افسردگی یکی از شایعترین اختلالات روانی در جهان است و میلیونها نفر را درگیر کرده است. در بسیاری از موارد، دارو و رواندرمانی میتوانند تا حد زیادی علائم را کنترل کنند، اما همیشه مؤثر نیستند. برخی بیماران حتی پس از ماهها درمان، هنوز احساس بیانگیزگی، ناامیدی یا خستگی ذهنی دارند. در چنین شرایطی، روشهای جدید علوم اعصاب مثل تحریک مغناطیسی مکرر مغز یا rTMS بهعنوان راهحلی علمی و مؤثر مطرح شدهاند؛ روشی که بدون جراحی، دارو یا درد، میتواند مغز را دوباره تنظیم کند.
rTMS مخفف Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation است و به زبان ساده یعنی تحریک مغزی از روی جمجمه با کمک میدانهای مغناطیسی ملایم. این میدانها روی بخشهایی از مغز اثر میگذارند که در کنترل احساسات و خلقوخو نقش اصلی دارند. پژوهشها نشان دادهاند در بیماران مبتلا به افسردگی، فعالیت این ناحیهها کمتر از حد طبیعی است و با تحریک مغناطیسی میتوان آنها را دوباره فعال کرد. فرایند درمان معمولاً شامل جلساتی ۲۰ تا ۳۰ دقیقهای است که در آن بیمار روی صندلی مینشیند و دستگاه مخصوصی بدون درد روی ناحیهی پیشپیشانی قرار میگیرد. پس از پایان جلسه، فرد بلافاصله میتواند به کارهای روزمرهاش برگردد.
مطالعات گسترده در دانشگاههای هاروارد و کلینیک مایو نشان دادهاند که حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد بیماران پس از چند هفته درمان با rTMS، بهبودی قابل توجهی در علائم افسردگی احساس میکنند و درصدی از آنها حتی وارد فاز بهبودی کامل میشوند. نکته مهم اینجاست که برخلاف درمانهای الکتروشوک، در روش rTMS نیازی به بیهوشی یا بستری نیست و احتمال عوارضی مثل از دست دادن حافظه تقریباً وجود ندارد. همین موضوع باعث شده این روش به یکی از مطمئنترین گزینهها برای افسردگی مقاوم به درمان تبدیل شود.
در سالهای اخیر، این روش در ایران هم مورد توجه قرار گرفته و چند مرکز تخصصی روانپزشکی و مغز و اعصاب آن را به شکل علمی و استاندارد اجرا میکنند. یکی از این مراکز، کلینیک زیمادرمان است؛ مرکزی مدرن در شمال تهران که بهطور تخصصی در زمینه درمانهای غیرتهاجمی مغزی فعالیت دارد. این کلینیک با مدیریت گروهی از متخصصان مجرب از جمله دکتر علمی، دکتر کاملی و دکتر نورالهی، خدماتی مبتنی بر فناوریهای روز مغز و اعصاب ارائه میدهد. در زیمادرمان، هر بیمار قبل از شروع درمان rTMS بهصورت کامل ارزیابی میشود تا نوع و شدت افسردگی او مشخص گردد و سپس برنامهای شخصیسازیشده بر اساس الگوی مغزی هر فرد طراحی میشود.
یکی از دلایل موفقیت این روش، همین شخصیسازی درمان است. مغز هر فرد ساختار متفاوتی دارد و واکنش به تحریک مغناطیسی نیز در افراد مختلف یکسان نیست. متخصصان کلینیک زیمادرمان با تنظیم دقیق شدت و محل تحریک، تلاش میکنند بالاترین اثربخشی ممکن را برای هر بیمار به دست آورند. بسیاری از بیماران گزارش کردهاند که پس از چند جلسه درمان احساس سبکی ذهنی، تمرکز بیشتر و کاهش افکار منفی را تجربه کردهاند.
در کنار اثربخشی بالا، مزیت مهم دیگر rTMS، ایمنی بسیار بالا است. این روش بدون نیاز به دارو انجام میشود، بنابراین برای کسانی که از عوارض داروهای ضدافسردگی مثل افزایش وزن، خوابآلودگی یا وابستگی دارویی رنج میبرند، گزینهای ایدهآل محسوب میشود. همچنین امکان ترکیب این روش با رواندرمانی نیز وجود دارد و پژوهشها نشان دادهاند که در صورت اجرای همزمان، تأثیر آن چند برابر خواهد شد.
تجربههای بهدستآمده از اجرای درمان در ایران نیز امیدوارکننده است. در کلینیک زیمادرمان، بسیاری از مراجعان پس از گذراندن یک دورهی درمانی کامل، کاهش چشمگیری در علائم افسردگی، اضطراب و بیخوابی گزارش کردهاند. این مرکز با بهرهگیری از دستگاههای نسل جدید rTMS و پایش دقیق بیمار در طول جلسات، توانسته تجربهای استاندارد و علمی از درمان را در اختیار بیماران قرار دهد.
در آینده نزدیک، فناوریهای تحریک مغزی مانند rTMS مسیر درمان افسردگی را دگرگون خواهند کرد. دانشمندان اکنون در حال توسعه نسخههای پیشرفتهتری از این روش هستند که با استفاده از هوش مصنوعی میتوانند فعالیت مغزی هر فرد را تحلیل کرده و دقیقتر از قبل تنظیم شوند. اما در حال حاضر، rTMS یکی از امنترین و مؤثرترین گزینهها برای درمان افسردگی مقاوم به دارو است و نقش مهمی در بازگرداندن بیماران به زندگی عادی ایفا میکند.
برای کسانی که بهدنبال درمان علمی و بدون عوارض افسردگی هستند، مراجعه به مراکز تخصصی مثل کلینیک زیمادرمان میتواند انتخابی هوشمندانه باشد.
📍 آدرس: سعادتآباد، بعد از چهارراه مسجد، بلوار دریا غربی، نرسیده به صرافها، پلاک ۸۱، طبقه دوم
