آشنایی با لغات قضایی در امنیت سایبری

درس مدیر امنیت سایبری CISO

Forum shopping

خرید انجمن !! (Forum Shopping): استراتژی در تجارت بین‌المللی

فرووم شاپپبنگ (Forum Shopping)، که گاهی به آن انتخاب دادگاه یا حوزه قضایی مطلوب نیز گفته می‌شود، عملی رایج و اغلب استراتژیک در حوزه حقوق بین‌الملل و تجارت است. این عمل به معنای انتخاب عمدی دادگاه یا کشوری است که قوانین یا رویه‌های قضایی آن بیشترین مزیت را برای طرفی که قصد طرح دعوا دارد، فراهم کند. در دنیای تجارت بین‌المللی که مرزهای جغرافیایی کم‌رنگ شده‌اند، این امکان برای شرکت‌ها و افراد بسیار ساده‌تر از گذشته است که پرونده‌های خود را در مطلوب‌ترین مکان ممکن مطرح کنند. این مساله در پرونده های جرایم سایبری هم رواج دارد.

چرا دادگاه انتخاب می‌شود؟

انتخاب حوزه قضایی یک تصمیم صرفاً اداری نیست؛ بلکه یک استراتژی حیاتی است که می‌تواند نتیجه نهایی یک اختلاف تجاری را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. دادگاه‌ها در حوزه‌های قضایی مختلف، تفاوت‌های چشمگیری در زمینه‌های زیر دارند:

1. قوانین ماهوی (Substantive Law): قوانین حاکم بر اصل موضوع دعوا (مانند قوانین قراردادها، مالکیت فکری، یا مسئولیت مدنی) در یک کشور ممکن است به نفع یک طرف (مثلاً شاکی یا خوانده) باشد.

2. قوانین شکلی و آیین دادرسی (Procedural Law): این قوانین شامل مدت زمان رسیدگی، امکان دسترسی به ادله، هزینه‌های دادرسی، و مهم‌تر از همه، قابلیت اجرای حکم نهایی در سایر کشورها است. به عنوان مثال، برخی حوزه‌ها امکان صدور دستورات موقت قوی‌تری را می‌دهند یا روند کشف (Discovery) گسترده‌تری را مجاز می‌شمارند.

3. توانایی اجرای حکم: یکی از مهم‌ترین فاکتورها، تضمین این است که رأی صادر شده در کشوری که دادگاه در آن مستقر است، بتواند به راحتی در محلی که دارایی‌ها یا شعبه شرکت طرف مقابل قرار دارد، به اجرا درآید.

پیامدها در تجارت جهانی

در محیط تجارت بین‌المللی، شرکت‌ها معمولاً از بندهای تعیین صلاحیت (Jurisdiction Clauses) در قراردادهای خود برای پیشگیری از فرووم شاپینگ یا تعیین صریح محل حل اختلاف استفاده می‌کنند. با این حال، در مواردی که قرارداد فاقد چنین بندی باشد یا اختلافی خارج از چارچوب قراردادی باشد، جستجوی بهترین دادگاه آغاز می‌شود.

مزایا و معایب:

از دیدگاه طرفی که دادخواست می‌دهد، خرید انجمن یک ابزار قانونی برای به حداکثر رساندن شانس موفقیت است؛ زیرا می‌تواند اطمینان یابد که پرونده در محیطی با رویه‌های قضایی قابل پیش‌بینی‌تر یا حمایت‌گرایانه‌تر بررسی خواهد شد.

اما این عمل می‌تواند به بی‌عدالتی‌های سیستمی منجر شود. برای طرف مقابل، مجبور شدن به دفاع در یک حوزه قضایی دوردست و ناآشنا، هزینه‌های سرسام‌آوری را به همراه دارد و ممکن است عملاً مانع از دفاع مؤثر شود. این امر می‌تواند منجر به تضعیف اعتماد به نظام قضایی بین‌المللی گردد، زیرا نگرانی‌هایی مبنی بر اینکه تصمیمات بر اساس شایستگی واقعی پرونده گرفته نشده‌اند، بلکه بر اساس انتخاب استراتژیک دادگاه‌ها نتیجه شده‌اند، به وجود می‌آید.

نتیجه‌گیری

فرووم شاپینگ یک واقعیت عملی در تجارت مدرن است که ناشی از تفاوت‌های ساختاری بین نظام‌های حقوقی جهان است. در حالی که در برخی موارد صرفاً انتخاب عاقلانه محل انجام معامله است، در موارد دیگر می‌تواند به عنوان یک تاکتیک تدافعی یا تهاجمی برای بهره‌برداری از نقاط ضعف نظام قضایی رقیب تلقی شود. حقوق‌دانان بین‌المللی همواره در تلاشند تا با استفاده از ابزارهایی مانند «اصل صلاحیت بر اساس ارتباط واقعی» (Doctrine of forum non conveniens)، مانع از سوءاستفاده از این فرصت‌ها شوند و اطمینان حاصل کنند که رسیدگی‌ها در محلی صورت گیرد که بیشترین ارتباط منطقی و عملی با موضوع اختلاف را دارد.