بسیاری از ما با شنیدن نام «آرتروز زانو»، بلافاصله به یاد جراحیهای سنگین، اتاق عمل و مسکنهایی میافتیم که پس از مدتی دیگر اثری ندارند. ترس از جراحی تعویض مفصل و دردهای مزمنی که کیفیت زندگی را به شدت کاهش میدهند، واقعیتی تلخ برای میلیونها نفر است. اما چه میشد اگر کلید ترمیم زانوهای شما، نه در قفسه داروخانهها، بلکه در رگهای خودتان نهفته بود؟
پزشکی بازساختی با معرفی روش PRP (پلاسمای غنی از پلاکت)، دریچهای نو به سوی درمانهای غیرجراحی گشوده است. در این مقاله، به عنوان متخصص طب فیزیکی، ۵ واقعیت علمی و استراتژیک را بازگو میکنم که دیدگاه شما را نسبت به این درمان تغییر خواهد داد.
--------------------------------------------------------------------------------
برخلاف تصور عمومی، PRP یک داروی شیمیایی یا کورتون نیست. این ماده در واقع فرآوردهای «اتولوگ» است؛ یعنی از خون خود بیمار تهیه میشود. چون منشأ این درمان بدن خود شماست، خطر واکنشهای آلرژیک یا رد درمان به صفر میرسد.
اما واقعیت تکاندهنده اینجاست: مطالعات دانشگاه علوم پزشکی مشهد نشان داده است که در مایع سینوویال (مفصلی) بیماران مبتلا به آرتروز، تعداد سلولهای بنیادی مزانشیمال ۷ برابر افراد سالم است! تعجب کردید؟ بله، بدن شما ابزار ترمیم را به مفصل فرستاده است اما این سلولها به دلیل کمبود شدید «فاکتورهای رشد»، در حالت خواب یا غیرفعال هستند. تزریق PRP در واقع بمباران فاکتورهای رشد است که این سلولهای خوابیده را بیدار و وادار به بازسازی بافت میکند.
"واضح است که فاکتورهای رشد نقش محوری در بهبود همه انواع زخمها بازی میکنند." (منبع: مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد)
--------------------------------------------------------------------------------
بیماری آرتروز سالانه به طور متوسط ۴ تا ۶ درصد از غضروفهای مفصل زانو را از بین میبرد. داروهای معمول فقط درد را خاموش میکنند، اما PRP یک هدف بیولوژیک دارد: توقف روند تخریب.
بر اساس یافتههای تصویربرداری MRI، در اکثر بیمارانی که تحت تزریق PRP زانو قرار گرفتهاند، پس از گذشت یک سال، روند دژنراتیو (تخریبی) مفصل پیشرفت نکرده است. اگرچه بازسازی کامل غضروف در همه موارد تضمین نمیشود، اما ثابت نگه داشتن وضعیت مفصل و جلوگیری از نابودی بیشتر آن، یک پیروزی بزرگ در پزشکی مدرن است.
--------------------------------------------------------------------------------
بسیاری از بیماران نمیدانند که مصرف داروهایی مثل ایبوپروفن، ناپروکسن یا آسپرین قبل و بعد از تزریق، عملاً اثر درمان را خنثی میکند. پلاکتها برای شروع فرآیند ترمیم به ایجاد یک التهاب کنترلشده نیاز دارند و این داروها با مهار عملکرد پلاکتها، مانع از آزاد شدن فاکتورهای رشد میشوند. در مقابل، استفاده از مواد طبیعی مانند زردچوبه و زنجبیل که خاصیت ضدالتهابی دارند، تداخلی با PRP ایجاد نکرده و توصیه میشوند.
در جدول زیر، ماهیت ترمیمی PRP را با عوارض جدی مصرف طولانیمدت مسکنهای شیمیایی مقایسه کردهایم:
--------------------------------------------------------------------------------
باید با صراحت حرفهای اعلام کنم: PRP یک درمان جادویی برای همه مراحل بیماری نیست. انجام این تزریق در آرتروز گرید ۴ (مرحله استخوان روی استخوان) عملاً اتلاف وقت و هزینه است. در این مرحله، بافتی برای تحریک باقی نمانده و جراحی تنها راهکار است. بهترین نتایج در آرتروزهای گرید ۱ تا ۳ و آسیبهای ورزشی مشاهده میشود.
چه کسانی نباید PRP انجام دهند؟ (لیست ممنوعیت)
بیماران مبتلا به سرطانهای فعال (بهویژه لوسمی و سرطانهای خونی).
افرادی که تعداد پلاکت آنها کمتر از ۱۰۰ هزار در میکرولیتر است.
بیماران دارای عفونت حاد و فعال در بدن یا ناحیه زانو.
بیماران مبتلا به سیروز کبدی پیشرفته.
مصرفکنندگان داروهای ضدانعقاد (مانند وارفارین) و زنان باردار.
--------------------------------------------------------------------------------
کیفیت پلاکتهای تزریق شده، مستقیماً به وضعیت درونی بدن شما بستگی دارد.
خطر قند و شیرینی مصنوعی: مصرف قند و شیرینیهای مصنوعی با بالا بردن سطح انسولین، واکنشهای التهابی مخربی ایجاد کرده و اثر ترمیمی PRP را به شدت کاهش میدهند.
هیدراتاسیون و تغذیه: نوشیدن آب فراوان و مصرف ویتامین C (برای کلاژنسازی) و امگا ۳، کیفیت پلاسما را ارتقا میدهد.
وزن: ماندگاری اثر PRP که بین ۶ ماه تا ۲ سال متغیر است، به شدت به وزن بیمار بستگی دارد. فشار مکانیکی ناشی از اضافه وزن میتواند اثرات مثبت بیولوژیک را خنثی کند.
--------------------------------------------------------------------------------
تزریق PRP مسیری به سوی «پزشکی بازساختی» است که میتواند هزینههای سنگین جراحی تعویض مفصل را سالها به تأخیر بیندازد. در حال حاضر (سال ۱۴۰۴)، قیمت هر جلسه تزریق PRP با استفاده از کیتهای استاندارد بین ۲.۵ تا ۶.۵ میلیون تومان برآورد میشود. این رقم در مقایسه با جراحی تعویض مفصل که هزینهای بالغ بر ۱۵۰ میلیون تومان (شامل هزینه سنگین پروتز، دستمزد جراح و هتلینگ بیمارستان) دارد، بسیار منطقی است.
فراموش نکنید که PRP جایگزین جراحی در مراحل نهایی نیست، بلکه ابزاری قدرتمند برای پیشگیری از رسیدن به آن مرحله است.
پرسش نهایی: اگر بدن شما ابزار لازم برای ترمیم خودش را در اختیار دارد، چرا هنوز به دنبال راهحلهای موقت شیمیایی هستید؟
