مکانیسم ماشه (فرانچسکو) و چهار سناریو

مکانیسم ماشه (Snapback) به گفتهٔ محمد جواد ظریف توسط یک ایتالیایی بنام فرانچسکو در متن برجام (مواد ۳۶ و ۳۷) گنجانده گردید و تیم مذاکره‌کننده ایران نیز بدون اطلاع از آن متن برجام را تأیید کرد.

حال سه کشور اروپا انگلیس، فرانسه و آلمان، در چارچوب جنگ ترکیبی (حقوقی، اقتصادی و نظامی) بر علیه ایران، قصد استفاده از این مکانیسم را دارند تا بتوانند یا ایران را به قبول خواسته‌های فراهسته‌ای خود کنند و یا در سناریوهای دیگری فعالسازی مکانیسم ماشه را به مجوزی برای حمله به ایران تبدیل کنند.

فعالسازی مکانیسم ماشه توسط سه کشور اروپایی و بیانیه زودهنگام گروه G7 در حمایت از فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگرداندن تحریم ها علیه ایران، نشان از هماهنگی و اجماع برعلیه ایران دارد. اجماعی که هدف آن فشار حقوقی به ایران از طریق دیپلماتیک، فشار اقتصادی از طریق بازگشت تحریم‌ها و فشار نظامی از طریق تهدید به حمله از سوی آمریکا، ناتو و رژیم صهیونسیتی برعلیه ایران دارد. در همین راستا می‌توان هدف غرب از فعالسازی مکانیسم ماشه را در ۴ سناریو از کم‌ریسک تا پرریسک علی‌رغم پیچیدگی و حساسیت موضوع پیش بینی نمود.

سناریو ۱: فشار صرفاً حقوقی–اقتصادی

اقدام اصلی: فعال‌سازی مکانیسم ماشه، بازگشت تحریم‌های سازمان ملل، هماهنگ‌سازی تحریم‌های ثانویه.

اهداف طرف مقابل: مشروعیت‌بخشی بین‌المللی به فشار؛ فرسایش اقتصادی؛ کشاندن ایران به میز مذاکره با امتیاز بیشتر.

شاخص‌های هشدار زودهنگام: تصویب/ابلاغ سریع بسته‌های تحریمی جدید اروپا، همسویی زبانی G7، افزایش فشار بر بیمه/کشتیرانی.

ریسک برخورد نظامی: پایین.

گزینه‌های پاسخ ایران: مدیریت ریسک اقتصادی، دیپلماسی فعال با غیرغرب، کانال‌های تنش‌زدایی محدود.

سناریو ۲: فشار حقوقی + عملیات پنهان/خرابکاری نقطه‌ای

اقدام اصلی: همزمان با تحریم‌ها، افزایش حملات سایبری، خرابکاری صنعتی محدود، عملیات اطلاعاتی برای شکل‌دهی روایت.

اهداف: افزایش هزینه داخلی و ارسال سیگنال بازدارندگی بدون عبور از آستانه جنگ.

شاخص‌ها: جهش حملات سایبری به زیرساخت انرژی/حمل‌ونقل؛ گزارش‌های غیررسمی از حوادث صنعتی زنجیره‌ای؛ موج هماهنگ رسانه‌ای انگلیسی‌زبان.

ریسک برخورد نظامی: متوسط (غیرمستقیم).

گزینه‌های پاسخ: ارتقای فوری تاب‌آوری سایبری و صنعتی، افشاگری گزینشیِ منبع حملات برای بازدارندگی اعتباری، حفظ کانال‌های بحران.

سناریو ۳: فشار حقوقی + حملات محدود دقیق (اغلب با نسبت‌دادن مبهم)

اقدام اصلی: ضربات محدود به دارایی‌های خاص در خارج یا پیرامون مرزها (پهپادی/موشکی/هوایی) با هدف «اصلاح رفتار».

بازیگران محتمل: رژیم صهیونسیتی با هم‌آهنگی ضمنی آمریکا؛ اروپا نقش حقوقی/روایتی.

شاخص‌ها: جابه‌جایی نیرو/هواگرد در پایگاه‌های منطقه‌ای، هشدارهـای سفر سفارتخانه‌ها، افزایش پروازهای شناسایی، نشست‌های اضطراری امنیتی.

ریسک برخورد نظامی: متوسط رو به بالا، اما کنترل‌شده.

گزینه‌های پاسخ: بازدارندگی اندازه‌گیری‌شده و غیرتصعیدی، انتخاب پاسخ غیرکینتیک یا نامتقارن محدود، استفاده از میانجی‌های منطقه‌ای.

سناریو ۴: درگیری منطقه‌ای چندجبهه‌ای

اقدام اصلی: چرخه اقدام–تلافی‌جویانه میان ایران و بازیگران منطقه‌ای/فرامنطقه‌ای؛ احتمال درگیری نیابتی گسترده.

شاخص‌ها: تخلیه اتباع، بسته‌شدن مسیرهای هوایی/دریایی، استقرار سامانه‌های پدافندی اضافی، موضع‌گیری صریح فرماندهی مرکزی آمریکا.

ریسک برخورد نظامی: بالا.

گزینه‌های پاسخ: مدیریت نردبان تنش، تعیین خطوط قرمز شفاف و اعلام‌شده، کانال‌های آتش‌بس، دیپلماسی اضطراری با قدرت‌های بزرگ.