کتاب «افسون تکنیک (در جستجوی زبان دین در عصر تکنولوژی)»، از سوی انتشارات حکمت فراز منتشر و روانه بازار نشر شد.
این کتاب با تمرکز بر نسبت دین، زبان و تکنولوژی، به بررسی بحران معنا و دگرگونی فهم امر دینی در عصر غلبه منطق تکنیک میپردازد؛ عصری که در آن، کارایی، محاسبه و دادهمحوری، افق زیست و اندیشه انسان معاصر را شکل داده و امکان تجربه و بیان امر قدسی را با چالشهای بنیادین مواجه ساخته است. مخاطب اصلی این اثر، طلاب و پژوهشگران علوم دینی میباشد، هرچند علاقهمندان حوزه فلسفه، فرهنگ و حکمت نیز میتوانند از آن بهرهمند شوند.
از نکات شاخص این اثر، یادداشت کوتاه استاد اصغر طاهرزاده، از اساتید شناختهشده حکمت و عرفان اسلامی، بر این کتاب است. استاد طاهرزاده در این یادداشت، «افسون تکنیک» را حاصل دغدغهای جدی نسبت به آینده دینداری دانسته و آن را تلاشی معنادار برای گشودن افقی تازه در برابر انسان معاصر، بهویژه در نسبت با مسئله غرب، غربزدگی و هویت قدسی بشر آینده، ارزیابی کرده است. وی این اثر را برای کسانی که به آینده دینداری و وضعیت انسان جدید میاندیشند، اثری مسرتبخش و قابل تأمل دانسته است.
کتاب «افسون تکنیک» در دو بخش سامان یافته است. بخش نخست، با تمرکز بر تجربه زیسته و پرسشهای هویتی، به توصیف بحران رسالت و معنا در زیست دینی معاصر میپردازد و بخش دوم، با رجوع به فلسفه غرب و آرای متفکرانی چون مارتین هایدگر، گادامر، فوکو و بیونگ-چول هان، ریشههای نظری این بحران را واکاوی میکند.
این اثر در ۱۲۰ صفحه، قطع رقعی و با کاغذ بالک روسی منتشر شده و هماکنون در دسترس علاقهمندان حوزههای دینپژوهی، فلسفه تکنولوژی، حکمت معاصر و مطالعات فرهنگی قرار دارد.
یادداشت استاد اصغر طاهرزاده بر کتاب افسون تکنیک:
بسمه تعالی
چه اندازه موجب خوشحالی است که انسان مییابد طلبهای جوان در میدان تعهد نسبت به دینداری ، متوجه حضور دینداری در آیندهای است که مسلم بشر سخت به دنبال هویت قدسی و آسمانی میباشد ولی نه با آن نوع دینداری که در دیروز خود میتوانست با آن به سر برد. و حال این جناب حجت الاسلام سید علی روح الامین است که با چنین دغدغهای به میدان آمده اند و با کتابی تحت عنوان «افسون تکنیک» ما را از یک طرف با غرب و غرب زدگی آشنا کرده است و از طرف دیگر افقی را در مقابل خواننده میگشاید که افق بشر آخرالزمانی میباشد. و این برای بنده و آنانی که به بشر جدید و آینده دینداری میاندیشند بسی مسرت بخش است.
طاهرزاده آذر ۱۴۰۴
مقدمه کتاب:
در هیاهوی بیپایان ارتباطات دیجیتال و در مواجهه با سیلی از دادههای لحظهای، انسان امروز بیش از هر زمان دیگری، احساس غربت و بیخانمانی میکند. گویی در جهانی افسونزدوده و مسطح زندگی میکنیم که در آن، هر امر قدسی و رازآلودی به یک «پدیدۀ قابل مطالعه» و هر متن مقدسی به یک «مجموعه داده» برای تحلیل تقلیل یافته است.
این بحران معنا، بیش از همه، گریبانگیر کسانی است که خود را «دغدغهمند دین» میدانند؛ آنان که در این برهوت نیهیلیسم، همچنان در جستجوی چشمهای از معنای اصیلاند. این بحران، در کانون خود، به یک پرسش هویتی برای حاملان و پاسداران سنت دینی، به ویژه «طلاب علوم دینی»، بدل شده است. طلبۀ امروز خود را در میانۀ یک دوراهی نفسگیر مییابد. از یک سو، میراث عظیم سنت، او را به سلوکی حضوری و عالمانه در دریای معارف الهی فرا میخواند و از سوی دیگر، شبح قدرتمند «علم مدرن» با تعریف انحصاری خود از «پژوهش»، «روش» و «تولید دانش»، او را به رقابتی بیامان برای «کارآمد بودن» و «بهروز بودن» میکشاند.
این اضطراب، با ظهور رقیبی بیبدیل به اوج خود میرسد: هوش مصنوعی. اگر قرار باشد «کار علمی»، همان گردآوری، تحلیل و ترکیب نظاممند اطلاعات از متون باشد، باید با هراسی مقدس اعتراف کنیم که ماشین این کار را به مراتب بهتر، سریعتر و دقیقتر از ما انجام خواهد داد. هوش مصنوعی، تجسم غایی همان «پژوهشگر» ایدهآلی است که جهان مدرن در پی آن بود؛ موجودی خستگیناپذیر و بیطرف که بر اقیانوسی از دادهها مسلط است. پس اگر رسالت ما این است، تاریخ انقضای ما نیز فرا رسیده است. این کتاب، فریادی است در برابر این بنبست و تلاشی است برای طرح این پرسش بنیادین که: «اگر کار فرهنگی اصیل و به خصوص طلبگی، پژوهش به معنای مدرن آن نیست، پس چیست؟»
پاسخ اجمالی این نوشتار، در تمایز میان دو «زبان» و دو «عالَم» نهفته است. رسالت طلبه، نه تسلط بر ابزارهای «زبان تکنیک» برای تشریح دین، که «یافتن زبان دین» و «سکونت در عالم آن» است. زبان تکنیک، زبان مسلط دوران ماست. این زبانِ کارایی، محاسبه، مدیریت و حل مسئله است. این زبان، جهان را به یک «ابژه» برای شناخت و یک «منبع» برای بهرهبرداری تقلیل میدهد. نگاه پژوهشی مدرن، که در علوم انسانی نیز رخنه کرده، فرزند خلف همین زبان است. او با متن، مواجههای غایبانه دارد و میکوشد با ابزارهای روشمند، آن را کالبدشکافی کرده و به گزارههایی شفاف و قابل مدیریت تبدیل کند. اما زبان دین، از جنسی دیگر است. این زبان، نه برای اطلاعرسانی، که برای «تحول وجودی» است. این زبان، «خطابی» است و ما را به پاسخ فرامیخواند. این زبان، «آیینی» است و ما را در یک عمل مقدس شریک میسازد. این زبان، «شاعرانه» است و به جای توصیف جهان، «عالمی» نو بنیان مینهد. طلبگی، نه ترجمۀ زبان دین به زبان تکنیک، که پاسداری از «قداست» کلام وحی و تلاش برای به سخن درآوردن آن با همان طنین آسمانیاش در جهان افسونزدودۀ ماست.
برای تبیین این مدعا، این کتاب در دو بخش مجزا و در عین حال مکمل، سامان یافته است. این دو بخش، دو حرکت متوالی را نمایندگی میکنند:
بخش یکم که «پرسش از رسالت گمشده» نام دارد حاصل سلسلهای از گفتوگوها و تأملات دردمندانه است، میکوشد تا بحران را به همان شکلی که در تجربۀ زیستۀ یک طلبه در حوزۀ علمیه رخ مینماید، توصیف کند. زبان این بخش، نه زبان تحلیل فلسفی، که زبان طرح پرسشهای وجودی، بیان سرگشتگیها و تلاش برای یافتن نشانههایی از «حیات» در دل سنت است. در این بخش، با مصادیق انضمامی و الگوهای زندهای چون علامه طباطبایی روبرو میشویم تا ببینیم آن «راه دیگر» چه شکل و شمایلی میتواند داشته باشد. این بخش، طرح صادقانۀ «درد» است.
بخش دوم کتاب، با عنوان «در آینۀ دیگری؛ ریشهیابی بحران در فلسفۀ غرب»، گامی است برای تشخیص و کالبدشکافی نظری همان بحرانی که در بخش اول، آن را حس کردهایم. برای فهم عمیق یک بیماری عالمگیر، ناگزیریم که به آینۀ تفکری بنگریم که این بیماری از آنجا آغاز شد. در این بخش، ما به سراغ فیلسوفان بزرگ غرب میرویم؛ نه برای تقلید یا شیفتگی، که برای بهرهگیری از نگاه آنان جهت فهم ریشههای جهان مدرن. ما با مارتین هایدگر، به سراغ ذات تکنولوژی و ماهیت زبان خواهیم رفت و او را به عنوان ستون فقرات نظری این بخش قرار خواهیم داد. سپس با متفکرانی چون گادامر، فوکو و بیونگ-چول هان، عوارض این بحران بنیادین را در ساحتهای هرمنوتیک، سیاست، ساختار «خود» و فرهنگ دیجیتال ردیابی خواهیم کرد. این بخش، تلاشی است برای فهمیدن «هوایی که در آن تنفس میکنیم» تا بتوانیم آگاهانه، راهی برای گشودن پنجرهای به سوی هوایی دیگر بیابیم.
اگرچه نقطه عزیمت این کتاب، بحران هویت طلبۀ علوم دینی است، اما این بحران، تنها نوک کوه یخِ یک بحران بزرگتر است که دامنگیر هر انسان دغدغهمندی در عصر تکنیک شده است؛ از فعال فرهنگی گرفته تا هنرمند و معلم. این کتاب، در وهلۀ نخست، گفتوگویی است با همۀ کسانی که از وضعیت موجود به ستوه آمده و در جستوجوی راهی اصیلتر برای برقراری نسبت با امر قدسی و معنای زندگیاند.
هدف این نوشتار، ارائه راهحلهای ساده و قطعی نیست؛ بلکه تلاشی است برای باز کردن یک افق، گشودن یک راه و دعوت به یک «نحوۀ دیگر از اندیشیدن». این، فراخوانی است برای گذار از مقام «پردازشگر دادههای دینی» به جایگاه «پاسدار آتش مقدس زبان دین»؛ پاسداری که در جهانِ کثرتها و محاسبات، از وحدت و حضور سخن میگوید و در برهوت بیمعنایی، از امکان حیاتی دیگر حکایت میکند. امید است این تلاش، گامی کوچک در مسیر این سلوک فکری بزرگ باشد.
جهت تهیه این کتاب میتوانید به سایت وارستگی مراجعه نمائید
همچنین نسخه الکترونیکی این کتاب در نرم افزار طاقچه منتشر شده است.
