اختلال حرکتی، وضعیتی است که در مغز ایجاد میشود. در این وضعیت، کودک بیشازحد یا خیلی کم حرکت میکند. همچنین، اختلال حرکتی در کودکان منجر به تیک حرکتی یا صوتی، مشکل در تعادل، لرزش و سفتی عضلات هم میشود. متأسفانه، اختلالات حرکتی در گذشت زمان و در صورت عدم درمان، بیشتر میشوند.
این اختلالات در ابتدا فقط یک قسمت از بدن کودک را تحت تاثیر قرار میدهند؛ اما در ادامه، سایر بخشها را دیگر میکنند و به بدترین وضعیت خود میرسند. سوال مهم اینجاست که از چه زمانی باید این اختلالات را در کودکان جدی بگیریم؟
سرعت رشد در هر کودک متفاوت است؛ اما بعضی از نشانهها در همه کودکان بهعنوان «هشدار» محسوب میشوند. مثلاً اگر فرزندتان در انجام مهارتهای حرکتی نسبت به بقیه عقبتر است، حرکاتش را با دقت بررسی کنید. گاهی این تفاوتها طبیعی هستند؛ اما در بعضی از موارد، نشانهای از اختلال حرکتی محسوب میشوند. تشخیص زودهنگام، نقش مهمی در پیشگیری از مشکلات جدیتر دارد.
برای تشخیص اولیه، این چهار علامت شایع را درباره مهارتهای حرکتی کودک بررسی کنید:
دلایل نهفتهای در بروز اختلالات حرکتی نقش دارند. آگاهی والدین از این دلایل، مسیر تشخیص و درمان کودک را تعیین میکند. یکی از عوامل اصلی، مشکلات ژنتیکی یا بیماریهای ارثیاند که از بدو تولد همراه کودک هستند. در بعضی از موارد، ساختار مغز یا نخاع به شکل طبیعی رشد نکرده؛ همین موضوع روی سیستم فرماندهی مغز به عضلات تأثیر میگذارد.
از طرفی، زایمانهای سخت هم زمینهساز بروز اختلالات حرکتی کودکان هستند. در این نوع زایمانها مغز نوزاد در زمان تولد، اکسیژن کافی دریافت نمیکند. بنابراین، احتمال آسیب به بخشهایی از مغز که مسئول کنترل حرکت هستند، افزایش پیدا میکند.
همچنین، ضربههای مغزی یا آسیبهای فیزیکی در دوران نوزادی و خردسالی هم از عوامل تأثیرگذار محسوب میشوند. این آسیبها معمولاً بهصورت مستقیم قابل مشاهده نیستند و فقط با ارزیابیهای تخصصی قابل تشخیصاند. بنابراین، توجه به عوامل پنهان و تشخیص بهموقع، نقش سرنوشتسازی در سلامت حرکتی کودک دارند.
بعضی از اختلالهای حرکتی با رشد کودک برطرف میشوند. اما در بعضی مواردی باید خیلی زود به پزشک متخصص مراجعه کنید. هرچه تشخیص زودتر انجام شود، فرآیند درمان هم بهتر و مؤثرتر جلو میرود. بهعنوان والدین باید رفتارها و تواناییهای حرکتی فرزندتان را زیر نظر داشته باشید. اگر کودک در مهارتهای اولیه تأخیر دارد یا حرکاتش غیرعادی است، زمان را از دست ندهید.
در ادامه، چند مورد از زمانهایی را بررسی میکنیم که در مواجهه با آنها باید به متخصص مراجعه کنید:
گاهی کودک فقط از یک دست یا پا برای حرکت استفاده میکند. حتی در بعضی از موارد، یک سمت بدن کودک نسبت به سمت دیگر قویتر است. این موضوع معمولاً نشانهای از آسیب عصبی یا اختلال در رشد عضلات محسوب میشود.
در این مواقع، باید به پزشک یا مراکز تخصصی مثل کلینیک ارتوپد فنی مراجعه کرد. این نوع کلینیکها با ارزیابی حرکات و طراحی وسایل کمکحرکتی، نقش مهمی در تشخیص و بهبود شرایط کودک دارند.
ممکن است که فرزندتان در غلتیدن، نشستن، ایستادن یا راه رفتن مشکل داشته باشد. یا حتی مهارتهای حرکتیاش را دیرتر از محدوده سنی بهدست بیاورد. در چنین شرایطی، مراجعه به پزشک متخصص ضروری و بسیار مهم است. مثلاً اگر تا ۸ ماهگی نمینشیند یا تا ۱۸ ماهگی نمیتواند راه برود، زمان را از دست ندهید. گاهی این تأخیرها طبیعی هستند؛ اما جهت اطمینان بهتر است تحت نظر پزشک بررسی شوند.
حرکات تکراری، پرشهای ناگهانی، لرزش یا سفتی بیش از حد در اندامها، نشانههای اختلال عصبی یا حرکتی هستند. همه این حرکات را زیر نظر بگیرید و درباره رفتارهای کودک کنجکاو شوید. مثلاً آیا کودک هنگام برداشتن اسباببازیها یا حرکت دادن دستوپا مشکل دارد؟ اگر بله، بهتر است که با یک متخصص مشورت کنید. تشخیص زودهنگام همیشه به تشخیص و درمان بهموقع کمک میکند.
اگر کودک بعد از مدت کوتاهی فعالیت بدنی احساس خستگی یا بیحالی دارد، یعنی با ضعف عضلانی روبهرو است. کودکان سالم معمولاً پُرانرژی، بازیگوش و پرجنبوجوش هستند. خستگی زودرس، افتادنهای مکرر یا ناتوانی در ادامه فعالیتها به بررسیهای پزشکی و تخصصی نیاز دارند.
زمین خوردنهای مکرر، لرزش در هنگام ایستادن، ناتوانی در حفظ تعادل و راه رفتن، نشانههایی از اختلالات حرکتی هستند. اگر این اتفاقات بیشازحد تکرار میشود، آنها را به بازیگوشی یا بیدقتی کودک نسبت ندهید. حتماً در اسرع وقت به پزشک متخصص حرکات اصلاحی یا مغز و اعصاب مراجعه کنید.
کودکی که از حمایت همهجانبه والدینش برخوردار است، اعتمادبهنفس بیشتری برای تمرین و بهبودی دارد. ضمناً والدین باید از مقایسه فرزندشان با سایر کودکان خودداری کنند؛ زیرا هر کودک مسیر رشد مخصوص به خود را دارد. فضای امن و راحت در محیط خانه، بیشترین تاثیر را در فرآیند درمان میگذارد.
از جمله نقشهای مهم والدین در فرایند درمان اختلال حرکتی عبارتاند از:
تشخیص زودهنگام، درمان هدفمند و نقش فعال والدین، سه ضلع اصلی پیشگیری از اختلالات حرکتی هستند. توجه به نشانهها و تشخیص بهموقع، آینده حرکتی کودک دلبندتان را رقم میزنند. با پزشکان متخصص همکاری کنید تا کودک به رشد طبیعی خودش ادامه دهد.
