تو در آن نماز صبح شهادت گزاردهای.
۹. در کدام گزینه نوع «را» با سایر گزینهها متفاوت است؟
الف) هر کس این پنج خصلت را داشته باشد، از آب حقیقت علم و حکمت، سیراب شده است.
ب) معلم را عادت بود که نقشه نیمکاری با خود به کلاس آورد.
ج) قصه حال یوسف را نه از حسن صورت او گفت، بلکه از حسن سیرت او گفت.
د) شمشیری که بر گلوی تو آمد، هر چیز و همه چیز را در کاینات، به دو پاره کرد.
۱۰. در کدام گزینه «جهش ضمیر» دیده میشود؟
الف) هر آن که جانب اهل وفا نگه دارد / خداش در همه حال از بلا نگه دارد
ب) چو گفتمش که دلم را نگاه دار، چه گفت / ز دست بنده چه خیزد؟ خدا نگه دارد
ج) سر و زر و دل و جانم فدای آن یاری / که حق صحبت مهر و وفا نگه دارد
د) غبار راهگذارت کجاست تا حافظ / به یادگار نسیم صبا نگه دارد
۱۱. نقش واژههای مشخص شده در جمله «صاد هرگز جانوری جز از پهلو نکشید» را بنویسید.
۱۲. نوع ترکیبهای زیر را مشخص کنید.
الف) فروغ روی
ب) هوای نفس
ج) فلان روز
د) حضرت کریم
۱۳. در عبارت زیر نوع «واو» را مشخص کنید.
۱۴. جدول زیر را با حفظ شخص کامل کنید.
فعل: دیده بودید
امر:
مضارع اخباری:
۱۵. آرایههای مشخص شده در کدام گزینه نادرست است؟
الف) چو در وقت بهار آیی پدیدار / حقیقت، پردهبرداری ز رخسار (تشبیه)
ب) لیک چنان خیره و خاموش ماند / کز همه شیرین سخنی، گوش ماند (حس آمیزی)
ج) گفتم این شرط آدمیت نیست / مرغ تسبیحگوی و ما خاموش (تشخیص)
د) بادی که در زمانه بسی شمعها بکشت / هم بر چراغدان شما نیز بگذرد (استعاره)
۱۶. آرایههای مشخص شده در کدام گزینه درست است؟
الف) به زبان، دیگر مگو و به دل، دیگر مباش (جناس)
ب) چون به بصره رسیدیم، از برهنگی و عاجزی به دیوانگان ماننده بودیم. (کنایه)
ج) معلم مرغان را گویا میکشید. (استعاره)
د) نبینی که یوسف را از روی نیکو، بند و زندان آمد و از خوی نیکو، امر و فرمان؟ (سجع)
۱۷. در بیت «به نام کردگار هفت افلاک / که پیدا کرد آدم از کفی خاک» کدام واژه ایهام دارد؟
الف) کردگار
ب) افلاک
ج) آدم
د) خاک
۱۸. تشبیه پنهان بیت «چون بگشایم ز سر مو، شکن / ماه ببیند رخ خود را به من» بیابید و بنویسید.
۱۹. ایهام بیت «چو گفتمش که دلم نگاه دار چه گفت / ز دست بنده چه خیزد؟ خدا نگه دارد» را توضیح دهید.
۲۰. حسن تعلیل عبارت «درختان را دوست میدارم، که به احترام تو قیام کردهاند» را توضیح دهید.
۲۱. جاهای خالی را با ابیات مناسب پر کنید.
الف) ………………………….. / ………………………………
تا عهد تو دربستم، عهد همه بشکستم / بعد از تو روا باشد نقض همه پیمانها
ب) چه زنم چو نای هر دم، ز نوای شوق او دم؟ / که لسان غیب خوشتر بنوازد این نوا را
………………………………………… / …………………………………
۲۲. ابیات و عبارات زیر را به نثر روان بازگردانی کنید.
الف) بر جور تیرتان ز تحمل سپر کنیم / تا سختی کمان شما نیز بگذرد
ب) گر در طلبت رنجی ما را برسد شاید / چون عشق حرم باشد، سهل است بیابانها
ج) بدان کوش که به هر محالی از حال و نهاد خویش بنگردی، که بزرگان به هر حق و باطلی از جای نشوند.
د) یاد دارم که شبی در کاروانی همه شب رفته بودم و سحر در کنار بیشهای خفته.
۲۳. کدام گزینه با بیت «هر آن وصفی که گویم بیش از آنی / یقین دانم که بیشک جانِ جانی» غرابت دارد؟
الف) نه در ایوان قربش وهم را بار / نه با چون و چرایش عقل را کار
ب) در وصف حسن دوست چه خواهی دهن گشود؟ / اول زبان عشق بیار و لب ادب
ج) ای خرد سرگشته درگاه تو / عقل را سر رشته گم در راه تو
د) ای برتر از خیال و قیاس و گمان و وهم / وز هر چه گفتهاند و شنیدیم و خواندهایم
۲۴. مفهوم کدام گزینه با بیت «بلندی از آن یافت کاو پست شد / در نیستی کوفت تا هست شد» قرابت دارد؟
الف) پست شد خسرو مسکین به لگدکوب فراق / مور در خاک فرو رفت، سلیمان چون است؟
ب) تو را به خاک فرو برده است همت پست / سفر نمیکنی از خود که زاد میخواهد
ج) در اعتباری اگر زنی، مگذر ز ساز فروتنی / که به کام حاصل مدعا، به تلاش ریشه ثمر دهد
د) اظهار عجز در بر ظالم روا مدار / اشک کباب موجب طغیان آتش است
۲۵. همه گزینهها به جز گزینه ….. با عبارت «نومیدی را در امید بسته دان و امید را در نومیدی» تناسب مفهومی دارند؟
الف) شب امید طی شد وقت آن آمد که نومیدی / غبار ما ضعیفان هم به دامان سحر پیچید
ب) همه شبهای غم آبستن روز طرب است / یوسف روز به چاه شب یلدا بینند
ج) چاک شد پیرهن عمر به صد نومیدی / دست امید به دامان قبایی نرسید
د) پرده صبح امید است شب نومیدی / تا غذا خون نشود، شیر نگردد هرگز
۲۶. مفهوم مقابل عبارت «مردم بدانند به شدتی که از روزگار پیش آید نباید نالید و از فضل و رحمت کردگار، نباید ناامید شد.» در کدام گزینه آمده است؟
الف) نگذرد بر من شبی کز داغ روزافزون ننالم / همچو نی لبریز دردم، چون نسوزم؟ چون ننالم؟
ب) دوران روزگار به ما بگذرد بسی / گاهی شود بهار و دگر گه خزان شود
ج) جور گردون گرچه بسیار است و قهرش بیشمار / رحمت رحمان چو بیحد است و پایان، غم مخور
د) با ما چو روزگار مساعد نمیشود / باید شدن به لطف خداوند امیدوار
۲۷. مفهوم کدام گزینه با سایر گزینهها متفاوت است؟
الف) نماند شادی و غم جاودانی / به نیک و بد برآید زندگانی
ب) بس که روز و شبم از دل سپه غم گذرد / کاروان طرب و شادی از آن کم گذرد
ج) ز غم مباش غمین و مشو ز شادی، شاد / که شادی و غم گیتی نمیکنند دوام
د) گوش کن پند ای پسر! از بهر دنیا غم مخور / بر سر اولاد آدم هر چه آید بگذرد
۲۸. مفهوم عبارت «هرگز کید کایدان با خواست خداوند غیبدان برابر نیاید.» با کدام گزینه تناسب مفهومی دارد؟
الف) قدم نه در ره دلجویی دوست / مترس از بغض و کید و کین دشمن
ب) به دوستی که ندارم ز کید دشمن باک / و گر به تیغ بود در میان ما فصل
ج) بدان اراده تنها اگر خدا خواهد / نبشت خواهم کوه و در و بیابان را
د) والله خیر الماکرین گفت حق / رو مکر و افسون مکن
۲۹. مفهوم بیت «گویند مگو سعدی، چندین سخن از عشقش / میگویم و بعد از من گویند به دورانها» با کدام گزینه تناسب ندارد؟
الف) وین نغمه محبت بعد از من و تو ماند / تا در زمانه باقی است آواز باد و باران
ب) این یک دو دم که مهلت دیدار ممکن است / دریاب کار ما که نه پیداست کار عمر
ج) از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر / یادگاری که در این گنبد دوار بماند
د) عشق و اساس عشق نهادند بر دوام / یعنی خللپذیر نگردد بنای عشق
۳۰. مفهوم بیت «چون داد عادلان به جهان در، بقا نکرد / بیداد ظالمان شما نیز بگذرد» از کدام گزینه دریافت نمیشود؟
الف) تو بارگه دادی، کی درخور بیدادی / چون کار تو آزادی، افکار تو قانون شد
ب) به بارگاه تو دامنکشان رسید انصاف / ز درگه تو گریبان دریده شد بیداد
ج) در بارگاه دیو درآیی که داد داد / داد از خدای خواه که اینجا همه دد (جانور) است
د) ما بارگه دادیم، این رفت ستم بر ما / بر قصر ستمکاران تا خود چه رسد خذلان
۳۱. در عبارت «صاد، هرگز جانوری جز از پهلو نکشید و نمایش نیمرخ زندگان رازی در بر داشت و از سر نیازی بود.» منظور از «راز» چیست؟
۳۲. مفهوم عبارت «بر تالابی از خون خویش / در گذرگه تاریخ ایستادهای / با جامی از فرهنگ / و بشریت رهگذار را میآشامانی / هر آن کس که تشنه شهادت است» را بنویسید.
۱. با توجه به شعر زیر به سوالات پاسخ دهید.
«در احد که گلبوسه زخمها تنت را دشت شقایق کرده بود / مگر از کدام باده مهر مست بودی که با تازیانه هشتاد زخم، بر خود حد زدی»
الف) زخم به چه چیزی تشبیه شده است؟
ب) منظور از «تنت را دشت شقایق کرده بود» چیست؟
ج) این شعر خطاب به کیست؟
د) منظور از آخرین جمله چیست؟
۲. معنای ابیات و عبارات زیر را به نثر روان بنویسید.
الف) این مرد پارسی هم دستتنگ بود و وسعتی نداشت که حال مرا مرمتی کند.
ب) سگ را روان گرته میریخت اما در بیرنگ اسب حرفی به کارش بود.
ج) آب اجل که هست گلوگیر خاص و عام / بر حلق و دهان شما نیز بگذرد
د) گفتم که بر خیالت راه نظر ببندم / گفتا که شبرو است او از راه دیگر آید
۳. مفهوم بخش مشخص شده «دمی آب خوردن پس از بدسگال از عمر هفتاد سال» را بنویسید.
۴. منظور از خندان بودن گل در مصراع «گل از شوق تو خندان در بهار است» چیست؟
۵. منظور از مصراع «چون عشق حرم باشد سهل است بیابانها» چیست؟
۶. چرا شعر «مهر و وفا» در حوزه ادبیات غنایی قرار میگیرد؟
۷. منظور شاعر از «آشوب در ذرات عالم» را توضیح دهید.
۸. منظور از «سرمایه» در مصراع «ابر ز من حاصل سرمایه شد» چیست؟
۹. در بیت زیر مقصود از «شیران» و «سگان» چیست؟
«در مملکت چو غرش شیران گذشت و رفت / این عوعو سگان شما نیز بگذرد»
۱۰. مفهوم «گویا طلوع میکند از مغرب آفتاب» را بنویسید.
۱۱. نوع «واو» و کاربرد آن را در مصراعهای زیر مشخص کنید.
الف) در مملکت چون غرش شیران گذشت و رفت
ب) آب اجل که هست گلوگیر خاص و عام
۱۲. کلمات زیر را از نظر ساخت بررسی کنید.
«نمکدان - دانش آموزان - گلشن»
۱۳. در بیت «تا خار غم عشقت آویخته در دامن / کوته نظری باشد رفتن به گلستانها» یک تشبیه نشان دهید و مشخص کنید مشبه به آن کدام است؟
۱۴. در عبارت زیر دو آرایه را مشخص کنید.
«تو آن بلندترین هرمی / که فرعون تخیل میتواند ساخت / و من، کوچکترین موری»
۱۵. مفهوم کنایههای مشخص شده را بنویسید.
«گه نعره زدی بلبل، گه جامه دریدی گل»
۱۶. در بیت «گفتم غم تو دارم، گفتا غمت سرآید / گفتم که ماه من شو گفتا اگر برآید»
الف) کدام واژه در مصراع دوم ایهام دارد؟ هر دو معنی آن را بنویسید.
ب) جناس را پیدا کنید.
۱۷. موضوع ادبیات غنایی چیست؟
۱۸. دو بیت پایانی شعر «باز این چه شورش است» را بنویسید.
۱۹. دو بیت شعر را کامل کنید.
الف) آن را که چنین …………………………… / ………………………………
الف) املا
۱. از میان واژههای زیر، املای هشت واژه نادرست است. صورت صحیح آنها را بنویسید. (تشدید را حساب نکنید.)
«یال و قارب - دلّاک و قیّم - نیکومنظر و متواضع - کمیت لنگ - وقار و تمأنینه - تصدیقنامه ابتدایی - ضربت و صدمت - عینک دسته مفتولی - رستخیز عام - اجل و مرگ - امارت و مرمّت - وغب اسب - غرابت و خویشان - ضایع و تباه - نفخ ثور - صولت حیدری - مهمیز اسب - نقض پیمان - لعیمی و کریمی - روی تافتن - حقّه و جعبه - ثبات و پایداری - فراعنه مصر - طلائم و آشوب - پول شندرغاز»
ب) واژه شناسی
معنی کلمات مشخص شده را بنویسید.
۲. فک زیرین را پیمود و در آخره ماند.
۳. فیالجمله نماند از معاصی، منکری که نکرد.
۴. تا چون بر رقعه من اطلاع یابد، قیاس کند که مرا اهلیت چیست.
۵. در چنان بیغولهای، آشنایی غنیمت بود؛ آن هم با نیما.
۶. برای هر یک از کلمات «مستغنی» و «حرمت» دو همخانواده بنویسید.
۷. ساختمان کلمات «مهرورزان» و «نقشبندی» را با ذکر نوع کلمه (ساده، مشتق، مرکب، مشتق-مرکب) مشخص کنید.
پ) گزارش و تحلیل متن
ابیات و عبارات زیر را با دقت و به طور کامل به فارسی روان و امروزی بازنویسی کنید.
۸. در بن این پرده نیلوفری / کیست کند با چو منی همسری؟
۹. خلف صدق نیاکان هنرور خود بود.
۱۰. در میان دو ضد جمع بود: هم فرقت بود و هم وصلت.
۱۱. پیران قبیله خویش را حرمت دار، ولیکن به ایشان مولع مباش.
۱۲. تا باشد که ما را دمکی زیادتتر در گرمابه بگذارد که شوخ از خود باز کنیم.
۱۳. گفتم که بر خیالت راه نظر ببندم / گفتا که شبرو است او از راه دیگر آید
۱۴. گر در طلبت رنجی ما را برسد شاید / چون عشق حرم باشد سهل است بیابانها
ت) دستور زبان
۱۵. در عبارت زیر چند «و» عطف و چند «و» ربط به کار رفته است؟
«بار اول که پیرمرد را دیدم در کنگره نویسندگانی بود که خانه فرهنگ شوروی در تهران علم کرده بود؛ تیر ماه ۱۳۲۵. زبر و زرنگ میآمد و میرفت. دیگر شعرا کاری به کار او نداشتند. من هم که شاعر نبودم و علاوه بر آن، جوانکی بودم و توی جماعت، بر خورده بودم. شبی که نوبت شعر خواندن او بود، یادم است برق خاموش شد و روی میز خطابه شمعی نهادند و او «آی آدمهایش» را خواند.»
۱۶. در بیت زیر، جهش ضمیر را نشان دهید.
«گفتم ببینمش مگرم درد اشتیاق / ساکن شود بدیدم و مشتاقتر شدم»
۱۷. اجزای دستوری جملات زیر را مشخص کنید.
الف) آب را صفت، طهارت است.
ب) سراپاش از درماندگیاش خبر میداد.
ث) درک مطلب، آرایههای ادبی و انواع ادبی
۱۸. مفهوم «دری که به باغ بینش ما گشودهای / هزار بار خیبریتر است» را بنویسید.
۱۹. بیت «ای مفتخر به طالع مسعود خویشتن / تاثیر اختران شما نیز بگذرد» به چه عقیدهای اشاره دارد؟
۲۰. بیت «گویا طلوع میکند از مغرب آفتاب / کآشوب در تمامی ذرات عالم است» تلمیح به چه چیزی دارد؟
۲۱. مجاز را در این بیت توضیح دهید: «زین کاروانسرای بسی کاروان گذشت / ناچار کاروان شما نیز بگذرد»
۲۲. به آوردن آیه، حدیث، مصراع یا بیتی از شاعری دیگر در میان کلام، چه میگویند؟
۲۳. ادبیات ………. اشعار و متونی است که احساسات، عواطف شخصی، حالات عاشقانه و امید و آرزویی را بیان میکند.
۲۴. سه نمونه از شاهکارهای ادبی که جنبه تعلیمی دارند را نام ببرید.
در جملات زیر کنایات را مشخص کنید و آنها را معنی کنید.
۲۵. میرزا عباس شعر هم میگفت. اما به قول نظامی «خشت میزد».
۲۶. در بیرنگ اسب حرفی به کارش بود.
۲۷. خروس مغلوب لاجرم سپر بینداخت.
۲۸. در عبارات زیر شش آرایه متفاوت را به طور دقیق مشخص کنید.
ج) حفظ شعر
مصراعهای خالی را بنویسید.
۲۹. ………………………………………..…… / ما نیز یک باشیم از جمله قربانها
۳۰. گفتم دل رحیمت کی عزم صلح دارد؟ / ……………………………………………
۳۱. بیت بعد از «آن را که چنین دردی…» چیست؟ آن را بنویسید.
الف) معنی واژههای مشخص شده را بنویسید.
۱) گفت: درین معرکه یکتا منم / تاج سر گلبن و صحرا منم
۲) و اگر غم و شادیت بود، به آن کس گوی که او تیمار غم و شادی تو دارد.
۳) بدان کوش که به هر مُحالی از حال و نهاد خویش بنگردی.
۴) رنج هیچ کس ضایع مکن و همه کس را به سزا، حق شناس؛ خاصه قرابت خویش را.
۵) حتی با عینک دور بیضی و دسته مفتولی و شیشههای کلفت زنگاری، درست و حسابی نمیدید.
۶) و پیران قبیله خویش را حراست دار ولیکن به ایشان مولع مباش.
ب) املای نادرست واژگان را در نوشتههای زیر بیابید و املای درست آنها را بنویسید.
۱) خروس غالب حرکتی کرد نه مناسب حال درویشان و بر حریف مقلوب که تسلیم اختیار کرده و مخزول و نالان اصترحام میکرد، رحم نیاورد و آن چنان او را میکوفت که پولاد کوبند آهنگران.
۲) اند همه کاری داد از خویش بده، هر که داد از خویشتن بدهد، از داور مستقنی باشد، رنج هیچ کس را ضایع مکن و همه کس را به سزا حق شناس باش، خاصه قرابت خویش را؛ چندان که طاقت باشد با ایشان نیکی کن.
۳) یک روز خسرو بر خلاف عادت معلوف یک کیف حلبی که روی آن با رنگ و روغن ناشیانه گل و بته نقاشی شده بود به مدرسه آورد و همه حیرت کردند.
ج) در موارد زیر چه نکته زبانی ویژهای وجود دارد؟
۱) سلیح، اسلیمی: …………….
۲) کژ طبع جانور: …………………
۳) … که جان یابدت زان خورش پرورش: ……………
۴) جانستان: ………………
د) نقش دستوری واژههای مشخص شده عبارت زیر را بنویسید.
«گشت یکی چشمه ز سنگی جدا / غلغهزن، چهرهنما، تیزپا»
ه) روابط معنایی گروهواژههای زیر را بنویسید.
۱) چشمه و سنگ
۲) طرب و شادی
۳) کتاب و مدرسه
۴) روز و شب
و) در متن زیر، واژههای مشتق، مشتق-مرکب را مشخص کنید.
«شعله نفرینها و دود آه مردم ستمدیده، کارساز میشود. آتشی مهیب در بازار بغداد افتاد. نیمی از بازار بسوخت و خانه حاکم ستمگر نیز در آتش میسوزد. خلف صدق نیاکان هنرور خود بود. نمایش نیمرخ زندگان رازی دربرداشت. شتابان خطهای درهم کشید و علفزاری ساخت.»
قلمرو ادبی
۱) هر یک از ابیات و عبارات زیر، یک آرایه ادبی غیرتکراری و برجسته مشخص کنید.
الف) لیک چنان خیره و خاموش ماند / کز همه شیرینسخنی، گوش ماند
ب) و به صدای بلند میگفت: الها! صد هزار مرتبه شکر که شکر نعمت، نعمتت افزون کند.
ج) در بن این پرده نیلوفری / کیست کند با چو منی همسری؟
د) به زبان دیگر مگو و به دل دیگر مدار تا گندمنمای جو فروش نباشی.
ه) کتابی که در او داد سخن آرایی توان داد.
و) اشتر به شعر عرب در حالت است و طرب / گر ذوق نیست تو را کژطبع جانوری
ز) خسرو موسیقی ایرانی، یعنی آواز را از مرحوم درویش خان آموخته بود. یک روز خسرو زنگ قرآن، در شهناز شوری به پا کرده بود.
ح) گل از شوق تو خندان در بهارست / از آتش زنگهای بیشمارست
ط) هر کس این پنج خصلت را داشته باشد، از آب حقیقت علم و حکمت سیراب شده است.
ی) به نام کردگار هفت افلاک / که پیدا کرد آدم از کفی خاک
ل) نعره برآورده، فلک کرده کر / دیده سیه کرده، شده زهرهدر
م) چون بگشایم ز سر مو شکن / ماه ببیند رخ خود را به من
۲) برای هر یک از واژههای زیر یک واژه همخانواده بنویسید.
الف) حرمت
ب) فیاض
۳) در عبارت زیر، دو ویژگی از ویژگیهای نثر قابوسنامه را بنویسید.
«نومیدی را در امید، بستهدان و امید را در نومیدی.»
۴) نام نویسنده کتاب «قابوسنامه» چیست؟
۵) داستان «خسرو» نوشته ……………………………. است.
۶. کامل کنید.
فعل: داری میگویی
امر: ؟
ساخت منفی: ؟
قلمرو فکری
۱) ابیات و عبارات زیر را به نثر امروزی بنویسید.
الف) فروغ رویت اندازی سوی خاک / عجایب نقشها سازی روی خاک
ب) ابر ز من حامل سرمایه شد / باغ ز من صاحب پیرایه شد
ج) دمی آب خوردن پس از بدسگال / به از عمر هفتاد و هشتاد سال
د) خواست کزان ورطه قدم درکشد / خویشتن از حادثه برتر کشد
ه) تویی رزاق هر پیدا و پنهان / تویی خلاق هر دانا و نادان
و) اشتر به شعر عرب در حالت است و طرب / گر ذوق نیست تو را کژطبع جانوری
ز) و هر شادی که بازگشت آن به غم است، آن را شادی مشمر.
ح) خسرو با صدایی که از ته چاه در میآمد، با زهرخندی گفت: من گوش استماع ندارم. لمن تقول.
ط) تا روزی خدا تمام نشده، به در خانه دیگری نروم.
ی) اندر همه کاری داد از خویشتن بده.
ک) بزرگان به هر حق و باطلی از جای نشوند.
ل) فیالجمله نماند از معاصی منکری که نکرد و مسکری که نخورد.
۲) ادبیات تعلیمی را تعریف کنید و دو کتاب با محتوای تعلیمی نام ببرید.
