تحصیل رایگان، بزرگترین مشکل نظام آموزش عالی

دانشگاه شریف یکی از بهترین دانشگاه های ایران اما دانشگاهی نه چندان خوب در سطح جهانی
دانشگاه شریف یکی از بهترین دانشگاه های ایران اما دانشگاهی نه چندان خوب در سطح جهانی

آن چه که بدیهی به نظر می‌رسد این است که ارتباط مستقیمی بین کیفیت دانشگاه ها و توسعه یافتگی یک کشور وجود دارد. اما چه باعث شده است که در ایران نظام دانشگاهی نه تنها موفق نباشد بلکه در افزایش بیکاری، نقشی اساسی ایفا کند. شاید پاسخ اصلی به این سوال ارزان بودن تحصیلات عالی می‌باشد. به خودی خود در نگاه اول به نظر نمی‌رسد رایگان بودن و یا ارزان بودن تحصیل عالی مشکل آفرین باشد اما این چنین نیست. تحصیل رایگان یا ارزان، باعث می‌شود نهاد دانشگاه وابستگی شدیدی به دولت داشته باشد و کمبود بودجه می‌تواند بر روی کیفیت پژوهش و آموزش به شدت تاثیر بگذارد. وابستگی به دولت خود سبب می‌شود که استقلال دانشگاه از بین رفته و آزادی عمل از دانشگاه گرفته شود. اغلب دانشگاه های برتر ایران به دلیل کمبود بودجه و حضور افراد نالایق در پست های بالای مدیریتی از امکانات مناسب و کیفیت قابل قبول برخوردار نیستند.

اگر بپذیریم که یگانه وظیفه دانشگاه تربیت نیروی متخصص برای حوزه های گوناگون می‌باشد، بنابراین باید به تحصیل عالی به چشم یک سرمایه گذاری نگریست. چرا که در اغلب کشور های توسعه یافته، فارغ التحصیلان دانشگاهی درآمد و جایگاه بسیار بهتری نسبت به دیگران دارند. بنابراین انتظار رایگان بودن تحصیل چندان وارد نیست چرا که فارغ التحصیلان پس از خروج از دانشگاه از آن چه که فراگرفته اند برای کسب منافع مالی استفاده خواهند کرد. نتیجه‌ی این استدلال این است که آموزش عالی یک کالا و سرمایه گذاری بلند مدت است. ارزان تر کردن دستوری یک کالا و فراگیر کردن بیش از حد و اندازه ی آن سبب بی ارزشی این کالا می‌شود و بدیهی است که فارغ التحصیلان دچار بیکاری فراگیر خواهند شد.

موضوع دوم، کیفیت آموزشی به دلیل عدم پاسخگویی دانشگاه به دانشجو است. از آن جایی که استاد و دانشگاه خود را صرفا پاسخگو به دولت می‌دانند، دانشجویان قابلیت تاثیر گذاری چندانی بر روی دانشگاه نخواهند داشت. برای مثال در صورتی که استادی سواد کافی نداشته باشد و یا بخشی از دانشگاه به وظایف خود عمل نکند، دانشجویان نمی‌توانند تغییرات اساسی ایجاد کنند. در نظام سرمایه داری، دانشگاه ها مانند تمام بخش های‌ دیگر اقتصادی باید با رقابت با یک دیگر، کیفیت مناسبی را برای متقاضی تحصیل ایجاد کنند تا بتوانند به بهره وری برسند. بنابراین همواره سعی در جلب رضایت دانشجو و در نتیجه افزایش کیفیت آموزش و بهبود نتایج خواهند داشت.

ارزان بودن تحصیلات دانشگاهی در ایران از طرفی سبب شده است که روش های پذیرش دانشجو، به گونه‌ای تنظیم شود که افراد بیشتر از اهمیت دادن به رشته ی مورد علاقه‌ی خود تنها به ورود به دانشگاه پافشاری کنند. و نتیجه‌ی این سیاست باعث می‌شود تا نیروی متخصص غیر علاقه‌ مند تربیت شود که به هیچ عنوان کارا نخواهد بود و همچنین باعث می‌شود حجم انبوهی از رشته ها موجود باشد که هیچ تقاضایی برای آن ها در بازار کار وجود ندارد.

در نهایت باید به این امر نیز اشاره نمود که حتی در قانون اساسی این چنین پیش بینی شده است که آموزش عالی تا زمانی باید رایگان باشد، که کشور بدان نیازمند است با توجه به این که نرخ بیکاری در میان قشر تحصیل کرده بسیار بالاست شاید بد نباشد تجدید نظری در سیاست های جاری انجام شود.