از بین تجهیزات مختلف اطفای حریق، خاموشکنندههای دستی یا همان کپسولهای آتشنشانی، جزء سادهترین تجهیزات هستند. اما باوجود ساده بودن این تجهیزات، بسیاری از مردم همچنان طرز استفاده از آن را بلد نیستند. در انتهای این مطلب، تمام آنچه که باید درباره کپسول آتشنشانی بدانید، همراه با نحوه استفاده از آن را یاد خواهید گرفت.
اجزا و قطعات اصلی کپسول آتشنشانی
تصویر زیر، تصویر یک کپسول آتشنشان همراه با اجزای تشکیل دهنده آن است. هریک از این اجزا کاربردی اختصاصی دارند که در ادامه بیشتر توضیح میدهیم.
اهرم فشار: زمانی که قصد استفاده از کپسول را دارید، باید این اهرم را فشار دهید. با فشار دادن این قسمت، ماده خاموشکننده درون کپسول آزاد شده و حریق را خاموش میکند.
پین یا ضامن: وظیفه این قطعه، جلوگیری از فعال شدن تصادفی کپسول آتشنشانی است. جهت استفاده از کپسول باید ابتدا این پین را بیرون کشیده و سپس اهرم را فشار دهید.
شیر و دیگر اجزا: این قطعه، کنترلکننده جریان ماده خاموشکننده است. سایر اجزا نیز شامل قطعات اتصالدهنده بین اهرم، مخزن و شیلنگ، همگی به این کار کمک میکنند.
ماده خاموشکننده: باتوجه به نوع کپسول، ماده خاموشکننده میتواند از نوع فوم، آب، پودر خشک و گاز CO₂ باشد. این ماده داخل مخزن قرار گرفته و عامل اصلی در اطفای حریق است.
پیشران: پیشران در واقع نوعی گاز فشرده است که ماده خاموشکننده را با فشار از مخزن بیرون میفرستد و معمولاً گاز نیتروژن یا CO₂است.
مخزن: این بخش محل نگهداری ماده خاموشکننده و گاز پیشران است. معمولاً مخزنها را از جنس فولاد کربنی یا آلومینیوم میسازند تا در برابر خوردگی و ضربه مقاوم باشند.
شیلنگ یا نازل: کاربرد این قطعه هدایت ماده خاموشکننده از مخزن به بیرون (به سمت آتش) است و معمولاً در کپسولهای فومی دیده میشود.
انواع کپسولهای آتشنشانی بر اساس ماده خاموشکننده
کپسول CO₂: کربن دیاکسید گازی بیرنگ و بدون بو است که با جایگزین شدن بهجای اکسیژن محیط، باعث خاموش شدن آتش میشود. این گاز بهصورت یک مه یخزده از مخزن خارج شده و محیط را خنک میکند. از مزایای استفاده از کپسول CO₂، این است که پس از استفاده اثری از خود باقی نمیگذارد و مناسب مکانهایی مانند اتاق سرور و آزمایشگاهها است.
کپسول پودری: مواد این کپسولها از جنس پودرهای شیمیایی (فسفات آمونیوم برای نوع ABC، یا بیکربنات سدیم برای نوع BC) بوده و از طریق قطع واکنش شیمیایی زنجیرهای، حریق را متوقف میکنند. از کپسولهای پودری برای اطفای دستگاههای الکتریکی استفاده نمیکنند؛ زیرا روی سطح تجهیزات مینشینند و تمیز کردن آنها مشکل است. این کپسولها برای استفاده در خانه، خودرو شخصی، مغازهها و... مناسب هستند.
کپسول پودر BC: این نوع کپسولها فقط برای حریقهای مایع و گاز طراحی شدند و جنس آنها عمدتاً از بیکربنات سدیم یا پتاسیم است. کپسولهای BC از مدلهای پودری ABC ارزانتر بوده و مصارف تخصصیتری دارند.
کپسول فوم (AFFF): فومها با ایجاد یک لایه کف ضخیم مانند پتو، مانع از رسیدن اکسیژن به سوخت شده و آتش را خاموش میکنند. این نوع کپسولها را نمیتوان در محیطهای سرد نگهداری کرد، زیرا در دماهای خیلی پایین منجمد میشوند. در کارخانهها و پمپبنزینها میتوان از خاموشکنندههای فومی استفاده کرد.
کپسول آب: آب سادهترین ماده خاموشکننده است که با کاهش دمای ماده سوختنی، باعث مهار حریق میشود. از این کپسول میتوان در خانه، مدارس، ادارات و... استفاده کرد؛ اما باید توجه داشت که هرگز برای اطفای حریق ناشی از روغن یا آتشسوزیهای الکتریکی استفاده نشوند.
کپسول هالون: هالون گازی مؤثر در اطفای حریق است و از طریق قطع واکنش زنجیرهای، آتش را بهسرعت خاموش میکند. با این حال، به دلیل اثرات شدید تخریبی که بر لایه اوزون دارد، استفاده از آنها در بسیاری از کشورها از جمله ایران ممنوع اعلام شده و از سال 1994 دیگر تولید نمیشوند. امروزه از گازهای FE-36 و FM-200 بهعنوان گازهایی سازگار با محیطزیست و جایگزین هالونها استفاده میکنند.
نحوه استفاده از کپسول آتشنشانی
دانستن نحوه استفاده از کپسول آتشنشانی، مهارتی مهم و کاربردی در مواقع اضطراری است. البته برخی مواقع ممکن است شدت و گستردگی حریق به اندازهای باشد که استفاده از کپسول تنها اتلاف وقت است. در چنین شرایطی، باید سریعاً محیط را ترک کنید و با آتشنشانی تماس بگیرید.
مراحل کلی استفاده از این کپسولها بهصورت زیر است:
1-پین یا ضامن را بکشید.
اولین قدم برای استفاده از کپسول آتشنشانی، کشیدن ضامن آن است. با این کار، مهر و موم ضامن شکسته شده و کپسول آماده استفاده است.
2-نازل یا شیلنگ کپسول را به سمت حریق بگیرید.
زاویه نازل کپسول باید طوری باشد که هنگام خروج مواد خاموشکننده، مستقیماً روی پایه آتش تخلیه شود و نه روی شعلههای آن.
3-دسته یا اهرم را فشار دهید.
قدم نهایی، فشاردادن اهرم کپسول است. با این کار مواد داخل مخزن آزاد شده و آتش را مهار میکند. نکته مهم این است که برای اطفای مؤثر، باید نازل را بهصورت یک حرکت رفت و برگشتی، از سمتی به سمت دیگر، حرکت دهید تا آتش بهصورت کامل خاموش شود.
تا اینجا با تمام نکات لازم درباره کپسولهای خاموشکننده آشنا شدید. برای نهایی کردن این آموزش نکات زیر را بهخاطر بسپارید.
جهت نگهداری صحیح کپسول آتشنشانی، حتماً دستورالعمل روی آن را بخوانید.
اگر قبلاً از کپسول استفاده شده، شارژ آن را برای استفادههای بعدی چک کنید.
کپسول را در محلی که دسترسی به آن راحت و سریع است، نگهداری کنید.
