سلام، من پیمان محمدپور هستم، کارشناس رسمی دادگستری در رشته جرایم رایانهای و مدیر تیم جرایم سایبری فایل فاکس filefox.ir. در این مقاله میخواهم به یکی از شایعترین اما کمگزارششدهترین جرایم فضای مجازی بپردازم: آزار و اذیت اینترنتی. رفتاری که اغلب با یک پیام، یک کامنت یا یک شوخی به ظاهر ساده شروع میشود، اما میتواند به تهدید، تخریب شخصیت، اضطراب شدید و حتی پیگیری قضایی ختم شود. در ادامه، شکلهای مختلف آزار اینترنتی، مرز آن با شوخی، و راههای قانونی مقابله با آن را بررسی میکنم.
بسیاری از قربانیان آزار اینترنتی دقیقاً همین جمله را میگویند.
یک پیام دایرکت، یک کامنت زیر پست، یا یک ریپلای در توییتر (ایکس). اما وقتی این پیامها تکرار میشوند، توهینآمیز میشوند یا حالت تهدید پیدا میکنند، دیگر شوخی نیستند؛ آزار هستند.
آزار اینترنتی اغلب بیصدا اتفاق میافتد، اما اثرش میتواند عمیق و ماندگار باشد.
از منظر حقوقی و فنی، آزار اینترنتی میتواند شامل موارد زیر باشد:
ارسال پیامهای توهینآمیز یا تحقیرکننده
تهدید مستقیم یا غیرمستقیم
تعقیب آنلاین (Cyberstalking)
ارسال مکرر پیام ناخواسته
تمسخر، تخریب حیثیت یا انتشار شایعه
انتشار تصاویر یا اطلاعات شخصی بدون رضایت
نکته مهم این است که حتی بدون فحاشی صریح هم میتوان مرتکب آزار اینترنتی شد.
یکی از چالشهای مهم، تشخیص مرز بین انتقاد، شوخی و آزار است.
انتقاد، بیان نظر است؛
شوخی، رضایت دوطرفه دارد؛
اما آزار، اصرار، تکرار و ایجاد رنج روانی میکند.
وقتی مخاطب صراحتاً ناراحتی خود را اعلام میکند و رفتار ادامه پیدا میکند، وارد محدوده آزار میشویم؛ حتی اگر نیت، شوخی بوده باشد.
آزار اینترنتی فقط «ناراحتکننده» نیست؛ میتواند پیامدهای جدی داشته باشد:
اضطراب و استرس مزمن
ترس از حضور در شبکههای اجتماعی
آسیب به روابط اجتماعی و شغلی
در مواردی، افسردگی شدید
به همین دلیل، در بسیاری از نظامهای حقوقی، این رفتار قابل تعقیب کیفری است.
بله. بسته به نوع رفتار، آزار اینترنتی میتواند ذیل عناوین زیر پیگیری شود:
توهین و تهدید
مزاحمت
نشر اکاذیب
هتک حیثیت
افشای اطلاعات خصوصی
پیامها، کامنتها، ویسها و حتی ایموجیها میتوانند به عنوان دلیل و مستند قضایی استفاده شوند.
پاسخ احساسی ندهید
اسکرینشات و مستندات را ذخیره کنید
فرد مزاحم را بلاک یا ریپورت کنید
در صورت تداوم یا تهدید، موضوع را از طریق پلیس فتا پیگیری کنید
در موارد جدی، از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی همراه با مستندات کافی شکایت رسمی ثبت کنید
زمان، نوع مستندات و نحوه واکنش شما، نقش مهمی در نتیجه پرونده دارد.
آزار اینترنتی یک شوخی ساده نیست و نباید عادیسازی شود. پیامها و رفتارهای آنلاین، همانقدر که میتوانند سازنده باشند، میتوانند آسیبزا و حتی مجرمانه شوند. آگاهی از مرزها، احترام به حریم دیگران و استفاده از ابزارهای قانونی، بهترین راه مقابله با این پدیده است.
