گوگل یک خون آشام یا یک موتور جستجوی گوگولی

گوگل خون آشامی در لباس یک موتور جستجو
گوگل خون آشامی در لباس یک موتور جستجو

بیش از نیمی از جستجو‌ها در گوگل برای یافتن پاسخ، به کلیکی روی یکی از نتایج منتهی نمیشن !!! اونها رو یا خود گوگل پاسخ میده یا یکی از زیرمجموعه هاش. این یعنی افت بازدید در سایت‌ها و کاهش درآمد شرکت‌ها و آژانس‌های تبلیغاتی آنلاین. آیا قابلیت‌های رو به افزایش و جدید گوگل میتونه سایت‌های عمدتا محتوایی و شرکت‌های تبلیغات کلیکی و خیلی‌های دیگه رو به ورطه ورشکستگی بکشونه؟

دیروز مقاله ای در سایت SparkToro خوندم که با مشاهدات ۱۰، ۱۲ روز گذشته خودم منطبق بود. سعی کردم تو این ویرگول یکم بهش اشاره کنم و نظرات خودم رو هم در مورد هر بخش بگم. اگر هم کسی خواست اصل مطلب رو مطالعه کنه تو سطر اول همین پاراگراف بهش لینک داده شده.

نویسنده مقاله میگه انقلابی در حال شکل گیریه و گوگل داره از یه موتور جستجو ساکت و مظلوم به یه دیوار یا مانع (بین کاربرها و سایت‌ها) تبدیل میشه. من میگم به یه خون‌آشام تبدیل میشه و در ادامه اشاره میکنم که چرا نظرم اینه؟

تعریف و توافق: Zero-Click Search ها جستجو‌ یا کوئری‌هایی هستند که گوگل خودش به اونها جواب میده مثل اینکه جستجو کنیم «سرمربی تیم ملی ایران». از این به بعد برای اختصار به این نوع جستجوها به صورت مخفف، ZC میگیم.

یک نمونه zero-click search
یک نمونه zero-click search

بطور مشخص و در ۹۹ درصد مواقع کسی بعد از دیدن پاسخش در ZC، روی یکی از نتایج که از سایت‌های دیگه براش لیست شدن کلیک نمیکنه.

ژوئن ۲۰۱۹ بود که برای اولین بار شاهد بودیم بیشتر جستجوها در گوگل، ZC شدند که در تصویر زیر سهم این دست از کوئری ها به نسبت مواردیکه بصورت اورگانیک (اوناییکه روی یکی از نتایج یا سایت‌های دیگه کلیک میکنن) یا تبلیغاتی (Adwords) به پاسخ رسیدند مشخص شده.

آمار جستجوها در گوگل و نحوه به پاسخ رسیدن آنها در ژوئن ۲۰۱۹
آمار جستجوها در گوگل و نحوه به پاسخ رسیدن آنها در ژوئن ۲۰۱۹

نکته: این آمار مربوط به آمریکاست و براساس گزارش‌ها و اسناد شرکت Jumpshot که یکی از زیر مجموعه های Avast (فعال در زمینه امنیت و آنتی ویروس) تهیه شده. از نظر نویسنده مقاله این شرکت برای استناد به آنچه در مرورگرها اتفاق میافته، منبعی موثق و قابل اعتماد به شمار میاد که البته من در این زمینه با ایشون موافقم چون قبل‌تر هم از این شرکت آمار و گزارش هایی دیده بودم که با مشاهدات خودم جور در میومد. علاوه بر سایت SparkToro که مقاله رو منتشر کرده، Moz هم در ابزارهای آنالیزی و تحلیلی خودش از این داده ها استفاده میکنه.

بگذریم...

در ۲۳ جولای ۲۰۱۹ بعد از اینکه کنگره آمریکا از آدام کوهن، نماینده و سخنگوی گوگل در مورد فعالیت‌های شرکت سوال میکنه، با پاسخ‌های غیرشفاف از سمت کوهن و گوگل مواجه میشه. ساده‌ش اینکه طرف پیچونده...

بعد آقای دیوید سیسیلین که رئیس کنگره بوده یه سری سوال شفاف و تستی براشون میفرسته و میگه حالا اگه تونستید بپیچونین :)) اینها رو تستی جواب بدید و اگر خواستید میتونید اطلاعات بیشتری رو هم بهش اضافه کنید. نهایتا هم تا ۲۶ جولای وقت دارید.

سوالات شفاف کنگره از گوگل
سوالات شفاف کنگره از گوگل
تو سوال ۱ پرسیده که لری پیج در ۲۰۰۴ گفته بوده که: ما میخوایم کاری کنیم که شما هر چیزی رو که نیاز دارید سریع پیدا کنید. ما میخوایم شما رو در سریعترین زمان ممکن از گوگل به جای مناسب و درست برسونیم. آیا این بیانیه و اظهارنظر به درستی اصول گوگل را تشریح میکنه؟
و در سوال ۲ پرسیده آیا این درسته که تنها کمتر از ۵۰ درصد جستجوها به جایی غیر از گوگل و سایت‌های زیرمجموعه‌اش می‌رسند؟

شفافیت سوالات عالیه. در واقع هم مجبورشون کرده این موارد رو تایید یا رد کنن و هم اینکه اطلاعات بیشتری رو بهش اضافه کنن.

این هم پاسخ گوگل به سوالات بالاست:

پاسخ گوگل به کنگره آمریکا
پاسخ گوگل به کنگره آمریکا
بعد از تعارفات معمول گوگل پاسخ داده که: همانطور که آقای کوهن در هفته پیش اشاره کردند، گوگل صف بلندی از نوآوری و محصولاتی را دارد که به کاربران و کسب و کارها در سراسر جهان کمک کرده است. از اونجاییکه برخی از سوالات شما رو نمیشه با بله یا خیر جواب داد، ما سوالات مشخصی از شما رو بصورت کامل جواب میدیم.

در واقع سوال اول رو پیچوندند و به سوال دوم بصورت تشریحی جواب دادند :)))

اونها در پاسخ به سوال دوم گفتند که: کسی که آمار مورد اشاره شما در این سوال رو تهیه کرده از روش و متدولوژی خودش برای گردآوری این اطلاعات حرفی نزده. همینطور به این اشاره ای نشده که خود سایت‌ها، Snippets ها رو فعال میکنند تا راحت‌تر به سوالات کاربران پاسخ داده بشه. خیلی از سایت‌ها بخش هایی از محتواشون رو به بصورت Snippet هایلایت میکنن تا بتونن ترافیک بیشتری رو به سایت خودشون بکشونن.

تعریف: Snippet ها در واقع کدهایی هستند که روی سایت ها پیاده سازی میشن برای اینکه بتونن دقیق‌تر به گوگل بگن که محتوا در مورد چی حرف میزنه. مثلا اگر محتوا در مورد یک مکان باشه این رو از این طریق به گوگل میفهمونن و فیلدهای لازم رو برای گوگل تهیه و ارسال میکنن. مثلا میگن اسمش اینه، در کجا واقع شده، ساعات کاریش چیه و ...

البته اگر مالکان سایت‌ها میدونستند که هایلایت کردن محتواشون قراره در نهایت به افت ترافیک‌شون منتهی بشه شاید هرگز چنین کاری رو نمی‌کردند.

در ادامه گفتند که گوگل هم مثل بقیه سایت‌ها، ترافیک بسیار زیادی رو روانه سایت‌های دیگه میکنه. همینطور که ما داریم روی بهبود UX جستجوهامون کار میکنیم، باور داریم که ترافیک بیشتری رو هم به سایت‌های دیگه در وب هدایت کرده‌ایم. ما یه سری ابزاری برای مالکان سایت‌ها مهیا کردیم که بتونن از اونها برای ایندکس شدن یا Snippet کردن محتواشون استفاده کنن. بعد از اینکه این موارد روی دامین ها پیاده سازی میشه ما بهشون توجه میکنیم. ما همیشه راه های زیادی برای ایجاد درگیری و ارتباط با کاربر و همینطور ساپورت اکوسیستم ارائه دادیم.

این پاسخ‌ها آدم رو ناامید میکنه و میشه حدس زد که گوگل نمیخواد در مورد یه چیزایی توضیحات بیشتری ارائه بده. حالا که گوگل پاسخ‌های شفافی نداده، میشه از داده های Jumpshot برای یافتن جواب‌ها استفاده کرد.

نمودار زیر نسبت روش‌های پاسخ‌دهی به بیش از ۱۴۰ میلیون جستجو انجام شده در مرورگرهای موبایل و دسکتاپ در آمریکا و در چهار ماهه دوم ۲۰۱۹ رو نشون میده.

جستجوهای گوگل از چه طریقی به پاسخ رسیدند
جستجوهای گوگل از چه طریقی به پاسخ رسیدند

در ابتدای همین پست نمودار دیگه ای نشون می‌داد که در ژوئن ۲۰۱۹ سهم ZC ها بیش از ۵۰ درصد بوده اما اینجا میشه دید که قبل از اون هم گوگل بخش بزرگی از جستجو‌ها رو یا خودش جواب ‌می‌داده (۴۹.۷۶ درصد) یا یکی از سایت‌های زیر مجموعه اش (۵.۹۸ درصد).

منظور از زیرمجموعه‌ها، گوگل ایمیج، یوتیوب، اندروید، بلاگِ گوگل، ساب‌دامین های گوگل و ده‌ها مورد دیگه است که لیستشون تو این مقاله هست.

ممکنه سایت های زیر مجموعه گوگل بطور خاص و ویژه رنک گرفته باشند چون محتوای خوبی دارند، اما کنگره آمریکا هم مثل نویسنده مقاله و من احساس خطر انحصار و مونوپل گوگل در بازار رو داشته که اون سوالات رو پرسیده. برای اینکه بهتر متوجه عمق خطر باشید، نمودار زیر رو ببینید:

سهم موتورهای جستجو در بازار - چهار ماهه دوم ۲۰۱۹
سهم موتورهای جستجو در بازار - چهار ماهه دوم ۲۰۱۹

گوگل همیشه بیشتر از چیزی که در نمودار براش در نظر گرفته شده در بازار سهم داشته. دلیلش اینکه اپ‌های موبایل که Jumpshot آمار اونها رو در نظر نگرفته در این گزارش سهمی نداشتند. اینها تنها Browser-based search ها یا جستجو‌های انجام شده در مرورگرها هستند. مثلا آمار جستجو در اپ‌های گوگل مپ، یوتیوب و از همه مهمتر اپ پرنصب و پرکاربرد Google Search که در تلفن‌های اندرویدی معمولا بطور پیش فرض نصب شده است در نظر گرفته نشده. با در نظر گرفتن اینها سهم گوگل به بیش از ۹۷ درصد خواهد رسید. این آمار برای اون‌ها یک انحصار و مونوپل تمام و کمال ایجاد کرده.

خیلی‌‌ها شاید فکر کنن که گوگل عجب شرکت موفقیه!!! تمام توسعه‌ها، محصولات و قابلیت‌های جدیدش همیشه موفق میشن. هیچ کدومشون با آپدیت الگوریتم‌های گوگل افت نمی‌کنن (آپدیت‌هایی که پدر تمام سایت‌های دیگه رو در میارن رسما و سالی چند بار هم اتفاق میافتن. کلی رتبه جا به جا میشه، خیلی ها یه شبه ورشکسته میشن و خیلی ها یه شبه پولدار.) که حتما بخاطر محتوای تولیدی غنی و عالی‌شونه :)))

توئیتی که موفقیت‌های گوگل و زیرمجموعه‌هاش رو زیر سوال می‌بره
توئیتی که موفقیت‌های گوگل و زیرمجموعه‌هاش رو زیر سوال می‌بره

حالا بیاید در این نمودار نگاه کنیم که نسبت روش‌های پاسخ به جستجو‌ها، چطور در طول زمان تغییر کرده:

نسبت روش‌های پاسخ‌دهی به جستجوها از ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۹
نسبت روش‌های پاسخ‌دهی به جستجوها از ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۹

یک الگوی مشخص در تمام بازه‌ها تکرار شده. اورگانیک (کلیک روی لینک سایت‌هایی غیر از گوگل) در حال افته، ZC و کلیک روی تبلیغات گوگل (Adwords) در حال افزایشه.

اما وقتی به آمار جستجو‌ها در موبایل که شاید بیش از نیمی از جستجوها رو تشکیل بدند نگاه کنیم متوجه شیم که وضعیت از این هم بدتره. با توجه به استفاده گسترده از موبایل اغلب تبلیغات Adwords تنها روی نسخه موبایل نمایش داده میشن و بسیاری از ZC های گوگل برای موبایل طراحی شدند.

مقایسه روش‌‌های پاسخ به جستجو‌های گوگل روی دستگاه‌های موبایل
مقایسه روش‌‌های پاسخ به جستجو‌های گوگل روی دستگاه‌های موبایل

در نمودار بالا توزیع کلیک در جستجو‌های گوگل، روی میلیون‌ها گوشی موبایل رو می بینیم و در پایین همین موضوع رو در دسکتاپ:

مقایسه روش‌های پاسخ به جستجو‌ها در دستگاه‌های دسکتاپ
مقایسه روش‌های پاسخ به جستجو‌ها در دستگاه‌های دسکتاپ

روی دسکتاپ آمار در سه سال گذشته زیاد تغییری نداشته. ولی باز هم اورگانیک کمتر و ZC و Adwords بیشتر شدند اما آمار در ژوئن ۲۰۱۶ با ژوئن ۲۰۱۹ زیاد تفاوتی نداره.

ولی در موبایل، موارد اورگانیک ۲۰ درصد افت کردند در حالیکه موارد تبلیغاتی و ZC ها رو به افزایش‌اند. حتی اگر به ۲۰۱۶ هم برگردیم نیمی از جستجوها بدون کلیک به نتیجه می رسیدند. امروز این رقم روی موبایل دو سوم کل جستجوهاست!!!

بطور کلی و در نهایت برداشت‌هایی که میشه از تمام این آمارها داشت در این سه جمله خلاصه میشه:

  • سهم جستجوهای اورگانیک بطور پیوسته و همچنان رو به کاهشه مخصوصا روی موبایل.
  • سهم نتایج تبلیغاتی یا Adwords رو به افزایشه. گوگل هر چند وقت یکبار نحوه نمایش تبلیغاتش رو از نظر ظاهری تغییر میده و کاربران بعد از اینکه متوجه ماهیت تبلیغی اونها میشن کم‌کم نادیده‌شون میگیرن و این چرخه هنوز ادامه داره.
  • گوگل در تلاشه تا همچنان بتونه به کوئری های بیشتری بدون کلیک پاسخ بده (در حال افزایش ZC هاست) یا اینکه اگر قراره کلیکی هم بشه روی یکی از سایت‌های زیرمجموعه خودش باشه. هر دو حالت براش موفقیت به حساب میآد پس این دسته از جستجو‌ها هم در حال افزایش هستند.

چه بلایی قراره سر سایت ها و شرکت‌های تبلیغاتی بیاد؟

این آمار مربوط به آمریکا، زبان انگلیسی و جستجو‌های انجام شده روی مرورگرها بود و همینطور که اشاره شد آمار شامل جستجو‌های داخل اپ‌ها نمیشه.

از همه اینها که بگذریم باید به این فکر کنیم که تداوم این شرایط که تا الانم ادامه داشته و بعیده متوقف بشه چه بلایی میتونه بر سر سایت‌ها و شرکت‌های تبلیغات کلیکی در کشور خودمون بیاره.

مسلما هیچ آمار دقیقی از میزان ZC ها در زبان فارسی و کشورمون ایران نیست اما تجربه چندماهه گذشته خود من نشون میده که بخش زیادی از Impression روی بسیاری از Keywordهای پر جستجو کاهش چشمگیری داشته.

قابلیت Google Discover و تاثیرش بر روی ترافیک اورگانیک

نوآوری دیگر گوگل که تا حدی و بطور غیر مستقیم روی ورودی‌های اورگانیک تاثیر گذاشته، Google Discover هست که قبلا مفصل در این مقاله در موردش توضیح داده بودم.

فرض کنیم سایتی دارید که روی کلمه «فال روز» که ممکنه کلمه پرجستجویی هم باشه سرمایه گذاری کرده و رتبه ۱ رو در نتایج داره. شما از طریق جستجوی این کلمه و کلیک روی سایتتون در گوگل، روزانه ۴۰.۰۰۰ ورودی دارید.

بعد از راه اندازی و معرفی Google Discover این عدد میتونه بین ۲۰ تا ۶۰ درصد کاهش و افت داشته باشه.

چرا؟

همونطور که در این پست توضیح دادم مکانیزم عملکرد Discover و نتایجی که به کاربر پیشنهاد میده بر اساس تاریخچه جستجو‌های کاربر در گوگل طراحی شده. در واقع قبل از اینکه کاربر بخواد چیزی رو جستجو کنه با پیشنهاد‌هایی مواجه میشه که به احتمال زیاد با سلایق و علایقش منطبقه پس روشون کلیک میکنه.

اما اینکه گوگل کدوم سایت رو به کاربر پیشنهاد میده اصلا مشخص نیست. در واقع گوگل در مورد نحوه گزینش سایت‌ها و مطالب اونها برای نمایش در بخش Discover هیچ توضیحی ارائه نکرده.

بنابراین شانس سایت شما برای نمایش در این بخش اصلا قابل محاسبه نیست. از طرفی سایت شما بطور روزانه ۴۰.۰۰۰ کاربر داشته که با جستجوی کلمه «فال روز» به سایت شما می رسند. پس گوگل الان تاریخچه جستجوی ۴۰.۰۰۰ کاربری رو داره که هر روز کلمه «فال روز» رو جستجو میکنن. پس در بخش Discover به اونها مطالب «فال روز» رو پیشنهاد میده. شانس سایت شما هم که برای نمایش در این بخش کاملا رندوم و غیرقابل محسبه است. بعید هم هست که کاربر بعد از مشاهده پیشنهاد گوگل نیازش رفع نشده باشه و باز بخواد جستجویی انجام بده که به سایت شما برسه.

در چنین شرایطی تعداد ورودی‌های اورگانیک سایت شما بشدت افت خواهد کرد. پس از اون رتبه الکسا که متاسفانه در ایران ملاک تصمیم گیری برای تبلیغات آنلاینه هم افت میکنه. جایگاه‌های تبلیغات کلیکی روی سایت شما با افت درآمد مواجه خواهند شد و چون این امر بصورت عمومی و احتمالا روی اکثر سایت‌ها در حال رخ دادنه،‌ آژانس‌های تبلیغات کلیکی هم با مشکل درآمدزایی مواجه میشن. بسیاری از سایت‌ها که راهکار درآمدزاییشون تنها از این طریق بوده هم با مشکلات جدی مواجه خواهند شد و احتمالا رو به تعطیلی میرن.

اما بعضی از سایت‌های زرد و بی محتوا هم ممکنه یه شبه ره صد ساله برن چون مکانیزم Discover این اینطوره که بر اساس علایق و سلایق خواننده بهش چیزی رو پیشنهاد میده و این دست سایت‌ها که محتوای عامه پسند دارند احتمالا موفق‌تر خواهند بود.

یک مالک سایت، یک بازاریاب دیجیتال یا یک کارآفرین باهوش چکاری میتونه انجام بده؟

  • راهی پیدا کنه تا بتونه از ZC ها برای خودش فرصتی بسازه.
  • روی Keyword هایی که CTR بالایی دارند سرمایه گذاری کنه.
  • محتواش رو در سایت‌ها و قابلیت‌های جدید و زیر مجموعه گوگل (یوتیوب، گوگل مپ، گوگل ایمیج، AMP و ...) منتشر و بهینه‌سازی کنه.
  • امیدوار باشه تحقیقاتی که در ابتدای این پست هم بهش اشاره شد (در مورد انحصار گوگل در بازار) به نتیجه برسه و سهم بازار به جستجوهای اورگانیک برگرده.

حرف آخر

سعی کردم توضیح بدم که دقیقا چه اتفاقی داره برای سایت‌ها و شرکت‌های تبلیغاتی میافته یا قراره در آینده بیافته. گوگل در حال مکیدن خون سایت‌هاست که در واقع همون محتوای اونهاست. اما در بیش از نیمی از موارد هیچ پاداشی به اونها نمیده. در این وضعیت همونطور که میشه بدون دیدن آمارها هم حدس زد، آمار بازدید سایت‌هایی که گوگل مهمترین چنل ورودیشون بوده بشدت افت میکنه و سهم درآمدزایی گوگل از طریق سرویس Adwords بیشتر میشه. این به فربه شدن بیشتر گوگل و فقیر شدن بیشتر سایت‌ها کمک میکنه. از طرفی آینده بسیاری از کسب و کارها به خطر میافته. اونها برای دیده شدن در گوگل ناچار به صرف هزینه و استفاده از سرویس‌های تبلیغاتی خود گوگل خواهند شد.

البته نقطه نظر من حتما نمیتونه بطور ۱۰۰ درصدی محقق بشه اما همین الان با معرفی Discover در زبان فارسی و کشور ایران خیلی از مواردیکه در بالا بهشون اشاره کردم اتفاق افتاده.

آمار و گزارش‌هایی هم که از مقاله مورد اشاره در سایت SparkToro وام گرفتم و اینجا نمایش دادم هم میتونه گواه این باشه که این موضوعات حتما جای نگرانی و پیش بینی برای آینده خواهند داشت.

حساسیت کنگره آمریکا نسبت به این موضوع و سوال از گوگل هم نشون میده که تاثیر این اتفاقات بر روی اقتصاد دیجیتال آمریکا زیاد و بزرگ بوده.

امیدوارم تونسته باشم مفاهیم فنی رو برای کسانیکه دید و تخصص فنی ندارند به سادگی توضیح بدم و اینکه اگر در آینده اطلاعاتی در این حوزه به دست بیارم به همین مقاله اضافه خواهم کرد.