خواندن ۷ دقیقه·۴ سال پیش

اِکوسیستم یا بوم‌سازگان چیست؟

طبق بررسی‌های مختلف بسیاری معتقدند زمین تنها سیاره‌ای است که روی آن حیات وجود دارد. زمین میزبان انواع مختلفی از اکوسیستم‌ها است. اکوسیستم‌هایی که اشکال مختلف حیات در آن‌ها وجود دارد. اکوسیستم‌هایی که در حیات بشر و سایر جانوران موثر هستند. جامعه زمانی ایجاد می‌شود که اجزای زنده و غیر زنده در یک محیط با یکدیگر در ارتباط باشند. این بدان معنی است که آن‌ها به عنوان یک سیستم که در آن چرخه‌های مواد مغذی و جریان‌های انرژی درگیر هستند، تعامل دارند. پیوند این اجزا یعنی اجزای زنده و غیرزیست یک اکوسیستم را تشکیل می‌دهد. اما اکوسیستم دقیقا چه تعریفی دارد؟ و چرا محافظت از آن این‌قدر اهمیت دارد؟ در این مقاله اطلاعاتی جامع در خصوص معنی و مفهوم ECOSYSTEM به شما ارائه می‌شود. یکی از مهم‌ترین موارد تهدید کننده سلامت این ساختار، پلاستیک و زباله‌های زیستی است. مواردی که با برهم زدن ساختار بوم سازگان، موجب تخریب آن می‌شوند. استفاده از محصولات جایگزین پلاستیک گام مهمی در حفظ سلامت ECOSYSTEM و به طور طبیعت خواهد بود.

تعریف اکوسیستم

به طور خلاصه و عام یک رابطه پیچیده بین همه‌ی موجودات زنده و غیر زنده مانند گیاهان، حیوانات، موجودات، خورشید، آب و آب و هوا وجود دارد. این رابطه و تعامل بین این دو گروه را اکوسیستم می نامند. ECOSYSTEM پایه و اساس مفهومی به نام «زیست کره» است و تعادل طبیعی زمین را حفظ می‌کنند. اما منظور از رابطه و تعامل بین موجودات زنده و غیر زنده چیست؟

به این مثال توجه کنید؛ حیوان گیاه خوار از آب و هوا و گیاهان استفاده می‌کند و خود غذای حیوانات گوشت‌خوار است، این چرخه بخشی از یک اکوسیستم است. همچنین این چرخه و رابطه بر سایر موجودات و گیاهان ساکن در همان منطقه نیز تاثیر می‌گذارد. شاید بپرسید چه تاثیری؟ در پاسخ باید بگوییم که فرض کنید شیر به عنوان یک حیوان گوشت خوار، بیشتر شکار کند، واضح است که این موضوع بر روی حیات گیاهان تاثیر می‌گذارد.

از طرفی ECOSYSTEM یک منطقه جغرافیایی است که در آن گیاهان، حیوانات و سایر موجودات و همچنین آب و هوا و مناظر با هم زندگی می‌کنند و حباب حیات را تشکیل ‌می‌دهند. این ساختار شامل اجزای زنده یا غیر زنده است. عوامل بیوتیک و زنده شامل گیاهان، حیوانات و سایر موجودات و عوامل غیرزیستی شامل سنگ‌ها، دما و رطوبت است. اما علم در مورد اکوسیستم چه می‌گوید؟ در ادامه این بخش به این پرسش پاسخ خواهیم داد.

اکوسیستم واحد اصلی حوزه مطالعه علمی طبیعت است. بر اساس این رشته، این ساختار یک محیط فیزیکی تعریف شده است که از دو جزء جدایی‌ناپذیر تشکیل شده است:

· بیوتوپ (غیر زیستی): معرف یک محیط فیزیکی خاص با ویژگی‌های فیزیکی خاص مانند آب و هوا، دما، رطوبت، غلظت مواد مغذی یا pH است.

· بیوسنوز (بیوتیک): این جز به مجموعه‌ای از موجودات زنده مانند جانوران، گیاهان یا میکروارگانیسم‌ها اشاره دارد که دائما در تعامل هستند و به نوعی به هم وابستگی دارند.

از موجودات چند سلولی مانند حشرات حیوانات یا گیاهان گرفته تا دریاچه‌ها، رشته‌کوه‌ها یا جنگل‌ها تا سیاره زمین، مفهوم اکوسیستم در مقیاس‌های متفاوتی قابل بررسی است. در قسمت بعدی این مقاله اجزای اصلی اکوسیستم را به صورت دقیق‌تر بررسی می‌کنیم.

یکی از راه‌های حفاظت از اکوسیستم کاهش آلودگی‌های زیست محیطی به ویژه زباله‌های زیست تخریب ناپذیر نظیر پلاستیک است. در زندگی روزمره امروز استفاده از ظروف یکبار مصرف پلاستیکی بسیار رایج است، ظروفی که با فرایند تجزیه چند صد‌ساله برای مدت‌ها حجم عظیمی از زباله‌ را در محیط زیست بر جای خواهند گذاشت. خوشبختانه با پیشرفت علم و تولید ظروف یکبار مصرف از مواد اولیه 100درصد ارگانیک راهکاری برای جلوگیری از رشد و بهبود این وضعیت پیش روی ما قرار گرفته است. ظروف یکبار مصرف گیاهی جایگزینی مناسب برای نمونه پلاستیکی هستند.

اجزای اکوسیستم

همانطور که در بخش‌های قبلی به آن اشاره شد، یک اکوسیستم از دو جزء اصلی تشکیل می‌شود. اجزای زنده و غیر زنده که در این قسمت نگاهی دقیق به آنها خواهیم داشت.

ابتدا به سراغ اجزاء زنده می‌رویم. اجزای زنده یک اکوسیستم را اجزای زیستی می‌نامند. اما این اجزای زیستی شامل چیست؟ به طور کلی طیف وسیعی از جانوران، گیاهان و موجودات کوچک و میکرو ارگانیسم‌ها در این دسته قرار می‌گیرند. برخی از این عوامل عبارتند از گیاهان، حیوانات، قارچ‌ها و باکتری‌ها که بر اساس منبع انرژی و تغذیه به 3 دسته طبقه بندی ‌می‌شوند. تولیدکنندگان، مصرف کنندگان و تجزیه‌کننده‌ها سه دسته کلی اجزای زیستی هستند.

گیاهان تولیدکنندگان اصلی در محیط زیست هستند که می‌توانند انرژی مورد نیاز خود را از طریق فتوسنتز در حضور نور خورشید و کلروفیل تولید کنند و از طرفی همه موجودات زنده دیگر برای انرژی مورد نیاز خود از غذا و همچنین اکسیژن به گیاهان وابسته هستند. علفخواران، گوشت‌خواران و همه‌چیزخواران نیز در دسته مصرف کنندگان اکوسیستم قرار می‌گیرند. قارچ‌ها و باکتری‌ها نیز از مهم‌ترین تجزیه‌کنندگان در اکوسیستم به شمار می‌روند که نوعی ساپروفیت هستند. آنها از مواد آلی در حال پوسیدگی تغذیه می‌کنند و این ماده را به نیتروژن و دی اکسید کربن تبدیل می‌کنند. ساپروفیت‌ها نقشی حیاتی در چرخه بازیافت مواد مغذی ایفا می‌کنند تا تولیدکنندگان یعنی گیاهان بتوانند بار دیگر از آنها استفاده کنند. می‌بینید؟ همه چیز به هم متصل است!

اما اجزای غیر زنده بوم سازگان شامل چه مواردی است؟ بگذارید این طور توضیح دهیم که هر عامل فیزیکی یا شیمیایی که بر زندگی موجودات زنده تاثیر می‌گذارد، جز عوامل غیر زنده اکوسیستم به شمار می‌رود. به عنوان مثال نور، هوا، خاک، دما، باران و مواد مغذی در دسته عوامل غیر زنده قرار می‌گیرند. لازم به ذکر است این عوامل با نام عوامل اکولوژیکی نیز شناخته می‌شوند.

بهتر است بدانید که عوامل اکولوژیکی با توجه به نوع اکوسیستم متفاوت است. به عنوان مثال در نوع آبی، عواملی نظیر میزان PH آب، نور خورشید و میزان اکسیژن موجود جز موارد غیرزنده بوم سازگان هستند. در حالی که در نمونه‌های حوزه خشکی، نوع خاک، دما، باران، ارتفاع، میزان باد، مواد مغذی و نور خورشید مهم‌ترین اجزای اکولوژیکی اکوسیستم هستند.

دلیل اهمیت اکوسیستم چیست؟

همان‌طور که می‌دانید این ساختار تاثیر بسزایی بر ادامه حیات موجودات زنده بر روی زمین دارد. علاوه بر این اکوسیستم انرژی و جریان زندگی موجود در طبیعت را حفظ می‌کند. از طرفی اکوسیستم‌ها در تعامل با یکدیگر بیوسفر (اکوسفر) را تشکیل می‎‌دهند و حیات جهان در این بیوسفرها جریان دارد.

ابعاد و مقیاس اکوسیستم می‌تواند بسیار کوچک یا بسیار گسترده باشد. در واقع از یک برکه کوچک تا یک جنگل چند میلیون هکتاری، همه در تعریف بوم سازگان قرار می‌گیرند. موضوع دیگری که دلیلی بر اهمیت اکوسیستم و حفاظت از آن است، حفظ تنوع زیستی است. تنوع زیستی به جلوگیری از برهم خوردن چرخه حیات کمک می‌کند.

جدای از این مزایا، سلامت بوم سازگان موجب کنترل علف‌های هرز، تناوب زراعت، مدیریت و حفاظت از جنگل‌ها، امکان انجام تحقیقات بیولوژیکی، حفاظت از خاک و حفاظت از حیات وحش خواهد شد. قسمت پایانی مقاله چند راهکار عملی و ساده برای حفاظت از محیط زیست به شما ارائه می‌کند.

حفاظت از اکوسیستم با چند گام ساده

از تولید‌کنندگان تا مصرف‌کنندگان هر موجودی در بوم سازگان وظیفه و نقش خود را ایفا می‌کند. بنابراین وجود عوامل اضافی، نظم و کارایی این چرخه را مختل می‌کند. عوامل خارجی چون آلودگی و زباله، تهدید‌های بزرگی برای Eco System به شمار می‌روند.

برخی از مهم‌ترین موارد تهدیدکننده اکوسیستم به صورت زیر است:

* افزایش دما

* آلودگی‌های صنعتی

* زباله‌های زیست تخریب‌ناپذیر

* آلودگی هوا

* صید بی رویه ماهی و شکار بی رویه حیوانات

* تخریب جنگل‌ها

* بلایای طبیعی مانند سیل، زلزله، سونامی و آتش سوزی

اما راهکار چیست؟ موارد زیر بزرگ‌ترین مراحل حفاظت از این ساختار است:

1 . کاهش (Reduce) زباله، استفاده مجدد (reuse)، بازیافت (recycle)

2 . شرکت در برنامه‌های حفاظت و پاک‌سازی محیط زیست

3 . آموزش خود و اطلاع به دیگران