برای شروع بحث، بهاجزای نام زنجیره بلوکی میپردازیم: اینکه چرا زنجیر نام گرفته است؟ در واقع به این دلیل به آن زنجیر اطلاق میشود که اطلاعات تنها به انتهای فهرست اضافه میشود، درست مثل یک زنجیر که حلقههای جدید را میتوان به یکی از دو انتهای آن اضافه کرد. هر بلوک، شامل اطلاعات تعدادی تراکنش، به تراکنشهای قبلی در زنجیر ارجاع میدهد. برای مثال، اگر A به B یک واحد پول پرداخت کند، این تراکنش به تراکنشهایی ارجاع میدهد که آن واحد پول را به Aمنتقل کردهاند.
گروهی از کاربران موسوم به جویندگان (miners) وظیفه دارند درخواست تراکنشهای جدید را شناسایی، آنها را تجمیع، صحتسنجی و بهصورت یک بلوک به انتهای فهرست اضافه کنند. صحتسنجی بهمعنای آن است که بررسی شود پرداختکننده واقعاً صاحب پول است و نیز اینکه پول در جای دیگر خرج نشده باشد. قبل از پرداختن به روش انجام کار، لازم است کمی به اصول رمزنگاری نامتقارن اشاره کنیم. در رمزنگاری نامتقارن، هر فرد یک کلید خصوصی (private key) و یک کلید عمومی (public key) دارد. (شکل 1)
کاربردهای فناوری زنجیره بلوکی
اولین و معروفترین استفاده از فناوری زنجیره بلوکی در دفتر کل تراکنشهای بیتکوین اتفاق افتاده است که الهام بخش ایجاد دیگر ارزهای رمز پایه(cryptocurrencies)و پایگاههای داده توزیع شده مستحکم شدهاست.
فناوری زنجیره بلوکی خدمات مبتنی بر تراکنش را دگرگون خواهد کرد و در زمینههای زیر بکار گرفته خواهد شد
پول دیجیتال (Digital Currency)
قراردادهای هوشمند (Smart Contracts)
اوراق بهادار (Securities)
ثبت و نگهداری سوابق (Record Keeping)
این فناوری در گستره وسیعی از کاربردهای مالی و غیر مالی قابل استفاده است برای استفاده از زنجیره بلوکی در صنعت، بورس اوراق بهادار، بیمه و بانکداری، پزشکی، مطالعات و پروژههای متعددی در جریان است. اینترنت اشیا توزیع شده، زیرساخت امنیتی بدون کلید، خادمهای نام توزیع شده، دفاتر اسناد رسمی، ذخیرهسازی توزیع شده بعضی از کاربردهای این فناوری بهشمار میآیند.
ایستگاههای شارژ خودروهای برقی با استفاده از زنجیره بلوکی
ایستگاههای شارژ خودروهای برقی عمدتاً در کنار خانههای افراد قرار گرفتهاست؛ بنابراین وقتی خانه را به سمت محل کار ترک میکنند، شارژر بلااستفاده میماند. با استفاده از فناوری زنجیره بلوکی میتوان یک پلتفرم بدون واسطه طراحی کرد که به صاحبان خودروهای برقی امکان کسب درآمد میدهد. رانندگان از طریق این فناوری دستگاههای شارژر را از صبح تا عصر به اشتراک میگذارند و پول آن را میگیرند. به این شکل تعداد ایستگاههای شارژ خودروهای برقی در کالیفرنیا از چند عدد به چند صد عدد رسیده است.
فناوری زنجیره بلوکی اولین بار فقط برای تبادل ارزهای دیجیتالی به وجود آمده بود، ولی ویژگی هایی مانند متن باز بودن، رایگان بودن، امکان ثبت اسناد به صورت عمومی و غیرمتمرکز بودن آن باعث شده تا طی سال های متوالی به طور بی نقص و موفق در برنامه های کاربردی بین المللی مالی و غیرمالی به کار گرفته شود.
الف) کاربردهای مالی زنجیره بلوکی
• استفاده از زنجیره بلوکی در بازار سهام: در حال حاضر به صورت نظری شرکت ها می توانند به طور مستقیم سهامشان را از طریق زنجیره بلوکی صادر کنند. این سهام ها می تواند بعداً در بازار ثانویه که روی زنجیره بلوکی نصب شده است، خرید و فروش شود.
• استفاده از زنجیره بلوکی در امور بیمه: اورلجر شرکتی است که با استفاده از فناوری زنجیره بلوکی خصوصیات منحصر به فرد مشخص کننده الماس ها از قبیل ارتفاع، عرض، وزن و ... را به صورت رمزگذاری شده در یک دفتر کل ثبت می کند و شرکت های بیمه، آژانس های مجری قانون، مالکان و مدعیان می توانند برای شناسایی و تأیید الماس ها از آن استفاده کنند.
• استفاده از زنجیره بلوکی در قراردادهای هوشمند : استفاده از فناوری زنجیره بلوکی موجب شده ثبت، شناسایی و اجرای قراردادهای هوشمند آسان تر شود. شرکت های متن باز مانند اتریوم و کودیوس امکان استفاده قراردادهای هوشمند از فناوری زنجیره بلوکی را فراهم کردند. بسیاری از شرکت هایی که روی موضوع بیت کوین و فناوری زنجیره بلوکی کار می کردند قراردادهای هوشمند را نیز پشتیبانی می کنند و همچنین بسیاری از وضعیت هایی که در آن سرمایه تنها با وجود شرایط خاصی قابل انتقال بود(از قبیل ایجاد قراردادهای حضوری توسط وکلا و یا ارائه خدمات سپرده توسط بانک ها) با کمک قراردادهای هوشمند جایگزین شد. «دارایی هوشمند» مفهوم مرتبط دیگری است که درخصوص کنترل مالکیت دارایی ها از طریق زنجیره بلوکی و با استفاده از قراردادهای هوشمند به کار برده می شود. در اینجا دارایی می تواند اتومبیل، خانه، تلفن هوشمند و غیره از نوع فیزیکی و یا اینکه سهام شرکت ها از نوع غیرفیزیکی باشد.
ب) کاربردهای غیرمالی زنجیره بلوکی
• دفتر اسناد رسمی: استفاده از زنجیره بلوکی برای گواهی محضری و رسمی، باعث حفظ حریم خصوصی صاحبان اسناد و افراد خواهان تأیید اسناد می شود. با انتشار مدارک با استفاده از رمزگذاری فایل ها در زنجیره بلوکی، مدت زمان انجام امور در دفاتر اسناد رسمی به شدت کاهش خواهد یافت.
• ذخیره سازی غیرمتمرکز: اگرچه روش های ذخیره سازی ابری برای ذخیره سازی اسناد، عکس ها، فیلم ها و فایل های موسیقی نظیر دراپ باکس و گوگل درایو به شدت در حال محبوبیت یافتن است، اما این روش های ذخیره سازی معمولاً با چالش هایی در زمینه های امنیت حریم خصوصی و کنترل اطلاعات مواجه اند. مسئله اصلی این است که فرد باید در مورد فایل های محرمانه و شخصی خود به مرجع ثالثی اعتماد کند. «استوراج» زنجیره بلوکی براساس پلتفرم ذخیره سازی ابر توزیع شده همتا به همتا دارد که امکان انتقال و به اشتراک گذاری اطلاعات را بدون نیاز به مرجع ثالث برای کاربران فراهم کرده است. این موضوع به افراد اجازه می دهد تا پهنای باند اینترنتی استفاده نشده یا فضای دیسک خالی رایانه های شخصی خود را در برابر پرداخت های مبتنی بر بیت کوین در اختیار کسانی که نیاز به ذخیره فایل های بزرگ دارند، قرار دهد. نبود کنترل مرکزی اکثر خطاها و مشکلات سنتی اطلاعاتی را از بین می برد و همچنین باعث افزایش امنیت حریم خصوصی و کنترل داده می شود.
• اینترنت اشیای غیرمتمرکز: فناوری زنجیره بلوکی پیاده سازی سکوهای اینترنت اشیای غیرمتمرکز را تسهیل می کند و امکان تبادل ایمن و مطمئن اطلاعات و ثبت داده ها را فراهم می آورد. در چنین ساختاری زنجیره بلوکی نقش دفتر کل عمومی را بر عهده دارد و تمامی پیام های مبادله شده بین دستگاه های هوشمند در یک ریخت شناسی اینترنت اشیای غیرمتمرکز به صورت مطمئن ثبت می شود. «فیلامنت» شرکت نوپایی است که بسته نرم افزاری اینترنت اشیای غیرمتمرکز را با استفاده از زنجیره بلوکی بیت کوین تولید کرده است.
• روش های ضدجعل مبتنی بر زنجیره بلوکی: می توان سناریویی را تصور کرد که در آن برندها، تجار و بازارهای تجاری همگی به عنوان بخشی از یک شبکه زنجیره بلوکی باشند و گره های این شبکه اطلاعاتی را ذخیره کنند تا اصل بودن کالاها قابل شناسایی باشد با استفاده از این فناوری بخش تأمین کالا در فروشگاه ها برای تشخیص و تأیید اعتبار کالای خود، دیگر به تکیه بر تأیید یک مرجع مرکزی نیازی ندارند. «بلاک وریفای»(شناسایی بلاک) روشی ضدجعل مبتنی بر زنجیره بلوکی است که کار بخش کالا برای فروشندگان را شفاف می کند و برنامه های کاربردی آن در زمینه های دارویی، کالاهای قیمتی، الماس و صنایع الکترونیک تهیه شده است.
• استفاده برنامه های کاربردی اینترنتی از زنجیره بلوکی: خادم های نام دامنه فعلی توسط دولت های خارجی و شرکت های بزرگ کنترل مي شوند و می توانند از قدرتشان برای دزدیدن، یا جاسوسی نحوه استفاده افراد از اینترنت استفاده کنند. استفاده از فناوری زنجیره بلوکی به این معناست که خادم نام دامنه یا دفترچه تلفن اینترنت به طریقی غیرمتمرکز محافظت می شود و هر کاربری می تواند داده دفترچه تلفن یکسانی را روی رایانه خود داشته باشد.
