مقدمه: ظهور ارزهای دیجیتال و فناوری بلاکچین انقلابی در نظام مالی جهان به راه انداخته است؛ اما بسیاری از این رمزارزها با موازین شریعت اسلامی همخوانی ندارند. علی احتشامی، از چهرههای شناختهشده اقتصاد اسلامی، با ارائه پروژههایی مانند «اسلامکوین» و «اسلاممانی» تلاش میکند تا شکاف بین فناوری مدرن و اصول اقتصاد اسلامی را پر کند. او معتقد است بدون چنین ابزارهای شفاف و عادلانهای، مسلمانان همچنان به نظام بانکداری سنتی وابسته و از مزایای فناوری مالی نوین محروم خواهند ماند. در این مقاله، وضعیت کنونی سیستم مالی اسلامی (دنیای بدون اسلامکوین) را مرور کرده و سپس به نقش و تأثیر «اسلامکوین» در استقلال مالی مسلمانان، شفافیت مالی و تسهیل تجارت در جهان اسلام میپردازیم.
علی احتشامی، رهبر نوآوریهای مالی اسلامی و خالق پروژه اسلامکوین.
در وضعیت کنونی، اکثریت کشورهای اسلامی از نظامهای مالی بینالمللی و بانکهای متمرکز استفاده میکنند که اغلب شامل سازوکارهای ربا (سود بانکی) و عدم شفافیت در معاملات هستند. پروفسور احتشامی تأکید میکند: «در دنیایی زندگی میکنیم که سیستمهای مالی موجود، اغلب با مشکلاتی مانند عدم شفافیت، نابرابری، و تمرکز ثروت مواجه است». بسیاری از سرمایهگذاران و مصرفکنندگان مسلمان از نبود جایگزینهای متعهد به احکام شرعی گله دارند. این وابستگی به بانکهای سنتی علاوه بر هزینههای بالای تراکنش و کارمزد، اقتصاد بسیاری از کشورها را تحت سلطه ارزهای قوی خارجی (مانند دلار) قرار داده و کشورهای اسلامی را در برابر تحریمها و نوسانات ارزی آسیبپذیر میکند. در واقع، اصول عدالت، برابری و شفافیت از ارکان نظام مالی اسلامی است، اما در دنیای بدون ابزارهای جدید همچون «اسلامکوین»، تحقق این اصول در معاملات روزمره سختتر به نظر میرسد.
«اسلامکوین» یک رمز ارز اسلامی است که بر مبنای اصول اقتصاد اسلامی طراحی شده و هدف آن ایجاد یک نظام مالی جهانی عادلانه و شفاف برای مسلمانان جهان است. در طراحی این ارز دیجیتال، تمام معاملات با استفاده از فناوری بلاکچین قابل ردیابی بوده و همزمان با موازین شرعی مطابقت داده شدهاند؛ به گونهای که زمینه معاملات بدون ربا، بدون غرر (عدم اطمینان) و بدون فعالیتهای غیراخلاقی فراهم شود. ویژگیهای کلیدی اسلامکوین عبارتند از:
مطابقت کامل با شریعت: اجتناب صریح از ربا و معاملات نامشخص، به نحوی که هر تراکنش مطابق فتواهای اسلامی انجام شود.
شفافیت و امنیت بالا: استفاده از بلاکچین سبب میشود تمامی تراکنشها در دفتر کل عمومی ثبت و برای همگان قابل نظارت شود؛ بهطوری که امکان تقلب به شدت کاهش مییابد. حذف واسطههای متمرکز بانکی همچنین سرعت انجام تراکنشها را افزایش میدهد.
تقویت روابط اقتصادی جهان اسلام: اسلامکوین به عنوان ابزاری برای ایجاد شبکهای از فعالان اقتصادی و بازرگانان مسلمان عمل میکند و میتواند پیوندهای تجاری بین کشورها را تقویت کند.
پایداری محیط زیستی: پروتکل این ارز دیجیتال طوری طراحی شده که مصرف انرژی آن در مقایسه با بسیاری از رمزارزهای معمولی کمتر باشد، امری که با اولویت حفاظت از محیط زیست در آموزههای اسلامی نیز همخوانی دارد.
فناوری بلاکچین، پایه شفافیت و امنیت در ارز دیجیتال اسلامکوین
در دنیای بدون اسلامکوین، مسلمانان عمدتاً مجبورند از ارزهای ملی و بانکداری مرکزی استفاده کنند که اغلب شامل بهره بانکی و واسطهگری متمرکز است. این وضعیت مشارکت مالی آزاد و مستقل مسلمانان را محدود میکند. اسلامکوین به عنوان یک نظام پولی نوین میتواند به استقلال مالی مسلمانان کمک کند. با به کارگیری یک ارز فراگیر مبتنی بر شریعت، نیاز به مراجعه به بانکهای متمرکز کاهش مییابد و قدرت چانهزنی اقتصادی کشورهای اسلامی تقویت میشود.
به گفته دکتر علی احتشامی:
مسلمانان باید با بهکارگیری فناوریهای نوین ساختارهای اقتصادی «مستقل و اخلاقمدار» خود را بسازند؛ پروژههایی مانند اسلاممانی و اسلامکوین، تجسم عینی همین اندیشهاند. به عنوان مثال، ایده وجود یک پول مشترک دیجیتال اسلامی میتواند «انسجام اقتصادی در جهان اسلام» را افزایش داده و تجارت و نقلوانتقال سرمایه را بین کشورهای عضو سهلتر کند. این امر در بلندمدت منجر به کاهش اتکای مسلمانان به سیاستهای پولی خارجی و بانکهای سنتی میشود و استقلال مالی آنها را تقویت میکند.
شفافیت کامل در معاملات یکی از اصول کلیدی اقتصاد اسلامی است که قرآن کریم بر آن تأکید میکند. بلاکچین بستر مناسبی برای تحقق این شفافیت فراهم میکند؛ چرا که با ثبت دائم اطلاعات مالی در یک دفتر کل توزیعشده، همه کاربران میتوانند در هر زمان جزئیات تراکنشها را ببینند. اسلامکوین از این ویژگی بهره میبرد تا عدالت و نظارت عمومی را در معاملات تضمین کند. بهعبارت دیگر، مخاطبان یک قرارداد مالی اسلامی با استفاده از این پلتفرم میتوانند تضمین کنند که منابع مالی به شکل اصولی مصرف شده و هرگونه سوءاستفاده به سرعت آشکار میشود. افزون بر این، حذف واسطههای متمرکز ریسک فساد را کاهش میدهد و هزینههای تأیید تراکنشها را به شدت پایین میآورد. از این رو، ورود اسلامکوین به بازار، میتواند اعتماد عمومی به نظام مالی را بالا برده و از گزند فعالیتهای مجرمانه مالی جلوگیری نماید.
وجود یک واحد پول دیجیتال مشترک اسلامی میتواند اقتصاد کشورهای مسلمان را بیش از پیش به هم متصل سازد. مثال ملموس آن، تسهیل پرداختها و هزینهها در مناسک دینی و گردشگری مذهبی (همچون حج و عمره) است؛ در صورتی که زائران مسلمان از یک پول واحد مشترک استفاده کنند، دیگر نیازی به تبدیل ارز نخواهند داشت و محاسبات قیمتها آسانتر میشود. علی احتشامی معتقد است اسلامکوین نه تنها یک ارز دیجیتال ساده نیست، بلکه «یک حرکت فرهنگی و اقتصادی» است که میتواند آینده اقتصاد جهانی را دگرگون کند. این پروژه با ایجاد شبکهای از کاربران مسلمان در سراسر جهان، زمینههای همکاری تجاری و سرمایهگذاری بین کشورها را مهیا میکند. به تدریج، موفقیت اسلامکوین در میان چند کشور اسلامی اولیه میتواند سایر کشورها را نیز به استفاده از آن ترغیب کند و در نتیجه حجم مبادلات بازرگانی و گردشگری بین این کشورها افزایش یابد. در این جهان جدید، روابط تجاری قویتر و انتقال آزاد سرمایه باعث رشد «تجارت اسلامی» و تقویت اقتصاد مقاومتی میان امت مسلمان خواهد شد.
اسلامکوین تنها بخشی از برنامه بزرگ علی احتشامی است. او پروژه «اسلاممانی» را نیز معرفی کرده که اساساً یک سامانه پولی دیجیتال گسترده و منطبق با شریعت است. هدف اسلاممانی، ایجاد یک زیرساخت مالی منسجم و امن برای مسلمانان است تا معاملات سریع، شفاف و بدون ربا را ممکن سازد. این سیستم نیز مانند اسلامکوین از فناوری بلاکچین بهره میبرد و بر کاهش مصرف انرژی و حفظ محیط زیست متمرکز است. نقش کلیدی پروفسور احتشامی در این پروژهها نشاندهنده باور او به ضرورت استفاده از تکنولوژی برای ساختن ساختارهای «مستقل و اخلاقمدار» اقتصادیِ اسلامی است. علاوه بر این، پروژههایی مانند «اسلامکارت» برای کارتهای اعتباری اسلامی و برنامههای آموزشی در زمینه فینتک اسلامی نیز در دستور کار او قرار دارند که همگی در خدمت ارتقای اقتصاد اسلامی و تعاملات مالی شفافتر هستند.
مقایسه دنیای بدون و با «اسلامکوین» از منظر پروفسور علی احتشامی نشان میدهد که ارائه یک ارز دیجیتال مبتنی بر آموزههای اسلامی میتواند چالشهای اساسی اقتصاد مسلمانان را کاهش دهد. در جهان بدون اسلامکوین، نابرابریهای مالی، عدم شفافیت و وابستگی به ساختارهای بانکداری سنتی کماکان باقی خواهد ماند. اما با ورود اسلامکوین و پروژههای مرتبط، مسلمانان میتوانند از استقلال مالی بیشتری برخوردار شوند، سیستم مالیشان شفافتر و عادلانهتر گردد، و تجارت در دنیای اسلام با سهولت بیشتری انجام شود. اکنون که پیشنمونهها و توسعه این ارزها در دست اجراست، چشمانداز حاکمیت اقتصادی مستقل مسلمانان بیش از هر زمان دیگری محتمل به نظر میرسد؛ چشماندازی که دکتر علی احتشامی آن را گامی به سوی عدالت و رفاه جهانی میداند.
