چرا اکثر آدمها هیچوقت «موفق» نمیشن؟
با پلتفرم اسپاتیفای شروع میکنیم. اسپاتیفای بیش از ۱۱ میلیون آرتیست داره. ولی نصف کل پخشهای این پلتفرم از چندتاشون مگه میاد؟ به یه عدد جالب میرسیم: ۳,۳۰۰ نفر. یعنی ۰.۰۳٪ از کل آرتیستها، نصف توجه دنیا رو میگیرن.
دلیلش چیه؟ آیا «خب، اونها بهترن» یا «سیستم ناعادلانهست» یا «فقط شانس آوردن.» یا شاید هر سهتاش؟ این توجیهات ممکنه یه ذره درست باشه. اما هیچکدوم توضیح کاملی نیستن. چون این الگو فقط در صنعت موسیقی نیست؛ در علم، اقتصاد، سوشال مدیا، کسبوکار و حتی فیزیک کیهانی هم دیده میشه. این یه الگوی ریاضیه به اسم قانون پرایس.
اما قانون پرایس چیه؟
در سال ۱۹۶۳، فیزیکدانی به اسم درک جی. د سولا پرایس داشت انتشارات علمی رو بررسی میکرد. میخواست بفهمه چرا بعضی محققان کل یه حوزه رو تحت تأثیر خودشون میذارن، در حالی که بقیه مقاله مینویسن و هیچکس نمیخونه؟ چیزی که کشف کرد این بود که توزیع نه منحنی نرمال بود، نه تصادفی. یه الگوی دقیق ریاضی داشت:
"ریشه دوم تعداد افراد در یه حوزه، ۵۰٪ کل خروجی اون حوزه رو تولید میکنن."
به زبان سادهتر با استفاده ازین قاعده میشه تخمین زد:
- در یه شرکت ۱۰۰ نفره، ۱۰ نفر نصف کار واقعی رو انجام میدن
- در یه بازار با ۱۰,۰۰۰ شرکت، ۱۰۰ شرکت نصف ارزش کل رو میسازن
- در یه پلتفرم با یه میلیون سازنده محتوا، ۱,۰۰۰ نفر نصف ویو هارو میگیرن
پرایس این الگو رو در مجلات علمی کشف کرد؛ اما بعدتر مشخص شد که همه جا هست. رودخونهها، شهرها، ثروت، یوتیوب، حتی درخشندگی ستارهها در کهکشانها همه از همین توزیع تبعیت میکنن. در فیزیک بهش میگن توزیع توان یا Power Law Distribution.
در اقتصاد دیجیتال حالا این قانون شدیدتر عمل میکنه، چرا؟؟
چون در اقتصاد سنتی، ورود به بازار هزینه داشت. کارخانه، توزیع فیزیکی، سرمایه اولیه، مجوز، شبکه توزیع. این هزینهها به عنوان فیلتر عمل میکردن و توزیع رو تا حدی صافتر نگه میداشتن. امروزه اقتصاد دیجیتال این فیلترها رو برداشته و حالا هر کسی میتونه با صفر سرمایه یه کانال، یه اپ، یه برند، یه محصول دیجیتال بسازه. این ظاهرا به نفع همهست. ولی نتیجهای که واقعا داد اینه: رقبا (طرف عرضه) بینهایت شدن، ولی توجه مخاطب (طرف تقاضا) همونقدر باقی موند که بود.
وقتی عرضه انفجاری بشه ولی تقاضا ثابت بمونه، قانون پرایس با شدت بیشتری اجرا میشه. این رو در دادهها میشه دید:
- از ۳۰ میلیون کسبوکار در آمریکا، حدود ۵,۵۰۰ شرکت نصف کل خروجی اقتصادی رو میسازن
- در اپ استورها، ۱٪ اپها بیش از ۹۰٪ دانلودها رو میگیرن
- در پادکست، از میلیونها اپیزود موجود، تعداد کمی از برنامهها اکثریت گوشدهندگان رو دارن
این ربطی به بیعدالتی و نابرابری نداره، این فقط ریاضیاته. در سیستمهای پیچیده وقتی مهارت، تداوم، فرصت، و شانس با هم ترکیب بشه، همیشه یک توزیع نامتقارن میسازه. اقتصاد دیجیتال این فرآیند رو سرعت داد، نه تغییر.
مشکل قانون پرایس اینه که با یه باور عمیق ما تضاد داره: اینکه «تلاش مساوی با نتیجه». این باور از سیستم آموزشی میاد و از فرهنگ کار سخت، از این فکر که اگه به اندازه کافی زحمت بکشی، نتیجه میگیری. سیستمهای پیچیده (و اقتصاد دیجیتال قطعا یه سیستم پیچیدهست) خلاف این رو ثابت کردن.
بیشتر تلاش در هر سیستمی صرف نگه داشتن وضع موجود میشه. ضروریه، ولی نتیجه نمیسازه. نتیجه از اون «ریشه دوم» میاد که دقیقا روی اهرمهای اصلی متمرکزه.
"مسئله اینه که اکثر آدمها نمیدونن اون ریشه دوم کجاست. و راه فهمیدنش از طریق کمتر تلاش کردن نیست از طریق تحلیل نتایجِ تلاشهایی هست که قبلا انجام شده"
پس برای کسی که داره یه کسبوکار یا برند دیجیتال میسازه، چی باید کرد؟ سه فاز وجود داره که باید ترتیبشون رعایت بشه:
فاز اکتشاف
در ابتدا کسی نمیدونه کدوم محتوا جواب میده، کدوم مهارت ارزش بازاری داره، کدوم محصول میفروشه. این مرحلهایست که برای فهمیدن این موضوعات باید حجم بالا تولید کرد؛ نه به خاطر خودِ حجم، بلکه چون بدون داده کافی نمیتونی الگو پیدا کنی. کسی که ۱۰ پست نوشته و نتیجه نگرفته، داده نداره. کسی که ۱۰۰ پست نوشته، میتونه شروع به دیدن الگو کنه.
فاز شناسایی
بعد از یه حجم معقول و کافی از خروجی، باید برگردی و تحلیل کنی. کدوم محتوا بیشترین تعامل رو داشت؟ کدوم محصول بدون تلاش زیاد فروخته شد؟ کدوم مهارت باعث شد مشتری سریعتر تصمیم بگیره؟ اونها "ریشه دوم" یی هستن که باید کشف بشن.
و در نهایت فاز تمرکز
بعد از پیدا شدن الگو، حالا میدونی کدوم محتوا جواب میده و کدوم مهارت ارزش بازاری داره، و میتونی روی همین ها برای گرفتن حداکثر خروجی تمرکز کنی. به همین سادگی!
قانون پرایس بیطرفه. لزوما به نفعت یا به ضررت کار نمیکنه. فقط توضیح میده که چطور سیستمهای پیچیده منابع رو توزیع میکنن. تنها متغیری که کنترلش دستته اینه: آیا وسط یه تلاش کور و بینتیجه هستی؟ یا داری تلاش میکنی تا بفهمی کجا باید تلاش کنی؟
