گزارش جامع فنی و تفصیلی استاندارد EN 1096-4 و انطباق آن با استاندارد ملی ایران ۱۶۳۷۲

(شیشه در ساختمان – شیشه‌های پوشش‌دار)

۱. مقدمه و زمینه‌های استراتژیک استاندارد

در مهندسی نوین پوسته ساختمان (Façade Engineering)، شیشه‌های پوشش‌دار (Coated Glass) به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین مصالح، نقشی حیاتی در مدیریت انرژی، زیبایی‌شناسی و آسایش حرارتی ایفا می‌کنند. استاندارد اروپایی EN 1096-4، که نسخه ۲۰۱۸ آن جایگزین نسخه ۲۰۰۴ شده است، به عنوان سند مرجع و الزام‌آور در سطح اتحادیه اروپا و بسیاری از کشورهای جهان از جمله ایران شناخته می‌شود. این سند تحت عنوان "شیشه در ساختمان - شیشه‌های پوشش‌دار - قسمت ۴: استاندارد محصول" تدوین شده و هدف اصلی آن تعیین الزامات ارزیابی و تایید ثبات عملکرد (AVCP) برای شیشه‌های پوشش‌دار جهت استفاده در ساختمان‌ها است.1

اهمیت این گزارش در آن است که نه تنها ترجمه دقیقی از مفاهیم فنی استاندارد ارائه می‌دهد، بلکه با رویکردی تحلیلی، ارتباط این الزامات را با مقررات ملی ساختمان ایران (به‌ویژه مبحث ۵ و ۱۹) و استانداردهای سازمان ملی استاندارد ایران (ISIRI) تشریح می‌کند. استاندارد ملی ایران به شماره ۴-۱۶۳۷۲ دقیقاً معادل و ترجمه پذیرفته شده (Adoption) این استاندارد اروپایی است و به همین دلیل، درک عمیق بندهای آن برای تمامی تولیدکنندگان، آزمایشگاه‌های همکار و مهندسین مشاور الزامی است.3

در این گزارش، ساختار استاندارد حفظ شده و هر بند با تفصیل کامل، همراه با جداول داده‌ها و تحلیل‌های مهندسی ارائه می‌گردد تا به عنوان یک مرجع جامع ۱۵۰۰۰ کلمه‌ای برای متخصصین این حوزه عمل نماید. تغییرات عمده در نسخه ۲۰۱۸ نسبت به نسخه ۲۰۰۴، از جمله کاهش رواداری ضریب گسیل و الزام به درج ضریب خورشیدی (g-value) در اعلامیه عملکرد (DoP)، نشان‌دهنده حرکت صنعت به سمت دقت بالاتر و شفافیت بیشتر در عملکرد انرژی است.2

۲. دامنه کاربرد (Scope) - بند ۱ استاندارد

دامنه کاربرد این استاندارد، مرزهای فنی و قانونی محصول را تعیین می‌کند. بر اساس متن صریح استاندارد EN 1096-4، این سند به ارزیابی انطباق و کنترل تولید کارخانه‌ای (FPC) شیشه‌های پوشش‌دار می‌پردازد که برای استفاده در ساختمان‌ها و کارهای ساختمانی (Construction Works) در نظر گرفته شده‌اند.1

۲-۱. شمولیت فنی

این استاندارد تمامی انواع پوشش‌های اعمال شده بر روی شیشه را که با هدف تغییر خواص فیزیکی یا نوری شیشه انجام می‌شوند، پوشش می‌دهد. این شامل دو دسته اصلی تکنولوژی تولید است:

1.     پوشش‌های آنلاین (On-line / Pyrolytic) که در حین فرآیند تولید شیشه فلوت و در دمای بالا (حدود ۶۰۰ درجه سانتی‌گراد) اعمال می‌شوند. این پوشش‌ها پیوند شیمیایی قوی با سطح شیشه دارند و معمولاً دوام مکانیکی بالایی (Hard Coat) ارائه می‌دهند.

2.     پوشش‌های آفلاین( Off-line / Magnetron Sputtering ) که پس از تولید شیشه و در محفظه‌های خلاء با استفاده از بمباران یونی تارگت‌های فلزی اعمال می‌شوند. این پوشش‌ها (Soft Coat) معمولاً عملکرد حرارتی بهتری دارند اما حساسیت بیشتری به عوامل محیطی دارند.  این شیشه ها عموما تا 5-8 ماه پس از تولید بایستی مصرف شده و داخل دوجداره قرار گیرد.

3. پوشش های مایع دو جزئی و تک جزئی پخت شونده: در این فناوری نانو ذرات عایق در یک بستر رزین قرار گرفته و با روش های زیر لایه نشانی میگردد:

3-1 پوشش با دستگاه چاپ غلتکی در اتاق تمیز بر روی شیشه ایمنی مقاوم‌شده (Tempered Glass) اجرا و سپس در دمای 120 تا 250 درجه پخت میگردد. این شیشه پوشش دار میتواند بدون محدودیت نگه داری شده و در زمان مقتضی داخل دوجداره قرار گیرد.

3-2 پوشش دوجزئی با غلتک و یا ابر و ابزارهای مشابه در کارگاه بر سمت داخلی یا خارجی شیشه اجرا شده و پس از گذشت زمان سخت میگردد. بعضی از انواع این پوشش ها را میتوان با عملیات حرارتی سخت تر نمود.

۲-۲. استثنائات حیاتی

یک نکته بسیار مهم در تفسیر دامنه کاربرد، استثنائاتی است که استاندارد صراحتاً بیان کرده است. شیشه‌هایی که دارای سیم‌کشی الکتریکی یا اتصالات الکتریکی هستند (مانند شیشه‌های گرم‌شونده الکتریکی برای استخرها یا شیشه‌های متصل به سیستم‌های آلارم امنیتی)، اگرچه ممکن است پوشش‌دار باشند، اما تحت شمول کامل این استاندارد قرار نمی‌گیرند. برای این محصولات، سایر دستورالعمل‌های اتحادیه اروپا، از جمله "دستورالعمل ولتاژ پایین" (Low Voltage Directive - LVD) نیز اعمال می‌شود.1 این تمایز برای تولیدکنندگان ایرانی که قصد صادرات به اروپا یا دریافت نشان استاندارد ملی را دارند، حیاتی است، زیرا مسیر ارزیابی انطباق برای محصولات الکتریکی متفاوت خواهد بود.

۳. مراجع الزامی (Normative References) - بند ۲ استاندارد

استاندارد EN 1096-4 یک سند مستقل نیست و برای اجرا به مجموعه‌ای از استانداردهای پشتیبان وابسته است. درک این مراجع برای تفسیر صحیح نتایج آزمون ضروری است. در جدول زیر، تحلیل دقیقی از مراجع الزامی و معادل‌های ملی آن‌ها در ایران ارائه شده است.4

جدول ۱: تحلیل مراجع الزامی استاندارد و معادل‌های ملی ایران

تحلیل یکپارچه مراجع:

ارتباط این مراجع به صورت زنجیره‌ای است. برای مثال، برای تایید یک شیشه Low-E طبق EN 1096-4، ابتدا باید زیرلایه آن طبق EN 572-9 تایید شود، سپس ضریب گسیل آن طبق EN 12898 اندازه‌گیری شود، سپس این عدد در فرمول EN 673 قرار گیرد تا U-value محاسبه شود، و همزمان دوام آن طبق EN 1096-3 تست شود. نقص در هر یک از این حلقه‌ها، منجر به عدم انطباق محصول نهایی با استاندارد ۴-۱۶۳۷۲ ایران خواهد شد.

۴. اصطلاحات و تعاریف فنی (Terms and Definitions) - بند ۳ استاندارد

در این بخش، مفاهیم کلیدی که در سراسر استاندارد استفاده شده‌اند، با رویکردی مهندسی تشریح می‌شوند. این تعاریف فراتر از ترجمه لغوی بوده و بار حقوقی و فنی در فرآیند ارزیابی دارند.7

۴-۱. شیشه پوشش‌دار (Coated Glass)

طبق تعریف استاندارد، شیشه‌ای است که بر روی آن موادی جهت تغییر ویژگی‌های نوری (مانند بازتاب و عبور نور) یا ویژگی‌های انرژی (مانند ضریب گسیل) اعمال شده است. این تعریف شامل فیلم‌های پلیمری چسبیده (مانند وینیل) نمی‌شود، بلکه مختص لایه‌نشانی‌های اتمی و مولکولی است.

●      بینش فنی: استاندارد تمایزی بین روش‌های تولید (اسپاترینگ در خلاء یا اسپری پیرولیتیک) قائل نمی‌شود، بلکه عملکرد نهایی را ملاک قرار می‌دهد.

۴-۲. ارزیابی و تایید ثبات عملکرد (AVCP)

این اصطلاح که جایگزین مفهوم قدیمی "تایید انطباق" شده است، به سیستمی اشاره دارد که طبق مقررات محصولات ساختمانی (CPR)، سطح درگیری شخص ثالث (آزمایشگاه یا نهاد گواهی‌کننده) را تعیین می‌کند. در شیشه‌های ساختمانی، بسته به کاربرد (ایمنی، انرژی، آتش)، سیستم‌های مختلفی از ۱ تا ۴ تعریف می‌شود.2

۴-۳. ضریب گسیل نرمال (Normal Emissivity)

نسبت توان تابشی یک سطح در جهت عمود بر سطح به توان تابشی یک جسم سیاه کامل در همان دما.

●      اهمیت در استاندارد: در نسخه ۲۰۱۸، دقت اعلام این پارامتر بسیار حیاتی شده است. برای شیشه‌های Low-E با \varepsilon_n < 0.10، تولیدکننده باید با دقت ±0.01 این عدد را تضمین کند. این یعنی یک شیشه با گسیل ۰.۰۳ نمی‌تواند به طور تصادفی ۰.۰۵ تولید شود.2

۴-۴. ضریب خورشیدی (Solar Factor / g-value)

کل انرژی خورشیدی که از شیشه عبور می‌کند. این مقدار مجموع دو مولفه است:

1.     انتقال مستقیم انرژی خورشیدی

2.     بخش جذب شده و بازتاب شده به سمت داخل

●      تحلیل بازار ایران: در مناطق گرمسیری ایران (مانند خوزستان و هرمزگان)، این پارامتر مهم‌ترین ویژگی شیشه است. استاندارد ۱۶۳۷۲ الزام می‌کند که این عدد دقیقاً محاسبه و اعلام شود تا مهندسین تاسیسات بتوانند بار برودتی چیلرها را محاسبه کنند.

۵. الزامات محصول (Product Requirements) - بند ۴ استاندارد

این فصل، بدنه اصلی فنی استاندارد را تشکیل می‌دهد و ویژگی‌های الزامی که هر تولیدکننده باید برای محصول خود برآورده سازد را در سه بخش اصلی دسته‌بندی می‌کند: ویژگی‌های زیرلایه، فرآیند تولید، و ویژگی‌های عملکردی نهایی.

۵-۱. توصیف محصول و مواد اولیه

تولیدکننده موظف است یک سند فنی (Technical File) برای هر محصول ایجاد کند که شامل جزئیات زیر باشد:

●      نوع زیرلایه (شیشه فلوت شفاف، سبز، برنز، اکسترا کلیر و غیره).

●      ترکیب لایه‌ها (مثلاً: Glass / Si3N4 / Ag / NiCr / Si3N4).

• موقعیت لایه (سطح ۱ یا ۲).

۵-۲. ویژگی‌های فیزیکی زیرلایه شیشه‌ای (Glass Substrate Characteristics)

پیش از آنکه پوشش اعمال شود، خودِ شیشه باید ویژگی‌های استاندارد را داشته باشد. استاندارد EN 1096-4 مقادیر مشخصی را برای خواص فیزیکی شیشه سودا-لایم-سیلیکاتی (که ۹۰٪ شیشه‌های ساختمانی را تشکیل می‌دهد) در جدول ۱ خود ارائه کرده است. این مقادیر ثابت فرض می‌شوند و نیازی به آزمون مکرر ندارند، مگر اینکه جنس شیشه تغییر کند (مثلاً به شیشه بوروسیلیکات).1

جدول ۲: ویژگی‌های فیزیکی مرجع برای شیشه‌های پایه (طبق EN 1096-4 و EN 572)

تحلیل انطباق: تولیدکنندگان شیشه فلوت در ایران (مانند شیشه قزوین، کاوه، آذر و غیره) ملزم به رعایت استاندارد ملی ۱۰۶۷۳ (معادل EN 572) هستند که دقیقاً همین مقادیر را دیکته می‌کند. بنابراین، در ارزیابی شیشه‌های پوشش‌دار ایرانی، می‌توان با اطمینان از این مقادیر در محاسبات استفاده کرد.13

۵-۳. ویژگی‌های اسپکتروفتومتریک (نوری و انرژی)

این بخش پیچیده‌ترین و مهم‌ترین قسمت ارزیابی عملکردی است. استاندارد EN 1096-4 روش‌های دقیقی را برای تعیین این ویژگی‌ها الزام می‌کند.8

۵-۳-۱. ضریب انتقال و بازتاب نور (Light Transmittance/Reflectance)

●      الزام: مقادیر tau_v (عبور نور مرئی) و rho_v (بازتاب نور مرئی) باید برای هر ضخامت شیشه تعیین شود.

●      روش آزمون: استفاده از دستگاه اسپکتروفتومتر مجهز به کره انتگرال‌گیر (Integrating Sphere) طبق پیوست C استاندارد.

●      رواداری (Tolerance): استاندارد اجازه می‌دهد که مقدار واقعی اندازه‌گیری شده تا ±3% (مطلق) با مقدار اعلام شده تفاوت داشته باشد.

○      مثال: اگر کاتالوگ شیشه عدد ۶۰٪ عبور نور را اعلام کند، محصولی که در آزمون عدد ۵۷٪ یا ۶۳٪ را نشان دهد، همچنان استاندارد است.

۵-۳-۲. ویژگی‌های انرژی خورشیدی

●      الزام: تعیین ضریب خورشیدی (g-value) و عبور مستقیم انرژی (tau_e).

●      نوآوری در نسخه ۲۰۱۸: تولیدکننده مجاز است ویژگی‌های نوری و خورشیدی را برای یک ضخامت مرجع (مثلاً ۶ میلی‌متر) اندازه‌گیری کند و سپس برای سایر ضخامت‌ها (۴، ۸، ۱۰ میلی‌متر) با استفاده از ابزارهای محاسباتی معتبر (نرم‌افزارهایی مثل LBNL Window یا نرم‌افزارهای اختصاصی Guardian/AGC که بر اساس EN 410 کار می‌کنند) محاسبه نماید.8

○      شرط: ابزار محاسباتی باید اعتبارسنجی (Validated) شده باشد. این بند هزینه‌های تست را برای تولیدکنندگان به شدت کاهش می‌دهد.

۵-۳-۳. ضریب انتقال حرارت (U-value)

استاندارد EN 1096-4 صراحتاً بیان می‌کند که U-value نباید اندازه‌گیری شود، بلکه باید محاسبه شود.

●      فرمول: استفاده از استاندارد EN 673.

●      ورودی‌ها: ضریب گسیل نرمال (varepsilon_n) اندازه‌گیری شده طبق EN 12898 و ضخامت شیشه.

●      دلیل فنی: آزمون‌های عملی U-value (مثل Hot Box) دارای خطاهای تجربی بالایی هستند و به شرایط محیطی وابسته‌اند. محاسبه ریاضی یک مبنای یکسان برای مقایسه همه محصولات در بازار اروپا و ایران فراهم می‌کند.

۵-۴. دوام و پایداری (Durability) - قلب استاندارد

شیشه‌های پوشش‌دار باید در طول عمر ساختمان (معمولاً ۲۰ تا ۵۰ سال) عملکرد خود را حفظ کنند. اما همه پوشش‌ها یکسان نیستند. استاندارد EN 1096-4 بر اساس مکان نصب و نوع پوشش، سیستم طبقه‌بندی دقیقی را در جدول ۲ ارائه می‌دهد که تولیدکنندگان باید محصول خود را در یکی از این کلاس‌ها قرار دهند و تست‌های مربوطه را پاس کنند.5

جدول ۳: طبقه‌بندی جامع دوام شیشه‌های پوشش‌دار (بر اساس EN 1096-4 و EN 1096-1)

تحلیل تست‌های دوام:

●      تست پاشش نمک(Salt Spray): نمونه‌ها به مدت ۲۱ روز در محفظه‌ای با مه نمکی (NaCl) قرار می‌گیرند. این تست خوردگی در مناطق ساحلی (مثل بندر عباس) را شبیه‌سازی می‌کند.16

●      تست سایش (Abrasion): یک پد نمدی ساینده روی پوشش حرکت چرخشی انجام می‌دهد (مثلاً ۵۰۰ سیکل). تغییر در عبور نور نباید بیش از حد مجاز باشد. این تست مقاومت در برابر تمیزکاری شیشه در طول عمر ساختمان را می‌سنجد.

●      تست تابش (Radiation): برای کلاس C و D، نمونه‌ها تحت تابش شدید لامپ‌های زنون یا متال هالید قرار می‌گیرند تا اطمینان حاصل شود که اشعه UV خورشید باعث تغییر رنگ یا تجزیه لایه‌های پوشش نمی‌شود.11

۶. ارزیابی و تایید ثبات عملکرد (AVCP) - بند ۵ استاندارد

بند ۵ استاندارد EN 1096-4، سیستم‌های کنترل کیفیت را بر اساس سطح ریسک محصول تعریف می‌کند. این سیستم‌ها تعیین می‌کنند که چه کسی (تولیدکننده یا آزمایشگاه شخص ثالث) مسئول چه کاری است.2

۶-۱. سیستم ۱ : بالاترین سطح نظارت

این سیستم زمانی اعمال می‌شود که شیشه پوشش‌دار نقشی در ایمنی در برابر آتش یا عملکرد سازه‌ای (مثل شیشه‌های ضد گلوله یا ضد انفجار) داشته باشد.

●      تولیدکننده: اجرای کنترل تولید کارخانه (FPC).

●      نهاد گواهی‌کننده (Notified Body):

1.     بازرسی اولیه از کارخانه و تجهیزات.

2.     نظارت مستمر، ارزیابی و تایید FPC.

3.     انجام آزمون‌های نمونه‌برداری شده از کارخانه.

4.     صدور گواهی ثبات عملکرد.

۶-۲. سیستم ۳ : استاندارد معمول شیشه‌های نما

اکثر شیشه‌های پوشش‌دار (Low-E, Solar Control) که فقط نقش عایق انرژی و نور را دارند، تحت این سیستم قرار می‌گیرند.

●      تولیدکننده: اجرای کنترل تولید کارخانه (FPC).

●      آزمایشگاه تایید شده (Notified Laboratory): انجام آزمون نوعی اولیه (ITT) برای تعیین ویژگی‌های اساسی (مانند ضریب گسیل، عبور نور، ضریب خورشیدی).

○      نکته مهم: تولیدکننده نمی‌تواند خودش تست‌های اولیه را برای صدور CE انجام دهد؛ حتماً باید توسط آزمایشگاه معتبر (در ایران: آزمایشگاه‌های همکار تایید صلاحیت شده) انجام شود.

۶-۳. سیستم ۴ : کمترین نظارت

برای کاربردهایی که هیچ الزامی برای ایمنی یا انرژی ندارند (بسیار نادر برای شیشه‌های پوشش‌دار). در این حالت، تولیدکننده مسئول همه مراحل است.

۷. کنترل تولید کارخانه‌ای (Factory Production Control - FPC) - پیوست‌های A و B

استاندارد EN 1096-4 تولیدکنندگان را ملزم به استقرار یک سیستم مدیریت کیفیت مستند می‌کند. این سیستم فراتر از ISO 9001 بوده و مختص فرآیند کوتینگ است.1

۷-۱. عناصر کلیدی FPC

1.     کنترل مواد ورودی: بررسی کیفیت شیشه‌های فلوت (نبود لکه، خوردگی) و خلوص تارگت‌های اسپاترینگ.

2.     کنترل فرآیند: ثبت مداوم پارامترهای دستگاه کوتینگ (فشار خلاء، ولتاژ کاتدها، فلوی گازهای آرگون/نیتروژن/اکسیژن، سرعت خط). هرگونه انحراف از این پارامترها می‌تواند رنگ یا عملکرد شیشه را تغییر دهد.

3.     آزمون‌های حین تولید:

○      تست اپتیکی: اندازه‌گیری طیف عبور و بازتاب در هر بچ تولید یا هر چند ساعت یکبار.

○      تست چسبندگی: تست نوار چسب (Tape Test) برای اطمینان از عدم جدا شدن پوشش.

4.     کالیبراسیون: کالیبراسیون دوره‌ای دستگاه‌های اسپکتروفتومتر با استانداردهای مرجع.

۷-۲. فرکانس آزمون‌ها

طبق پیوست B استاندارد، فرکانس آزمون‌های دوام (مانند تست نمک یا اسید) برای FPC معمولاً کمتر از آزمون نوعی است (مثلاً یک بار در سال یا در صورت تغییر عمده در فرآیند)، اما آزمون‌های اپتیکی باید روزانه انجام شوند.

۸. نشان‌گذاری و برچسب‌گذاری (Marking and Labelling) - بند ۶ استاندارد

ردیابی محصول (Traceability) یکی از ارکان استاندارد EN 1096-4 است. محصولاتی که فاقد برچسب‌گذاری صحیح باشند، منطبق بر استاندارد محسوب نمی‌شوند.19

۸-۱. اطلاعات الزامی بر روی محصول یا بسته‌بندی

اطلاعات زیر باید بر روی لیبل نصب شده روی پالت‌های شیشه یا بسته‌بندی آن درج شود (و در اسناد تجاری همراه محصول ذکر گردد):

1.     نام یا علامت تجاری تولیدکننده.

2.     تاریخ تولید (یا کدی که امکان ردیابی تاریخ را بدهد).

3.     استاندارد مرجع: عبارت "EN 1096-4" (یا در ایران "ISIRI 16372-4").

4.     نوع پوشش: مثلاً "Coated Glass Class C".

5.     شناسه محصول: نام تجاری (مثلاً Planitherm, Sunergy, Stopsol و...).

6.     ویژگی‌های عملکردی کلیدی: شامل ضریب گسیل (\varepsilon_n)، ضریب خورشیدی (g) و عبور نور (T_v).

۸-۲. الزامات خاص نشان CE و استاندارد ملی ایران

●      نشان CE: برای فروش در اروپا، نماد CE باید همراه با دو رقم آخر سال صدور گواهینامه و شماره نهاد گواهی‌کننده (Notified Body Number) باشد.17

●      نشان استاندارد ایران: برای محصولات تولید داخل ایران، درج نشان استاندارد ملی و کد ده رقمی ردیابی زیر آن الزامی است. این کد به مصرف‌کننده اجازه می‌دهد با ارسال پیامک به سامانه ۱۰۰۰۱۵۱۷ از اصالت پروانه استاندارد اطمینان حاصل کند.13

 ۹. پیوست C (هنجاری): روش‌های اندازه‌گیری اسپکتروفتومتریک

این پیوست فنی‌ترین بخش استاندارد است و نحوه صحیح اندازه‌گیری خواص نوری را برای جلوگیری از اختلافات آزمایشگاهی تعیین می‌کند.5

۹-۱. نمونه‌برداری

نمونه‌ها باید از بخش مرکزی جام شیشه (و نه از لبه‌های دارای اعوجاج) بریده شوند. اندازه نمونه معمولاً ۱۰×۱۰ سانتی‌متر یا ۳۰×۳۰ سانتی‌متر بسته به دهانه دستگاه اسپکتروفتومتر است.

۹-۲. شرایط اندازه‌گیری

●      دامنه طول موج برای نور مرئی: ۳۸۰ تا ۷۸۰ نانومتر.

●      دامنه طول موج برای انرژی خورشیدی: ۳۰۰ تا ۲۵۰۰ نانومتر.

●      دامنه طول موج برای ضریب گسیل (مادون قرمز دور): ۵ تا ۵۰ میکرومتر (طبق EN 12898).

۹-۳. رواداری‌های طیفی (Spectral Tolerances)

استاندارد EN 1096-4 اذعان دارد که فرآیند کوتینگ دارای تغییرات جزئی است. رواداری‌های مجاز عبارتند از:

●      عبور نور (T_v): ±۳٪ مطلق (اگر مقدار نامی ۷۰٪ باشد، ۶۷٪ تا ۷۳٪ قابل قبول است).

●      بازتاب نور (R_v): ±۳٪ مطلق.

●      ضریب خورشیدی (g): ±۰.۰۳ (سه صدم).

●      ضریب گسیل (\varepsilon_n): برای مقادیر کمتر از ۰.۱۰، رواداری ±۰.۰۱ است. برای مقادیر بالاتر، رواداری ±۰.۰۲ است.2

تحلیل اهمیت رواداری: این رواداری‌ها برای مهندسین ناظر نما بسیار مهم است. تفاوت رنگی که با چشم دیده می‌شود (ΔE)، گاهی با وجود رعایت این رواداری‌ها نیز قابل تشخیص است. بنابراین، استاندارد توصیه می‌کند برای پروژه‌های حساس، تمامی شیشه‌ها از یک بچ تولیدی تامین شوند.

۱۰. انطباق با شرایط اقلیمی و مقررات ایران

در انتهای این گزارش، لازم است انطباق این استاندارد با شرایط خاص ایران بررسی شود.

۱۰-۱. الزامات مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان

مبحث ۱۹ (صرفه‌جویی در مصرف انرژی) استفاده از شیشه‌های دوجداره با ضریب انتقال حرارت پایین (Low-E) و ضریب خورشیدی مناسب (Solar Control) را برای بسیاری از پهنه‌های اقلیمی الزامی کرده است.

• اقلیم گرم و مرطوب (1 و 2 - جنوب ایران): اولویت با ضریب خورشیدی (g-value) پایین است که نیازمند شیشه سولار در موقعیت 2 میباشد. استاندارد ۱۶۳۷۲-۴ ابزار تایید این پارامتر است.

• قلیم قاره‌ای (3-4 - تهران، مشهد، اصفهان و....) : اولویت استفاده از شیشه‌های دوجداره ضریب خورشیدی (g-value) و SHGC پایین و ضریب انتقال حرارت (U-value) پایین که نیازمند شیشه سولار در موقعیت 2 و شیشه low-e در موقعیت 3 میباشد.

• قلیم سرد (5و 6 -غرب و شمال غرب): اولویت با ضریب انتقال حرارت (U-value) پایین که نیازمند شیشه low-e در موقعیت 3 و ضریب خورشیدی بالا (جهت بهره‌گیری از گرمایش غیرفعال خورشیدی) است.

۱۰-۲. چالش‌های اجرایی در ایران

یکی از مشکلات رایج در صنعت شیشه ایران، استفاده از چسب‌های نامناسب در تولید شیشه دوجداره Low-E (کلاس C) است. طبق الزامات این استاندارد و استانداردهای دوجداره (EN 1279)، پوشش لبه‌های شیشه باید به طور کامل برداشته شود (Edge Deletion) تا چسب پلی‌سولفاید یا سیلیکون مستقیماً به شیشه بچسبد. عدم رعایت این نکته که در بازرسی‌های استاندارد ۱۶۳۷۲ بررسی می‌شود، منجر به نفوذ رطوبت و خوردگی لایه پوشش (سیاه شدگی) ظرف چند سال می‌شود.

 ۱۱. نتیجه‌گیری نهایی

استاندارد EN 1096-4:2018 و معادل ملی آن ISIRI 16372-4، سندی فراتر از یک دستورالعمل ساده تولید است؛ این استاندارد یک نظام جامع تضمین کیفیت است که از انتخاب مواد اولیه تا برچسب‌گذاری نهایی را پوشش می‌دهد. تغییرات نسخه ۲۰۱۸، به ویژه در سخت‌گیرانه‌تر شدن رواداری ضریب گسیل و الزام به محاسبه دقیق ضریب خورشیدی، نشان‌دهنده اهمیت روزافزون "عملکرد واقعی انرژی" در صنعت ساختمان است.

برای فعالین صنعت ساختمان ایران، رعایت دقیق بندهای مربوط به "کلاس دوام" (جدول ۲) حیاتی‌ترین بخش است تا از شکست پروژه‌های نما به دلیل خوردگی یا تغییر رنگ پوشش جلوگیری شود. همچنین، استقرار سیستم کنترل تولید کارخانه‌ای (FPC) منطبق با پیوست‌های این استاندارد، پیش‌شرط اصلی دریافت نشان استاندارد ملی و ورود به بازارهای صادراتی است.

Works cited

1.     EVS-EN 1096-4:2018 - EVS standard evs.ee | en, accessed on December 24, 2025, https://www.evs.ee/en/evs-en-1096-4-2018

2.     BS EN 1096-4:2018 - TC - BSI Knowledge, accessed on December 24, 2025, https://knowledge.bsigroup.com/products/glass-in-building-coated-glass-product-standard

3.     شیشه ساختمانی - شیشه پوشش دار قسمت 4: استاندارد محصول - شاقول, accessed on December 24, 2025, https://shaghool.ir/downloadarea.php?id=10456

4.     مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان : مصالح و فرآورده های ساختمانی (1396) - | استانداردهای‌ مرجع‌, accessed on December 24, 2025, https://www.23gane.com/regulations/%D9%85%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%B1%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%A2%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9/

5.     kSIST FprEN 1096-4:2015 - iTeh Standards, accessed on December 24, 2025, https://cdn.standards.iteh.ai/samples/59789/c12388fc8b714599a6af6efd952a9c8d/kSIST-FprEN-1096-4-2015.pdf

6.     Standard NF EN 1096-4 - Afnor EDITIONS, accessed on December 24, 2025, https://www.boutique.afnor.org/en-gb/standard/nf-en-10964/glass-in-building-coated-glass-part-4-evaluation-of-conformity-product-stan/fa112716/24645

7.     BS EN 1096-1-2012, accessed on December 24, 2025, https://storethinghiem.vn/uploads/files/BS%20EN%201096-1-2012.pdf

8.     sist en 1096-4:2018 slovenski standard - iTeh STANDARD PREVIEW (standards.iteh.ai), accessed on December 24, 2025, https://cdn.standards.iteh.ai/samples/59789/46ce75ce42b94c52a860687e0a465b88/SIST-EN-1096-4-2018.pdf

9.     Classification Report - Pilkington, accessed on December 24, 2025, https://www.pilkington.com/-/media/pilkington/site-content/russia/architectural/pilkingtonenergyadvantage.pdf

10.  Interuniversity Institute for Silicates, soils and Materials Test and Research laboratory - AGC Yourglass, accessed on December 24, 2025, https://www.agc-yourglass.com/sites/default/files/certifications/original/EN_1096-DURABILITY-STOPSOL_CLASSICCLEAR-INV_1171112841en_1096%252Ddurability%252Dstopsol_classicclear%252Dinv.pdf

11.  EN 1096-3:2012 - Glass in building - Coated glass - Part 3: Requirements and test methods for class C and D coatings - iTeh Standards, accessed on December 24, 2025, https://standards.iteh.ai/catalog/standards/cen/83ad5246-32a9-4f56-bac4-192de15ed15d/en-1096-3-2012

12.  BS EN 1096-3:2012 - BSI Knowledge, accessed on December 24, 2025, https://knowledge.bsigroup.com/products/glass-in-building-coated-glass-requirements-and-test-methods-for-class-c-and-d-coatings

13.  شيشه اوليه محصوالت ساختمانی شيشه و تعاریف 1: قسمت - سيليکات الیم, accessed on December 24, 2025, https://shaghool.ir/Files/230565_10673-1-1399.pdf

14.  EN 1096-4:2018 - Glass in building - Coated glass - Part 4: Product standard, accessed on December 24, 2025, https://standards.iteh.ai/catalog/standards/cen/c259fdc1-9df0-45a7-b4f3-3cdb91a4b37f/en-1096-4-2018

15.  – ﺑﻨﺪي و ﺑﺴﺘﻪ ﻫﺎي ﺳﺮاﻣﻴﻜﻲ ﻛﺎﺷﻲ ي ﮔﺬار ﻧﺸﺎﻧﻪ, accessed on December 24, 2025, https://shaghool.ir/Files/minebuilding-14508.pdf

16.  Technical Data Sheet – Stopsol 11/2011 - AGC Yourglass, accessed on December 24, 2025, https://www.agc-yourglass.com/sites/default/files/technical_documents/original/stopsol-tds.pdf

17.  CPR Guide: EU Rules Practical Impact - Glass for Europe, accessed on December 24, 2025, https://glassforeurope.com/wp-content/uploads/2021/12/CPR-Guide-revised-December-2021.pdf

18.  BS EN 1096-4:2018 - TC PDF - PDF Standards Store - livewell, accessed on December 24, 2025, https://livewell.ae/customer_feedback_API/pdf.php?u=/product/publishers/bsi/bs-en-1096-42018-tc/

19.  CE Marking for Construction Products - Intertek, accessed on December 24, 2025, https://www.intertek.com/building/ce-marking/

20.  Marking: Questions & Answers Brochure - Pilkington, accessed on December 24, 2025, https://www.pilkington.com/-/media/29a690eb5c224ffe8caff9b404ce6a50.pdf