به نظرتان کسی وجود دارد که به اصفهان برود و شیفته میدان امام نشود. میدان امام اصفهان که به اسم میدان نقش جهان هم میشناسندش، در معنی واقعی کلمه، به اندازه جهانی، نقش و نگارهای ظریف و زیبا را در کنار هم جمع کرده است. این میدان پر از شور و نشاط بهنوعی قلب تپنده اصفهان محسوب میشود. عمارتهای باشکوه، مساجد زیبا و مغازههایی که هر کدام جهانی از هنر را در خود جمع کردهاند، همه با هم قابی به وسعت آسمان پیش روی مخاطبانشان قرار میدهند. ما اینجا قرار است گوشهای از این قاب زیبا را برای شما وصف کنیم. همراه ما باشید.
دنبال تاریخچه و قدمت میدان نقش جهان را که بگیرید به دوره تیموریان میرسید. در این دوره، میدان امام کنونی، باغ بزرگی بود که چند بنای نظامی را در دل خود جا میداد. در واقع این قسمت شهر شبیه پادگانی بود که لشکریان در آن رفتوآمد داشتند. کمکم و با گذشت زمان، این منطقه به دست عباسیان رونق گرفت. در ابتدای راه، از این میدان برای برگزاری جشنها و اعیاد مختلف استفاده میشد و کمکم کاربردهای دیگر به آن افزودند.
دوران حکومت صفویه، طلاییترین دوران برای میدان امام بود. در آن زمان بناهایی مثل مسجد شاه عباسی، مسجد شیخ لطف الله و عمارت عالی قاپو به میدان اضافه شدند و هر کدام روزبهروز رنگ و لعاب بیشتری گرفتند. این رونق تا دوره قاجار بیشتر ادامه نداشت. در زمان پادشاهان بیکفایت قاجاری، هم اصفهان از مرکزیت حکومت خارج شد و هم بسیاری از بناها روبه زوال رفتند. در واقع اگر نام این میدان در سال ۱۳۱۳ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران ثبت نمیشد، معلوم نبود گذر زمان چه بلایی بر سر این دردانه اصفهان بیاورد.
میدان نقش جهان اصفهان سه ورودی مجزا دارد که هر کدام، بخشی از شهر را به میدان وصل میکنند. در ادامه این ورودیها را به شما معرفی میکنیم. البته قبل از آن پیشنهاد میکنیم برای رفتن به میدان امام، کفش و لباس راحت بپوشید. هر کدام از این ورودیها، دنیایی از حرف دارند که باید در کمال آرامش حرفهایشان را شنید.
یکی از این ورودیهای میدان نقش جهان شما را به خیابان سپه میرساند. خیابان سپه یکی از خیابان های بسیار مشهور اصفهان است که به بسیاری از جاها از جمله عمارت هشت بهشت، کاخ چهلستون، خیابان چهارباغ عباسی، هتل عباسی، رستوران جارچی باشی، خیابان حکیم و بسیاری از جاهای دیدنی اصفهان راه دارد. در ابتدای این مسیر، مغازه های متعددی هستند که به فروش کیف و کفش مشغولند. اگر شما هم عاشق کارهای چرم باشید، میتوانید محصولات خوبی را در ابتدای خیابان سپه پیدا کنید. کمی جلوتر هم چند مغازه فروش صنایع دستی، گز و چند دکه فروش آش و حلیم هم وجود دارد که همگی روزتان را میسازند. خیابان سپه یکطرفه است و رانندگان نیز تا نیمه راه را بیشتر اجازه تردد ندارند. با این توضیح، اگر کودک یا بزرگسال کمتوان با شما باشد، بهتر است از ماشینهای مخصوص خود میدان استفاده کنید.
آنها که اهل خرید لوازم لوکس منزل هستند، خیابان حافظ را خوب میشناسند. در این خیابان انواع کالاهای زیبا با درخشش خاص، مشتریان را به سمت خود می کشانند. اگر از این خیابان به میدان امام وارد شوید، در سمت چپتان مسجد شیخ لطف الله را میبینید و در سمت راستتان سردر قیصریه میدان را. عمارت عالیقاپو هم درست روبهروی شما قرار دارد. در خیابان حافظ چند تا از بهترین بریانی های اصفهان هم هستند. میتوانید برای صرف ناهار به یکی از آنها سر بزنید و دلی از عزا دربیاورید.
اسمش هم جالب است نه؟ همه آنهایی که از اینجا به میدان امام رفتهاند میدانند که بافت سنتی و خانههای قدیمی این بخش چطور انسان را ساعتها محو تماشای خود میکند. کمتر کسی است که به این محلهها پا بگذارد و به دل خودش از آن خارج شود. گاهی به این بخش اصفهان که میروید دوست دارید زمان را ثابت کنید تا بتوانید بیشتر و بیشتر از بافت تاریخیاش لذت ببرید.
عمارت عالی قاپو یکی از زیباترین عمارتهایی است که در ایران بنا شده است. این بنای زیبا، در زمان خود، محلی برای برگزاری جلسات مهم درباری بود. اگر به دیدن بنا بروید متوجه پلهها، پاگردها و اتاقهای مختلف میشوید که هرکدام با نقشونگارهای زیبا تزئین شدهاند. جالب است بدانید که هر کدام از این پاگردها و اتاقها ملاکی برای تعیین رتبه و مقام فرد بوده است. برای مثال اگر صنف خاصی برای دیدن پادشاه میرفتند، بسته به میزان اهمیت اجتماعی و سیاسیشان تا بخشی از مسیر اجازه تردد داشتند. با این توضیح فقط نزدیکان پادشاه و افرادی که منصب عالی داشتند، میتوانستند همه طبقات عمارت را طی کنند.
شگفتی دیگر این عمارت، حوض بزرگی است که در طبقه سوم کاخ تعبیه شده است. کف این حوض تماماً از ورقههای مسی پوشیده شده تا آب به طبقات پایین نفوذ نکند. حتماً میپرسید چطور آب را به این حوض هدایت میکردند؟ در اصل چند نفر از مردم عادی، در بخش پایینی، دستگاههایی شبیه به تلمبههای امروزی داشتند که با کمک آنها آب را به طبقات بالا هدایت میکردند. در آخرین طبقه عمارت هم اتاقی برای موسیقی بنا شده است. نکته بسیار جالب این اتاق، معماری داخلی آن است. این روزها ورودی اتاق به دلیل اهمیت و ظرافت خاصش بسته شده؛ اما از سخن کارشناسان چنین برمیآید که طراحی طاقچهها باعث میشده اکوی صدای موسیقی در این اتاق گرفته شود.
مسجد شیخ لطف الله در زمان صفویان، بیشتر به یک مسجد شخصی و خانوادگی تبدیل شده بود. یکی از کارشناسان میراث فرهنگی معتقد بود که یک راهروی مخفی زیر حوض کنونی میدان وجود داشته و زنان دربار از این راهرو خودشان را به مسجد میرساندند. در این مسجد علاوه بر اقامه نماز، کلاس های درس و بحث نیز برگزار میشده است.
نکته جالب و زیبای این مسجد، طراحی پنجرههای آن است. این پنجره آنقدر معروف است که سالیانه افراد بسیاری از سراسر نقاط جهان برای تماشایش به اصفهان میآیند. البته جذابیت پنجره به دلیل شکل ظاهری خودش نیست، بکه تابش نور و شکل زیبای طاووسی که روی دیوار ایجاد میکند، باعث شهرت آن شده است.
مسجد شاه عباسی یا مسجد امام، رکن اصلی میدان امام است. وقتی وارد میدان میشوید دو در بزرگ میبینید که در اطرافش ستونهای عظیم بنا شده. وارد که میشوید، در جریان مسیر، ناخودآگاه به سمت راست متمایل میشوید. این تدبیری است که شما را به جهت قبله میکشاند. داخل مسجد را باید خودتان حضوری بروید و ببینید. یادتان هست در دو قسمت قبلی از شگفتی معماری و تزيینات بنا گفتیم؟ مسجد امام هم خوشبختانه از این قاعده بینصیب نیست. زیر گنبد این بنا میتوانید جاذبه انعکاس صدا را تجربه کنید. در واقع زیر یکی از گنبدهای مسجد، نقطهای است که صدا را منعکس میکند. هدف از طراحی این نقطه این بوده که خطیب یا سخنران بتواند بدون زحمت خاصی، صدایش را به همه اهالی حاضر در مسجد برساند. در واقع اینجا بلندگوی طبیعی مسجد است. شگفتآور نیست؟
در شمال میدان میتوانید شاهد شکوه سردر قیصریه باشید. اینجا ورودی بازار بزرگ اصفهان است. تا قبل از دوره قاجاریه در اینجا نقاره خانه بزرگی قرار داشت که مثل حرم امام رضا، در هنگام غروب آفتاب یا در مراسمات خاص، در آن نقارهها و طبل ها به صدا در میآمدند. نقارهخانه در جنگوگریزهای مختلف تخریب شده است و این روزها چیز خاصی از آن باقی نمانده.
سردر قیصریه چهار در فرعی و یک در اصلی دارد. از سردر که بگذرید، انگار وارد دنیای جدیدی شدهاید. کسبه مختلف از هر صنفی که سراغ بگیرید، در این بازار مشغول فعالیت هستند. در میانههای مسیر هم چند نفر شبیه دستفروشها، انواع میوه نوبرانه فصل را روی طبق گذاشته و میفروشند. در این بازار زندگی با صدای بلند در جریان است. جالب است که بدانید اینجا میتوانید خیلی از اجناس را بسیار ارزانتر از سایر جاهای شهر پیدا کنید و توریستیبودن مکان، باعث گرانتر شدن کالاها نشده است.
خوشبختانه میدان نقش جهان اصفهان برای همه سنین و برای همه سلیقهها سرگرمیهای خوبی در کیسه دارد. مهم نیست چند سالتان باشد و به چه چیز علاقه دارید، این میدان میتواند ساعتها شما را سرگرم کند.
برای آن دسته از خانوادههایی که با کودکانشان وارد میدان میشوند، هیچ چیز جذابتر از درشکهسواری نیست. درشکهها به یک اسب وصل هستند و دور میدان را میچرخند. البته این روزها چند ماشین دیگر هم اضافه شدهاند که کنار اسبها فعالیت میکنند. گویا حمایت از حقوق حیوانات یا جلوگیری از کثیفکاری اسبها وسط میدان باعث شده که این تدبیر اتخاذ شود. حالا نیت هر کدام که باشد، شما میتوانید برای چند دقیقه دور میدان بچرخید و عکسها و فیلمهای جذاب بگیرید.
دور تا دور میدان نقش جهان پر است از حجرههایی که صنایع دستی و سوغات اصفهان را میفروشند. از سمت میدان سپه که وارد شوید، میتوانید به راسته کفشفروشها بروید. دو طرف عمارت عالی قاپو پر است از کارهای نقره، مینا و خاتم. در سمت دیگر بازار میتوانید سراغ مسگرها بروید. در این راسته هرچیزی که در تصورتان بیاید، با مس ساختهاند و میفروشند. از دستبند و انگشتر گرفته تا ظرف و ظروف و وسایل پذیرایی و دکوری خانه را میتوانید در این بخش پیدا کنید.
لابهلای همه این مغازهها، لباسهای سنتی نخی بسیار خنک هم وجود دارد. یک بخش از بازار هم رومیزیها و پارچههای قلمکار در رنگهای مختلف وجود دارد. سمت دیگر بازار و در یک مسیر متفاوت، دنیایی از ادویهجات را پیدا میکنید. گویی هر چه عطاری در شهر هست در همین راسته دور هم جمع شدهاند. اگر هم قصدتان خرید لباس راحتی باشد، به سمت چپ بازار قیصریه بروید. دنیایی از لباسهای زنانه و مردانه و بچهگانه در این بازار پیدا میکنید که قیمتشان از همه نقاط شهر مناسبتر است.
شما هم عاشق شکار سوژههای ناب برای عکاسی هستید؟ خبر خوش اینکه در وجببهوجب میدان امام میتوانید هزاران قاب خوب برای دوربینتان بیابید. اگر کمی حرفهایتر باشید که شاید یک روز کامل هم زمان کمی برای عکاسی باشد. فرقی هم نمیکند که شب باشد یا روز، در هر ساعت از شبانهروز بهترین تصاویر در این میدان نقش میبندد که همگی شایسته ثبت در دوربین شماست.
عصرها که به میدان نقش جهان سر بزنید، خانوادههایی را میبینید که یک سبد خوراکی، یه زیرانداز و یک فلاسک بزرگ در دستشان است و دنبال جایی برای نشستن میگردند. تا چند سال پیش، مردم اصفهان حتی توی چمنها هم مینشستند؛ اما چند سالی است که فقط در جاهای خاص اجازه دورهمی دارند. خانوادهها دور هم مینشینند. بچهها بازی میکنند و همه از هوای خوب لذت میبرند.
میدان امام میزبان چندین و چند رستوران سنتی، کافه، بستنیفروشی و اغذیه خیابانی است که هر کدامشان هم مشتریان خاص خودشان را دارند. اگر در بهار و تابستان عازم میدان امام شدید، حتماً خودتان را به یک بستنی حصیری ناب مهمان کنید. اگر شب به میدان رفتید و دلتان نوشیدنی داغ خواست هم چند کافه در طبقات بالای میدان پیدا میکنید. این کافهها برای ثبت عکسهای یادگاری هم جای مناسبی هستند. در سمت راست مسجد شیخ لطفالله هم کوچهای هست که یکیدو کافه در آن پیدا میشود. رستوران سنتی نقش جهان هم در همین بخش است.
به رستوران نقش جهان که بروید، میتوانید از پنجرههایش، دیدی تماشایی به مسجد شیخ لطف الله داشته باشید. این رستوران عمدتاً شلوغ است. اگر شما هم به شلوغی رستوران برخوردید، میتوانید رستوران جارچی باشی در خیابان حکیم یا بریانی اعظم در خیابان حافظ را انتخاب کنید. اگر هم شام یا ناهار سبکتر میخواهید دکههای غذافروشی بیرون میدان، آشها و حلیمهای بسیار خوشمزه دارند. حتماً امتحانشان کنید.
در این نوشته شما را به میدان نقش جهان اصفهان بردیم و به همه بخشهایش سری زدیم. هرچند سعی کردیم که توصیفمان دقیق باشد؛ اما به قول معروف شنیدن کی بود مانند دیدن؟ برای همین توصیه میکنیم حتماً سفر به اصفهان را در برنامه خود قرار دهید و میدان امام را از نزدیک ببینید. بیشک این سفر یکی از بهترین سفرهای عمرتان میشود.
