خیلی وقتها جرمهای سایبری نه با هک شروع میشوند، نه با نفوذ، نه حتی با نیت مجرمانه؛ بلکه با یک تصمیم بهظاهر ساده: «بذار بقیه هم ببینن». انتشار یک استوری، فوروارد کردن یک اسکرینشات یا گذاشتن بخشی از یک چت خصوصی، برای خیلیها فقط یک واکنش احساسی یا کنجکاوی لحظهای است؛ اما همان تصویر میتواند بهعنوان سند، وارد یک پرونده قضایی شود. این مقاله روایت مرز باریکی است که میان «گفتن»، «نشاندادن» و «جرم شدن» وجود دارد؛ مرزی که خیلیها آن را بعد از احضاریه میشناسند.
من پیمان محمدپور کارشناس رسمی دادگستری رشته فناوری اطلاعات و جرایم رایانهای و مدیر تیم جرایم رایانهای فایل فاکس filefox.ir هستم و در این مقاله میخواهم اطلاعات ارزشمندی در زمینه جرم انگاری و مجازات انتشار بدون رضایت اسکرین شات و چت خصوصی در اختیار شما قرار دهم.
همهچیز با یک استوری شروع شد.
تصویری از یک چت خصوصی، بدون نام، بدون شماره، بدون چهره.
صاحب صفحه نوشت:
«ببینید مردم چقدر دورو هستن…»
چند ساعت بعد، استوری پخش شد.
فوروارد شد.
اسکرینشات شد.
و بعد، شکایت.
نه دعوا بود، نه تهدید.
فقط یک تصویر ساده.
اما همین تصویر، پای قانون را وسط کشید.
پاسخ کوتاه: بله، در بسیاری از موارد.
بر اساس قوانین ایران، انتشار محتوای خصوصی اشخاص بدون رضایت آنها میتواند مشمول عناوین مجرمانه مختلفی شود، از جمله:
نقض حریم خصوصی
افشای اسرار خصوصی
هتک حیثیت
نشر اکاذیب (در صورت القای برداشت نادرست)
مهم نیست:
اسم طرف مقابل را حذف کرده باشید
صورتش مشخص نباشد
نیت شما «افشاگری» بوده باشد
ملاک، رضایت صاحب محتوا و اثر انتشار است.
یکی از رایجترین دفاعیات متهمان این است:
«اسمش معلوم نیست، پس جرم نیست»
اما در عمل، دادگاه این موراد را بررسی میکند:
آیا شخص قابل شناسایی بوده؟
آیا اطرافیان او متوجه هویتش شدهاند؟
آیا محتوا به اعتبار، آبرو یا امنیت روانی او لطمه زده؟
در بسیاری از پروندهها، حتی بدون ذکر نام، قابلیت شناسایی غیرمستقیم برای اثبات جرم کافی بوده است.
نکتهای که خیلیها نمیدانند:
فقط منتشرکننده اولیه مسئول نیست.
اگر شما:
استوری را بازنشر کنید
تصویر را در گروهها بفرستید
یا در کانال خودتان منتشر کنید
در صورت احراز سوءنیت یا علم به غیرقانونی بودن محتوا، میتوانید شریک جرم یا معاون جرم تلقی شوید.
این بخش خاکستری و بسیار مهم است.
کدامیک از این رفتارها قانونی هستند؟
نقد عمومی بدون ورود به حریم خصوصی: قانونی است
افشاگری مستند با مجوز قانونی: ممکن است قانونی نباشد
انتشار چت، تصویر یا صدا بدون رضایت: غیر قانونی است
قانون با «احساسات» کار ندارد؛ با اثر، مدرک و رضایت کار دارد.
از نظر من، پیمان محمدپور، کارشناس رسمی دادگستری در رشته جرایم رایانهای و همچنین مدیر تیم جرایم سایبری فایلفاکس، بخش قابل توجهی از پروندههای جرایم سایبری، نه با هک و نفوذ، بلکه با رفتار ناآگاهانه کاربران در شبکههای اجتماعی شکل میگیرد؛ جایی که افراد تصور میکنند «اگر عمومی منتشر شود، پس مجاز است».
آیا صاحب محتوا رضایت داده؟
آیا این انتشار میتواند به آبرو یا امنیت کسی لطمه بزند؟
آیا اگر فرد مقابل شکایت کند، دفاع حقوقی محکمی دارم؟
اگر حتی یکی از اینها «نه» است، منتشر نکن.
در دنیای دیجیتال:
هر کلیک، اثر دارد
هر انتشار، مسئولیت دارد
و هر اسکرینشات، میتواند سند باشد
گاهی بهترین تصمیم، همان تصمیمی است که به تو میگوید هرگز منتشرش نکن.
